Czy VAT może być przyjazny? Okazuje się, że tak

Wyobraźmy sobie kwartalny zwrot VAT bez obligatoryjnego comiesięcznego odprowadzania podatku do urzędu skarbowego. Oszustwo? Nie, to tylko przyjazny przedsiębiorcom system podatku od wartości dodanej (odpowiednik polskiego VAT) w Wielkiej Brytanii, zachęcający do otwierania własnego biznesu.

Od historii do codzienności

Odkąd na masową skalę rozpowszechnił się obrót towarem i usługami, państwo zaczęło się dokładniej przyglądać temu procesowi, ale do XX wieku nie miało pomysłu, jak sprawnie dobrać się do portfela przedsiębiorców. Dopiero w 1954 roku szef francuskiego urzędu podatkowego Maurice Lauré, bazując na pomysłach niemieckiego przemysłowca Wilhelma von Siemensa, opracował założenia "podatku od wartości dodanej" mającego ujednolicić poprzedni znany dobrze podatnikom i fiskusowi, ale chaotyczny system. Od tego momentu unikatowa danina na rzecz państwa, nakładana na towary i usługi, zyskała aprobatę nie tylko we Francji, ale także w innych krajach europejskich i na całym świecie. W uprzemysłowionym, dynamicznie zmieniającym się społeczeństwie przyjęto nowoczesny podatek równie szybko, jak coca-colę, a francuski skrót TVA (Taxesur la Valeur Ajoutée) przekształcono na popularniejszy angielski - VAT (Value Addend Tax).

Obecnie VAT doliczany jest do ceny większości towarów i usług oraz jest on przedmiotem skrupulatnej kontroli ze strony instytucji państwowych. Zarówno w Polsce, jak i w Wielkiej Brytanii na przedsiębiorców nałożony jest obowiązek fakturowania i odprowadzania fiskusowi VAT przyjętego wraz z zapłatą za swoje usługi czy towary. Wpływy te stanowią znaczące źródło dochodów państwa.

W Polsce przedsiębiorcy muszą odprowadzać VAT według odpowiednich stawek. Obok podstawowej 23-proc., na niektóre towary i usługi przewidziano stawki niższe: 8 proc. i 5 proc. Z kolei stawka 0 proc. obowiązuje na eksport towarów oraz dostawę towarów wewnątrz UE. Kwartalnie lub miesięcznie polscy przedsiębiorcy pozbywają się cennego kapitału na rzecz obowiązkowych opłat podatkowych. W Wielkiej Brytanii odbywa się to w bardziej przyjazny sposób w ramach kwartalnych zwrotów.

VAT-owcy

Zarówno angielski - VAT payer (osoba płacąca VAT), jak i polski płatnik VAT to de facto przedsiębiorca, na którego państwo nakłada ten obowiązek podatkowy.

Przedsiębiorca jest zobligowany do prowadzenia księgowości, co pochłania dodatkowy czas i finanse, ale takie działania mają konkretny cel, gdyż VAT lub jego część możemy odzyskać. VAT najbardziej obciąża finalnego odbiorcę dóbr i usług, a w mniejszym stopniu przedsiębiorcę będącego właścicielem towarów i usług. Od kwoty należnego na rzecz państwa VAT przyjętego wraz z zapłatą za usługę, firma może odliczyć VAT zapłacony wcześniej za towary i usługi potrzebne do wytworzenia oferowanego przez nią produktu.

Przykładowo fryzjerka musi odprowadzać VAT ujęty w cenie oferowanych usług. Jednak może od tej sumy odliczać VAT zapłacony przy zakupie sprzętu niezbędnego do wykonywania zawodu, np. suszarki czy lokówki, a także VAT wliczony w rachunek za prąd. Tym samym zwrot na rzecz państwa zostaje znacznie zredukowany.

Takiego komfortu nie mają niestety osoby fizyczne - konsumenci nabywający dobra. Pan Kowalski, jadąc samochodem do wspomnianego zakładu fryzjerskiego, nie może prosić o zwrot VAT zapłaconego wraz z paliwem. Odliczenia są możliwe tylko w przypadku podmiotów gospodarczych znajdujących się w środku łańcucha dostaw. Umieszczony na końcu konsument płaci podatek w całości, bez możliwości ubiegania się choćby o częściowy zwrot.

