Jak stosować zwolnienie z VAT przy dostawie towarów używanych

konsultant w Grant Thornton Frąckowiak

– Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o VAT opodatkowaniu podlegają odpłatna dostawa towarów oraz odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju. Ustawodawca postanowił jednak zwolnić z opodatkowania dostawę towarów używanych, pod warunkiem że w stosunku do tych towarów nie przysługiwało dokonującemu ich dostawy prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego, a same towary użytkowane były przez podatnika przez okres sześciu miesięcy. Wspomniany okres dotyczy jedynie rzeczy ruchomych (do 31 grudnia 2008 r. pojęcie towarów używanych odnosiło się również do budynków i budowli lub ich części). Wprowadzenie tej regulacji, tj. możliwości skorzystania ze zwolnienia w VAT, miało na celu zdjęcie ekonomicznego ciężaru podatku z podatnika, który przy zakupie sprzedawanego towaru nie posiadał prawa do odliczenia podatku.

– Do 31 grudnia 2008 r. prawo do stosowania stawki zwolnionej przy sprzedaży towarów używanych było różnie interpretowane. Najwięcej wątpliwości budził zwrot okres używania przez podatnika dokonującego ich dostawy. Odpowiedź w tym zakresie znalazła się m.in. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 listopada 2008 r. (sygn. akt I FSK 1127/07). Stan faktyczny dotyczył podatnika dokonującego zakupu samochodu osobowego, a następnie oddającego go w dzierżawę na okres sześciu miesięcy. Zdaniem sądu ze względu na fakt, że w odniesieniu do budynków, budowli oraz ich części ustawodawca zwalnia z opodatkowania ich dostawę, nawet gdy są one oddane w najem, dzierżawę bądź też inną umowę o podobnym charakterze, nie jest zasadne zwolnienie z opodatkowania pozostałych towarów w wypadku, gdy zostały one udostępnione przez podatnika innym podmiotom w drodze wspomnianych umów. Wydaje się, że upowszechnienie się tej linii orzecznictwa, opartej na wykładni celowościowej przepisu, skłoniło ustawodawcę do zmiany definicji towarów używanych. Zgodnie z nowelizacją ustawy o VAT, która weszła w życie 1 stycznia 2009 r., pod pojęciem towarów używanych rozumie się ruchomości, których okres używania przez podatnika dokonującego ich dostawy wyniósł co najmniej pół roku po nabyciu prawa do rozporządzania tymi towarami jak właściciel.

– Językowa wykładnia omawianego przepisu pozwala stwierdzić, że nie wiek towaru, ale okres jego użytkowania przez podatnika decyduje o uznaniu go za używany. Ustawodawca nie sprecyzował jednak, co oznacza pojęcie użycie. Zgodnie z definicją zawartą w słowniku języka polskiego, poprzez używanie rozumie się: stosowanie czegoś oraz zrobienie z czegoś użytku. Oznaczałoby to, że sam fakt nabycia towaru bez prawa do odliczenia podatku naliczonego i dysponowanie nim przez wymagany w ustawie okres nie prowadziłby do zwolnienia VAT w świetle podatku od towarów i usług. Podatnik, który jedynie przetrzymywałby zakupiony towar w magazynie przez okres dłuższy niż sześć miesięcy w celu jego dalszej odprzedaży, nie mógłby więc skorzystać z omawianego zwolnienia. Również podatnik, który oddałby w najem lub dzierżawę towar, nie używając go faktycznie przez okres co najmniej sześciu miesięcy, nie ma prawa skorzystać ze stawki zwolnionej przy sprzedaży tego towaru.

– Tak. W ten sposób wskazany przepis zinterpretował również dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie, który w interpretacji z 16 października 2008 r. (nr IPPP2/443-1168/08-2/AZ) dokonał rozróżnienia na posiadacza oraz użytkownika towaru. W opinii organu fakt nabycia towarów handlowych celem ich późniejszej odsprzedaży nie może być utożsamiany z ich używaniem. Podatnik jest jedynie właścicielem towarów, które nie są przez niego faktycznie wykorzystywane i jako takie nie będą podlegały przy dostawie zwolnieniu z opodatkowania podatkiem od towarów i usług jako towary używane. W interpretacji wskazano ponadto, że zawarta w ustawie definicja towaru używanego dotyczy towarów używanych przez podatnika na potrzeby prowadzonej działalności, a nie nabytych w celu dalszej odsprzedaży. Identyczne stanowisko zajął w Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w wyroku z 29 września 2006 r. (sygn. akt I SA/Rz 441/06).

– Taka interpretacja nie jest w pełni zgodna z zasadą prowspólnotowej wykładni prawa krajowego. Zgodnie z art. 136 lit. b) obowiązującej obecnie 112 Dyrektywy, prawo do zwolnienia dostawy towaru z opodatkowania uzależnione jest jedynie od faktu, czy przy jego nabyciu przysługiwało podatnikowi prawo do pomniejszenia podatku należnego o naliczony. Kwestia używania towaru, a tym bardziej okres jego używania nie ma najmniejszego wpływu na uzyskanie prawa do zwolnienia z VAT. Przepisy unijne pozostawiają wprawdzie państwom członkowskim możliwość wprowadzenia prawa do zwolnienia na warunkach obowiązujących przed podpisaniem traktatu akcesyjnego, to jednak zdaniem specjalistów zawężenie prawa do zwolnienia jedynie do towarów używanych przez okres sześciu miesięcy stanowi przekroczenie tych uprawnień. Zgodnie z obowiązującym w Unii Europejskiej prawem, źródłem prawa na terenach krajów do niej należących są nie tylko przepisy prawa krajowego, ale również przepisy wspólnotowe. W przypadku w którym przepisy dyrektywy sprzeczne są z przepisami krajowymi lub też przepisy krajowe nie regulują danego zagadnienia w sposób wystarczająco precyzyjny, podatnik może w sposób bezpośredni powoływać się na przepisy dyrektywy, wywodząc z niej prawa.

– Tak. Ustawodawca rozszerzył zakres wymagań, jakie spełnione być muszą przez podatników chcących skorzystać ze zwolnienia w porównaniu z wymaganiami stawianymi przez przepisy wspólnotowe. Wydaje się jednak, że uzależnienie prawa do skorzystania ze zwolnienia z opodatkowania dostawy towarów, przy których zakupie nie przysługiwało podatnikowi prawo do odliczenia VAT, od konieczności używania tych towarów przez okres co najmniej sześciu miesięcy oraz od obowiązku faktycznego ich używania, stanowi przekroczenie uprawnień przyznanych przepisami unijnymi. Stwierdzić również należy, że przepisy polskiej ustawy o VAT nie precyzują w wystarczającym stopniu pojęcia towarów używanych, a dotychczasowa praktyka urzędów skarbowych nie jest dla podatnika korzystna. Przepisy 112 Dyrektywy VAT są w tym względzie bardzo precyzyjne, co umożliwia skorzystanie ze zwolnienia na podstawie tych regulacji. Istnieje jednak ryzyko, że spotka się to z niezrozumieniem ze strony organów podatkowych i koniecznością rozstrzygnięcia spornej kwestii na drodze sądowej.