Fiskus źle skreślał podatników. Teraz może za to zapłacić

Takie jest sedno najnowszych wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: z 4 lipca 2018 r. (sygn. akt III SA/Wa 3481/17) oraz z 13 lipca 2018 r. (sygn. akt III SA/Wa 3158/17). Oba dotyczą wykreśleń dokonanych w 2017 r., a więc już na podstawie nowych przepisów obowiązujących od 1 stycznia ubiegłego roku. Do końca czerwca 2018 r. na podstawie tych nowych regulacji usuniętych zostało z rejestru VAT prawie 170 tys. przedsiębiorców. Z ustawy o VAT wynika, że nie wszyscy muszą być o tym informowani (np. urząd nie musi zawiadamiać podatnika, który nie istnieje lub z którym mimo prób nie udało się skontaktować). Orzeczenia warszawskiego sądu dotyczą podatników, co do których ustawa nie mówi wprost, czy mają być informowani, czy nie. Zgodnie z najnowszymi danymi resortu finansów chodzi o prawie 155 tys. firm.

Na razie wyroki są nieprawomocne, ale jeśli Naczelny Sąd Administracyjny podzieli wykładnię warszawskiego WSA, to firmy zyskają możliwość ubiegania się o rekompensatę od fiskusa. – Jeśli wykreślenie zostało dokonane w sposób sprzeczny z przepisami i podatnik będzie w stanie udowodnić, że poniósł w związku z tym szkodę, to będzie mógł dochodzić odszkodowania za bezprawne działanie organu. Musi mieć jednak formalne potwierdzenie, że czynność była niezgodna z prawem – tłumaczy Tomasz Mirkowicz, doradca podatkowy w Calan & Associes.

Tego samego zdania jest Maciej Dybaś, doradca podatkowy w Crido Taxand. – Przy stwierdzeniu szkody (a o to nietrudno, bo wykreślony z rejestru traci wiarygodność w oczach kontrahentów oraz nie może odliczyć podatku naliczonego) celowe wydaje się wystąpienie o odszkodowanie – uważa ekspert. Przewiduje jednak, że jego uzyskanie nie będzie łatwe.

Rejestr krajowy

Najnowszy wyrok – z 13 lipca br. (sygn. akt III SA/Wa 3158/17) – dotyczył niemieckiej spółki, która zarejestrowała się dla celów VAT w Polsce w związku z dostawami urządzeń przemysłowych. Przyczyną jej wykreślenia z krajowego rejestru były puste deklaracje (art. 96 ust. 9a pkt 3 ustawy o VAT). Fiskus poinformował ją o tym zwykłym zawiadomieniem.

Przed sądem podatnik tłumaczył, że wykreślenie nie powinno mieć miejsca, bo brak sprzedaży i zakupów wynikał ze specyfiki działalności (art. 96 ust. 9e ustawy o VAT). Uważał też, że powinien otrzymać decyzję, w której byłyby opisane procedury działania organu i ostateczne ustalenia. Wtedy miałby z czym polemizować. Fiskus uważał, że sąd w ogóle nie powinien tej kwestii kontrolować. Ale warszawski WSA był innego zdania. Podkreślił, że usunięcie z rejestru wpływa na prawa i obowiązki podatnika, np. wykreślony nie ma prawa do odliczenia VAT. Dlatego podlega sądowej kontroli.

Sąd wyjaśnił, że podatnicy wykreślani na podstawie art. 96 ust. 9a ustawy o VAT muszą być o tym bezwzględnie zawiadamiani (w przeciwieństwie do wykreślanych na podstawie art. 96 ust. 9, który nie wymaga zawiadamiania). Dlaczego potrzebna jest decyzja? – Ponieważ w ustawie o VAT nie przewidziano możliwości przywrócenia podatnika do rejestru – wyjaśnił WSA. Orzekł więc, że skoro decyzji nie było, to wykreślenie było bezskuteczne.