Kto jest płatnikiem

W Wielkiej Brytanii każdy podmiot gospodarczy mający roczny obrót powyżej 77 tys. funtów jest objęty bezwzględnym obowiązkiem rejestracji jako płatnik VAT oraz prowadzenia pełnej księgowości z tym związanej. Przy obrocie poniżej tego progu składanie deklaracji VAT-owskich nie jest obowiązkowe.

Polacy prowadzący w Wielkiej Brytanii działalność na zasadach self-employed (samozatrudnienie), partnership (partnerstwo) lub firm limited (z o.o.) i mający wysokie koszty prowadzenia działalności chętnie zostają płatnikami VAT. Mimo że muszą angażować księgowych do wystawiania faktur, prowadzenia ewidencji i wykonywania kwartalnych rozliczeń, wizja zwrotu dużej części kosztów jest bardzo kusząca. Osoby, które są obowiązkowymi podatnikami VAT na Wyspach i pamiętają polski przymus comiesięcznego oddawania pieniędzy państwu, bardzo chwalą sobie możliwość kilkumiesięcznego obrotu środkami przyjętymi od klientów. Oprócz braku obowiązku comiesięcznego odprowadzania zaliczek na podatek dochodowy i składek do ZUS, dłuższy niż w Polsce termin zwrotu VAT świadczy o przyjaźniejszym, probiznesowym nastawieniu brytyjskiego systemu podatkowego.

Z odliczeń VAT w Wielkiej Brytanii masowo korzystają np. piekarnie. Sprzedawane przez nie towary zazwyczaj nie zawierają w cenie VAT, natomiast w kosztach prowadzenia biznesu jest on zawarty. W ten sposób w wyniku kwartalnych rozliczeń zamiast płacić VAT, dostają zwrot od państwa. [przykład]

Na Wyspach...

Brytyjski podatek od dóbr i usług oprócz korzystniejszego systemu rozliczania z fiskusem jest niższy niż w Polsce, co dla konsumentów jest ogromną zaletą. Obecnie obowiązują 3 stawki - standardowa 20-proc., zredukowana 5-proc. oraz zerowa. Pierwsza obejmuje najszerszą paletę towarów i usług oferowanych w Zjednoczonym Królestwie. Druga stawka jest naliczana na niektóre specyficzne towary, takie jak np. wyposażenie sanitarne, sprzęt energooszczędny czy samochodowe foteliki dla dzieci. Stawka zerowa dotyczy m.in. sprzedaży i wynajmu samolotów, sprzętu dla niepełnosprawnych, napoi oraz podstawowych produktów żywnościowych. Poza tym jest grupa towarów i usług wykluczonych z systemu VAT, są to m.in. ubezpieczenia oraz większość usług oferowanych przez lekarzy i dentystów.

Czym takie towary wykluczone różnią się od tych objętych zerowym VAT? Przedsiębiorcy sprzedający towary lub oferujący usługi z zerowym podatkiem są zarejestrowani jako płatnicy VAT i mogą odliczać podatek zapłacony w kosztach (por. przykład piekarni). Firmy oferujące usługi wyłączone z systemu VAT i niebędące płatnikami tego podatku tym samym nie mogą ubiegać się o jego zwrot.

Doradca finansowy zajmujący się ubezpieczeniami i inwestycjami nie otrzyma od państwa zwrotu VAT zapłaconego przy zakupie komputera czy drukarki. W tej sytuacji jest traktowany jak konsument, a nie jak przedsiębiorca.

W sytuacji gdy firma oferuje część usług z VAT (nawet tym zerowym), a część wykluczonych, nie będzie mogła domagać się zwrotu całości VAT zapłaconego w toku swojej działalności.

