Szansa dla firm prowadzących działalność wolną od podatku od towarów i usług

Outsourcing jest obecnie powszechną metodą racjonalizacji działalności przedsiębiorstw. Umożliwia uwolnienie zasobów ludzkich i finansowych przy jednoczesnym zapewnieniu realizacji określonych czynności, dotychczas wykonywanych wewnętrznie przez dany podmiot. Dodatkowo pozwala przedsiębiorcom na osiągnięcie efektu skali.

Na polskim rynku funkcjonuje wiele podmiotów gospodarczych, których działalność podlega zwolnieniu z VAT. Działają m.in. w branży finansowej, ubezpieczeniowej, ochrony zdrowia czy edukacyjnej. Jedną z uciążliwości, z którą na co dzień borykają się te biznesy, jest brak prawa do odliczenia VAT. Prowadzi to do sytuacji, w której podmioty te nie mogą odliczyć 23-proc. VAT związanego z realizowanymi przez nie zakupami. W praktyce eliminuje to korzyści biznesowe oferowane przez outsourcing określonej działalności, gdyż zlecanie czynności na zewnątrz będzie droższe o nieodliczalny VAT, czego zwykle nie są w stanie zrekompensować nawet korzyści skali. [przykład]

Przyczynia się to do pogorszenia pozycji konkurencyjnej przedsiębiorców prowadzących działalność zwolnioną z VAT w porównaniu do podatników opodatkowanych VAT lub biznesów świadczących analogiczne usługi, które nie napotykają podobnych trudności (przykładowo podatników zwolnionych z innych krajów UE, gdzie możliwe jest utworzenie grupy VAT).

Jest remedium

Ustawodawca unijny, a za nim krajowy, przewidzieli wskazane nieefektywności systemu VAT, znajdując na nie remedium w postaci zwolnienia dla usług wspólnych świadczonych przez niezależne grupy osób. Instytucja ta zapewnia podatnikom zwolnionym lub niepodlegającym regułom VAT możliwość uzyskania korzyści ekonomicznych związanych z outsourcingiem usług, pozwalając jednocześnie wyeliminować nieefektywności wynikające z ograniczenia prawa do odliczenia VAT z tytułu nabywanych usług. Oczywiście przy spełnieniu wielu wymogów przewidzianych zarówno w polskiej ustawie o VAT, jak i w prawodawstwie unijnym.

Praktyczne przykłady

Praktycznym przykładem zastosowania instytucji niezależnej grupy osób i zwolnienia z VAT dla usług wspólnych jest utworzenie centrum wsparcia dla banku (lub zakładu ubezpieczeń), który nie ma prawa do odliczenia VAT. Przy spełnieniu określonych warunków dotyczących funkcjonowania niezależnej grupy osób (centrum wsparcia) bank może nabywać usługi niezbędne do prowadzonej działalności (np. usługi IT, usługi wsparcia w zakresie oferowanych produktów itp.), nie ponosząc jednocześnie dodatkowych kosztów VAT.

Innym przykładem wskazującym na korzyści płynące z działalności niezależnej grupy osób mógłby być przypadek przychodni lekarskich, które ze względów finansowych nie mają możliwości samodzielnego zakupu nowoczesnego sprzętu medycznego. W celu zaoferowania pacjentom leczenia z użyciem takiego sprzętu przychodnie te musiałyby skorzystać z zewnętrznych dostawców, co często wiąże się z dodatkowym kosztem w postaci nieodliczalnego VAT. Koszt ten w praktyce mógłby wyeliminować mniejsze i nie tak zasobne podmioty z rynku usług medycznych. Jednakże po utworzeniu niezależnej grupy osób niezależne przychodnie mogą współdzielić koszty zakupu tego sprzętu, nabywając jednocześnie od niezależnej grupy osób usługi udostępnienia sprzętu bez kosztu VAT (usługi mogą być zwolnione z VAT). Pozycja rynkowa mniejszych przychodni byłaby zatem analogiczna do pozycji dużego szpitala, który posiadając podobny sprzęt, wszelkie czynności wykonuje za pomocą własnych środków (czyli bez VAT).

Powyższe przykłady potwierdzają, iż utworzenie niezależnej grupy osób nie prowadzi w swojej istocie do uzyskania korzyści podatkowej, lecz stanowi podstawowe narzędzie wyrównania poziomu konkurencji dla podmiotów zwolnionych lub niepodlegających VAT.

Regulacje prawne

Wskazane powyżej rozwiązanie dotyczące problemu zachowania konkurencyjności podmiotów zwolnionych i niepodlegających VAT, w postaci zwolnienia z VAT dla usług wspólnych świadczonych przez niezależne grupy osób, zostało uregulowane już w VI dyrektywie, a następnie w art. 132 ust. 1 lit. f dyrektywy VAT.