VAT UE

Drugi wyrok – z 4 lipca 2018 r. (sygn. akt III SA/Wa 3481/17) – dotyczył firmy usuniętej z rejestru VAT UE. Powodem wykreślenia było to, że złożyła ona trzy deklaracje VAT-7, nie wykazując w nich żadnej sprzedaży ani zakupów. Fiskus wprawdzie poinformował ją o wykreśleniu (wymagał tego zastosowany w tej sprawie art. 97 ust. 15 ustawy o VAT), ale zwykłym zawiadomieniem.

Firma uważała, że do wykreślenia konieczna była decyzja administracyjna. Zarzuciła urzędowi, że usunął ją z rejestru, nie dzwoniąc nawet i nie pytając, dlaczego deklaracje są puste. A były puste, bo – jak tłumaczył pełnomocnik przedsiębiorstwa – czekała na wynik kontroli w VAT i nie chciała, by powstały u niej ewentualne zaległości.

WSA nie badał, czy wykreślenie było uzasadnione. Uznał, że było bezskuteczne, skoro naczelnik nie wydał decyzji w tej sprawie (o wyroku pisaliśmy w artykule „Fiskus nie może bez decyzji usuwać podatników VAT UE”, DGP nr 131/2018).

Tracą podatnicy

Co oznacza bezskuteczność? – Wykreśleni nie powinni utracić praw przysługujących czynnym VAT-owcom, np. prawa do zwrotu nadwyżki podatku – wskazuje Bartosz Bogdański, partner i doradca podatkowy w MDDP. Dodaje, że prawo do otrzymania ewentualnych odsetek jest uzależnione od tego, czy wadliwie wykreślony podatnik składał deklaracje VAT, w których wykazywał podatek do zwrotu.

Tomasz Mirkowicz wskazuje też na inne skutki. – W świetle tych wyroków, chcąc wykreślić podatnika z rejestru VAT, fiskus będzie musiał przeprowadzić postępowanie podatkowe. Będzie więc musiał wydać i doręczyć postanowienie o wszczęciu postępowania oraz o możliwości zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym, a następnie decyzję, w treści której uzasadni powód wykreślenia – tłumaczy. ©℗

opinia

Nie tylko wykreślenie, ale i odmowa rejestracji powinny mieć formę decyzji

Dorota Kosacka -Olszewska, doradca podatkowy, członek zarządu DK Doradztwo sp. z o.o.

Jednym z najważniejszych dóbr każdej firmy jest dobre imię. Tymczasem wykreślenie podatnika z rejestru VAT wywołuje cztery zasadnicze skutki:

■ utratę wiarygodności, brak możliwości nawiązania kontaktów handlowych, zmniejszenie liczby klientów i utratę źródła dochodów,

■ problem z rozliczeniem VAT przez wykreślonego (w szczególności w zakresie prawa do odliczenia VAT naliczonego),

■ kwestionowanie przez organy podatkowe prawa do odliczenia VAT naliczonego u kontrahentów dokonujących zakupów u wykreślonego podmiotu,

■ wątpliwości odnośnie do stosowania odwrotnego obciążenia w transakcjach z wykreślonym podmiotem.

Wymienione problemy dotyczą nie tylko wykreślonych podatników, ale również tych, którym urząd odmówił rejestracji jako czynnego podatnika VAT. W tym kontekście na uwagę zasługuje wyrok WSA w Białymstoku z 21 lutego 2018 r. (sygn. akt I SA/BK 129/17). Sąd orzekł, że m.in. oględziny lokalu wykraczają poza zakres czynności sprawdzających związanych z procedurą rejestracji, a notatki z oględzin nie mogą stanowić dowodu w sprawie.

Osobiście uważam, że obie czynności (zarówno wykreślenie z rejestru, jak i odmowa wpisania do niego) powinny mieć formę decyzji, z którą podatnik mógłby polemizować. Uznanie ich za błędne stawia podatnika w zupełnie innym świetle i może mu pozwolić na odzyskanie wiarygodności. ©℗