Firmy, które nie ponoszą kosztów VAT i z racji swojego niewielkiego obrotu nie są w Wielkiej Brytanii jego ustawowymi płatnikami, mogą oferować klientom lub kontrahentom swoje usługi bez tego podatku. Jeśli przedsiębiorca utrzyma stałą marżę, dla konsumentów może to w teorii oznaczać tańszą usługę, pomniejszoną o VAT. Jeśli jednak usługodawca zdecyduje się podnieść cenę do poziomu oferowanego przez konkurencję naliczającą VAT, jego marża wzrasta automatycznie o 20 proc.

W Polsce wiele podmiotów gospodarczych z mocy prawa jest podatnikami VAT, bez względu na obrót, z wykluczeniem kilku specyficznych form działalności (np. firmy pośrednictwa finansowego, ośrodki naukowe czy jednostki służby zdrowia i administracji publicznej).

Podatek od towarów i usług jest trzecim największym źródłem dochodów królewskiego skarbca po podatku dochodowym oraz wpłatach w ramach National Insurance Contributions (odpowiednik polskich składek ZUS-owskich). VAT zastąpił wcześniejsze brytyjskie podatki konsumpcyjne wraz z wejściem do Unii Europejskiej w 1973 r.

...w Unii Europejskiej i na świecie

Każdy płatnik, w Polsce czy w Wielkiej Brytanii, zobowiązany jest do naliczania i wykazywania VAT na fakturach. Wyjątkiem jest sytuacja wymiany między dwoma przedsiębiorcami zarejestrowanymi w systemie VAT, ale w różnych krajach Unii Europejskich. W tym przypadku polska firma A wytwarzająca i sprzedająca brytyjskiemu hurtownikowi B produkt obłożony podstawową stawką VAT, może wystawić fakturę z zerowym podatkiem. Tym samym jest w stanie zaoferować cenę sprzedaży o 23 proc. niższą niż ta dla polskich kontrahentów. Dzięki temu staje się bardziej konkurencyjna cenowo na rynku Zjednoczonego Królestwa. Może także podnieść ją o 23 proc., aby była równa z tą dla partnerów krajowych, ale ponieważ nie zawiera VAT, stanowi całkowity zysk niepodlegający zwrotowi. Obie opcje są korzystne dla przedsiębiorcy A. W sytuacji, gdyby jednak firma naliczyła VAT, otrzymałaby większą zapłatę, co zasiliłoby na krótki czas jej konto. Niestety, dla przedsiębiorcy B równałoby się to z przymusem odzyskiwania VAT w Polsce, co byłoby kłopotliwe i mogło wpływać na relacje biznesowe.

Przedsiębiorca podróżujący po terenie Unii Europejskiej w celach biznesowych teoretycznie ma prawo starać się o zwrot VAT zapłaconego wraz z paliwem. Niestety, tak jak w opisanym wyżej przykładzie zarówno producent, jak i hurtownik będą zmuszeni do złożenia odpowiedniej deklaracji w kraju zakupu, co w praktyce jest bardzo rzadko spotykane.

Wysokość VAT ciągle różni się w krajach Unii Europejskiej, mimo prób ujednolicenia polityki fiskalnej państw członkowskich. Udało się jedynie ustalić próg minimalny - 15 proc. Stosuje go jedynie Luksemburg, Cypr ma 17 proc., Malta 18 proc., Niemcy 19 proc., a pozostałe państwa stosują stawkę 20-proc. lub wyższą. Najbardziej obciążeni są konsumenci na Węgrzech - 27 proc. oraz w Danii i Szwecji - 25 proc. Najniższe stawki VAT w Europie obowiązują w Andorze 4,5 proc., Szwajcarii i Liechtensteinie 8 proc. Na świecie w bardziej egzotycznych miejscach stawki mogą być jeszcze niższe, np. Iran 4 proc., Japonia 5 proc., Tajwan 5 proc., Malediwy 6 proc., Panama i Tajlandia 7 proc.