Od 1 stycznia 2011 r. również polski ustawodawca wprowadził przepisy umożliwiające stosowanie zwolnienia z VAT dla usług wspólnych. Zgodnie z art. 43 ust. 1 pkt 21 ustawy o VAT "zwalnia się z VAT usługi świadczone przez niezależne grupy osób, na rzecz swoich członków, których działalność jest zwolniona od podatku lub w zakresie której członkowie ci nie są uznawani za podatników, w celu świadczenia swoim członkom usług bezpośrednio niezbędnych do wykonywania tej działalności zwolnionej lub wyłączonej od podatku, w przypadku gdy grupy te ograniczają się do żądania od swoich członków zwrotu kosztów do wysokości kwoty indywidualnego udziału przypadającego na każdego z nich w ogólnych wydatkach tych grup, poniesionych we wspólnym interesie, jeżeli zwolnienie nie spowoduje naruszenia warunków konkurencji".

Komentowane zwolnienie, mimo że od jego wprowadzenia do polskiego ustawodawstwa minęły już blisko 3 lata, nadal sprawia podatnikom i organom podatkowym wiele kłopotów. Potwierdzeniem tego jest fakt, że do dziś nie została wydana przez organy podatkowe pozytywna interpretacja prawa podatkowego potwierdzająca zwolnienie z VAT dla usług wspólnych w odniesieniu do podmiotów prowadzących działalność komercyjną.

Organy podatkowe wydały dotychczas pozytywne interpretacje w zakresie zwolnienia z VAT dla usług wspólnych dla związku kynologicznego, organizacji szkolącej ratowników wodnych oraz związku harcerskiego.

Interpretacja pojęć

Wśród zagadnień, które nadal budzą zastrzeżenia organów podatkowych, wymienić należy w szczególności kwestię interpretacji pojęcia bezpośredniej niezbędności usług, a także kryterium naruszenia konkurencji. Dotychczas organy podatkowe nieugięcie wskazują, iż zastosowanie zwolnienia z VAT dla usług wspólnych przez podmioty prowadzące działalność komercyjną każdorazowo prowadzi do naruszenia konkurencji. W efekcie stosowanie omawianego zwolnienia jest efektywnie blokowane przez Ministerstwo Finansów.

Praktyczne wątpliwości podatników może budzić także sposób rozliczeń pomiędzy niezależną grupą a usługobiorcą. Stosowanie zwolnienia z VAT jest bowiem uzależnione od ograniczenia wynagrodzenia niezależnej grupy do wysokości jej wydatków poniesionych we wspólnym interesie członków (wynagrodzenie na zasadzie kosztów). Wątpliwości wynikają z uregulowań wskazanych w art. 11 ustawy o CIT. Zgodnie z postanowieniami ustawy o VAT w celu skorzystania ze zwolnienia z VAT dla usług wspólnych niezależna grupa osób musi żądać od swoich członków zwrotu kosztów. Może to być sprzeczne z uregulowaniami ustawy o CIT, zgodnie z którymi podmioty powiązane muszą rozliczać się po cenie rynkowej, a więc, co do zasady, przy zastosowaniu marży.

PRZYKŁAD

Na zewnątrz drożej

Departament IT wspomaga pracę uczelni. Jeśli działa w ramach uczelni, koszt jego prac wynosi 100. Jeśli zaś usługi te świadczy firma zewnętrzna (outsourcing), to ich koszt dla uczelni wynosi 100 + 23-proc. VAT = 123, jest więc droższy, gdyż uczelnia nie może odliczyć VAT

@RY1@i02/2013/213/i02.2013.213.071000900.801.gif@RY2@

Warunki, które muszą być spełnione

W celu skorzystania ze zwolnienia dla świadczonych przez niezależną grupę usług wspólnych muszą zostać łącznie spełnione przewidziane w tym przepisie warunki, tj.:

1) podmioty zainteresowane stosowaniem zwolnienia muszą utworzyć niezależną grupę osób, której będą członkami;

2) usługi świadczone przez niezależną grupę muszą być świadczone na rzecz jej członków;

3) działalność członków niezależnej grupy podlega zwolnieniu z podatku VAT lub członkowie ci nie są uznawani za podatników VAT;

4) usługi świadczone przez niezależną grupę są bezpośrednio niezbędne do wykonywania przez jej członków usług działalności zwolnionej lub wyłączonej z opodatkowania VAT;

5) niezależna grupa ogranicza się do żądania od swoich członków zwrotu kosztów do wysokości kwoty indywidualnego udziału przypadającego na każdego z nich w ogólnych wydatkach tych grup, poniesionych we wspólnym interesie członków;

6) stosowanie zwolnienia nie narusza warunków konkurencji.

@RY1@i02/2013/213/i02.2013.213.071000900.802.jpg@RY2@

Stefan Majerowski menedżer, EY

Stefan Majerowski

menedżer, EY

@RY1@i02/2013/213/i02.2013.213.071000900.805.jpg@RY2@

Kamil Olczykowski konsultant, EY

Kamil Olczykowski

konsultant, EY

Podstawa prawna

Art. 43 ust. 1 pkt 21 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 177, poz. 1054 z późn. zm.). Ustawa z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 74, poz. 397 z późn. zm.). Szósta Dyrektywa Rady 77/388/EWG z 17 maja 1977 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich w odniesieniu do podatków obrotowych - wspólny system podatku od wartości dodanej: ujednolicona podstawa wymiaru podatku (Dz.Urz. UE seria L z 1977 r. nr 145). Dyrektywa 2006/112/WE Rady z 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz.Urz. UE seria L z 2006 r. nr 347/1).