Ryczałtowa opłata

Brytyjski system fiskalny może zaskoczyć przybyłego nad Tamizę polskiego przedsiębiorcę jednym bardzo oryginalnym i nieznanym nad Wisłą rozwiązaniem. Chodzi o flat rate, czyli uproszczony, dosłownie płaski sposób rozliczenia VAT z fiskusem. Rozwiązanie to jest bardzo popularne z racji prostszej i tańszej księgowości oraz możliwych zysków w postać płacenia mniejszego podatku. W schemacie flat rate nie ma konieczności dokładnego monitorowania i ewidencjowania, a następnie wyliczania należnego państwu VAT. Daje to więcej czasu i energii na prowadzenie biznesu, zmniejsza ryzyko pomyłek w rozliczeniu oraz ewentualnych kar z HM Revenue & Customs, a także ułatwia planowanie wydatków (zawsze wiemy, jaki procent przychodu musimy oddać co kwartał).

Co ważne dla nowych firm, w pierwszym roku w schemacie flat rate uzyskujemy jednoprocentową obniżkę, która pozwala zatrzymać w firmie jeszcze więcej gotówki.

Stawki do zwrotu są różne dla odrębnych branży. Zostały one opracowane przez brytyjskich urzędników bazujących na abstrakcyjnym modelu firmy, dla której została wyliczona część przychodów i wydatków, jaką stanowią produkty objęte VAT podstawowym, zredukowanym i zerowym. Tym samym, dla firm z branży reklamowej flat rate ustalono na poziomie 11 proc. (część produktów reklamowych, np. broszury i ulotki ma zerową stawkę), a dla hurtowników płodów rolnych 8 proc. (większość żywności nieprzetworzonej jest obłożone zerowym VAT). Należy jednak pamiętać, że flat rate nie dla wszystkich jest korzystny. Jeśli koszty danej firmy zawierają VAT, natomiast przychody w całości lub w znacznej mierze nie są nim obłożone, flat rate może oznaczać wpłacanie państwu więcej niż wynikałoby to z dokładnej księgowości.

Przykładem może być wspomniana hurtownia płodów rolnych, która wybierając pochopnie flat rate, a sprzedając tylko produkty z zerowym VAT traci. Nalicza się jej 8-proc. VAT, którego nigdy nie przyjęła. W takiej sytuacji korzystniejsza jest normalna księgowość VAT-owska. Jeśli nowi przedsiębiorcy nie znają dobrze struktury swoich wydatków i przychodów, decyzja o przyjęciu płaskiego VAT może być prawdziwa loterią.

Flat rate

Jeśli roczny obrót przedsiębiorstwa nie przekracza 150 tys. funtów, to zamiast robić dokładne rozliczenia płaconego i przyjmowanego VAT (co wymaga sporej precyzji z powodu obecności stawki podstawowej, zredukowanej i zerowej na różne towary i usługi), można zastosować uproszczone rozliczenie. Polega ono na odliczeniu od swojego przychodu na korzyść królewskiego skarbca z góry określonego procentu, mającego w domyśle reprezentować dłużny VAT.

PRZYKŁAD

Sprzedaż pieczywa

Brytyjski sklep ustalił wartość chleba na 1 funta. Ponieważ w Wielkiej Brytanii sprzedaż podstawowych produktów żywnościowych jest objęta zerową stawką podatku od wartości dodanej, to cena chleba wyniesie 1 funt. Mimo że sprzedawca nie nalicza VAT, będzie mógł w rozliczeniach odliczyć VAT, jaki zapłacił, by pozyskać towar. Zatem w kwartalnym rozliczeniu otrzyma zwrot VAT.

W Polsce wartość chleba wynosi 3 zł. Ponieważ sprzedaż chleba jest opodatkowana 5-proc. stawką VAT, cena bochenka wyniesie 3,15 zł [3 zł + (3 zł x 5 proc.)]. W rozliczeniach z urzędem skarbowym polski podatnik może obniżyć VAT należny o VAT naliczony.

@RY1@i02/2012/175/i02.2012.175.07100100h.802.jpg@RY2@

Monika Sharma właścicielka biura księgowo-doradczego Mega Business Services Ltd.

Monika Sharma

właścicielka biura księgowo-doradczego Mega Business Services Ltd.

www.hmrc.gov.uk