Zagraniczna pożyczka może być zwolniona z PCC

Polskie firmy aktywnie uczestniczą w transakcjach na rynku międzynarodowym. Często pożyczają pieniądze od zagranicznych partnerów lub sprzedają swoje udziały. Czynności takie, co do zasady, podlegają opodatkowaniu PCC. Ale czy zawsze? Niekiedy można uniknąć zapłaty podatku, wystarczy np. umowę pożyczki zawrzeć poza granicami Polski i stamtąd pozyskać środki.

W kraju i poza krajem

Dla opodatkowania transakcji podatkiem od czynności cywilnoprawnych decydujące znaczenie ma jej dokonanie. Miejscem dokonania umowy sprzedaży jest zazwyczaj miejsce jej zawarcia. Jeżeli zatem umowa zostaje zawarta na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, to taka czynność podlega opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych.

Czynności cywilnoprawne podlegają podatkowi, jeżeli ich przedmiotem są:

wrzeczy znajdujące się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub prawa majątkowe wykonywane na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;

wrzeczy znajdujące się za granicą lub prawa majątkowe wykonywane za granicą, w przypadku gdy nabywca ma miejsce zamieszkania lub siedzibę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i czynność cywilnoprawna została dokonana na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Jak z tego wynika, o tym, czy czynność podlega opodatkowaniu PCC, decyduje miejsce jej dokonania i miejsce położenia rzeczy będącej przedmiotem transakcji.

Potwierdzenie takiego stanowiska możemy odnaleźć w piśmie dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z 23 stycznia 2009 r., nr IPPB2/436-446/08-2/MZ, gdzie czytamy: "(...) podatkowi podlegają czynności wskazane w ustawie, gdy ich przedmiotem są rzeczy znajdujące się za granicą lub prawa majątkowe wykonywane za granicą, ale jeżeli są spełnione łącznie dwie przesłanki: nabywca ma miejsce zamieszkania lub siedzibę w Polsce oraz objęta zakresem przedmiotowym ustawy czynność cywilnoprawna została dokonana na terytorium Polski. Dla opodatkowania podatkiem od czynności cywilnoprawnych obydwa warunki muszą być spełnione kumulatywnie. Jeżeli zostanie spełniony tylko jeden z nich, nie powstanie obowiązek podatkowy (...)".

Jednocześnie należy zauważyć, iż zasady ustalania miejsca wykonywania prawa określa w prawie polskim kodeks cywilny. Z art. 454 par. 1 tego aktu prawnego wynika, że jeżeli miejsce spełnienia świadczenia nie jest inaczej określone w umowie, świadczenie pieniężne powinno być spełnione w miejscu zamieszkania lub w siedzibie wierzyciela w chwili spełnienia świadczenia. Przy tym jeśli zobowiązanie ma związek z przedsiębiorstwem dłużnika lub wierzyciela, o miejscu spełnienia świadczenia rozstrzyga siedziba przedsiębiorstwa. Jeśli więc nie umówiono się inaczej, to na dłużniku ciąży obowiązek odnalezienia wierzyciela i zwrócenia mu długu. W sytuacji gdy wierzycielem (zbywcą wierzytelności) jest podmiot zagraniczny, to w świetle prawa polskiego wierzytelność prawem wykonywanym za granicą.

Kwestie związane z opodatkowaniem lub nie czynności cywilnoprawnej były niejednokrotnie przedmiotem sporów z organami podatkowymi. Poniżej prezentujemy najczęściej występujące transakcje wraz ze wskazaniem, czy podlegają one opodatkowaniu w Polsce.

Dwa warunki

Aby umowa pożyczki nie podlegała opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych, muszą być łącznie spełnione dwa warunki. Po pierwsze, pieniądze, czyli przedmiot umowy pożyczki, powinny w momencie zawarcia umowy znajdować się poza terytorium Polski, np. na zagranicznym rachunku bankowym pożyczkodawcy. Po drugie, zawarcie umowy powinno nastąpić poza granicami Polski.

Potwierdzeniem takiego stanowiska jest pismo dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z 23 stycznia 2009 r., nr IPPB2/436-446/08-2/MZ, gdzie czytamy: "(...) w dniu zawarcia umowy pożyczki pieniądze będą znajdowały się poza Polską i umowa zostanie zawarta za granicą. A zatem taka czynność nie będzie podlegała opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych (...)".

Taki pogląd został utrwalony również w orzecznictwie, np. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z 11 grudnia 2007 r. (sygn. akt I SA/Gl 646/07) orzekł, że o powstaniu obowiązku uiszczenia PCC decyduje moment dokonania czynności cywilnoprawnej. Wobec zobowiązującego charakteru umowy pożyczki chwila zgodnego oświadczenia woli stron stanowi o jej zawarciu, tym samym o chwili powstania obowiązku uiszczenia podatku. Skoro przedmiotem umowy pożyczki mogą być pieniądze lub rzeczy oznaczone co do gatunku, to umowa pożyczki podlega PCC, jeżeli w dacie zawarcia jej przedmiot (np. pieniądze) znajdował się w Polsce.

Reasumując, jeżeli umowa pożyczki zostałaby zawarta poza granicami kraju, to podlegałaby wyłączeniu z podatku od czynności cywilnoprawnych. Pożyczka byłaby więc wyłączona z PCC w przypadku, w którym zarówno umowę pożyczki, jak i pieniądze lub rzeczy stanowiące jej przedmiot przekazano by poza granicami RP. [przykład 1]

Zakup rzeczy za granicą

O tym, czy czynność podlega opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnej, decyduje miejsce dokonania tej czynności i miejsce położenia rzeczy będącej przedmiotem transakcji. Dlatego też uznać należy, iż w sytuacji gdy zakup następuje poza terytorium Polski, to czynność ta nie podlega opodatkowaniu na terytorium RP.

Potwierdzeniem takiego stanowiska jest m.in. informacja naczelnika Pierwszego Wielkopolskiego Urzędu Skarbowego w Poznaniu o zakresie stosowania przepisów prawa podatkowego z 8 marca 2006 r., nr ZP/436-4/06, w której czytamy: "(...) Z przedstawionego we wniosku stanu faktycznego wynika, iż umowa sprzedaży agregatu prądotwórczego (...) została zawarta na terytorium Austrii, skąd (...) przedmiotowe urządzenie przywieziono do Polski. Zatem nie zostały tutaj spełnione przesłanki, o których mowa w art. 1 ust. 4 przywoływanej ustawy, aby zawartą umowę sprzedaży urządzenia opodatkować podatkiem od czynności cywilnoprawnych (...)". [przykład 2]

Odmiennie przedstawia się sytuacja, gdy umowa zostaje zawarta na terytorium RP, a przedmiot jest położony za granicą. W takiej sytuacji dokonana czynność podlega przepisom ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych i w konsekwencji co do zasady powoduje obowiązek zapłaty podatku. Stanowisko takie potwierdził naczelnik Łódzkiego Urzędu Skarbowego w Warszawie w interpretacji z 9 lutego 2006 r., nr ŁUS-IV-436/1/06/DD, gdzie możemy przeczytać:

"(...) Jeżeli natomiast dokonanie czynności cywilnoprawnej - zawarcie umowy kupna sprzedaży, poprzez złożenie zgodnych oświadczeń woli przez obie strony czynności, będzie miało miejsce poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, to czynność taka nie będzie podlegała opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych. W takim przypadku stanowisko spółki w odniesieniu do dokonywania zakupu towarów, wyrażone w zapytaniu należy uznać za poprawne. (...)".

Dozwolone wyjątki

Niejednokrotnie zdarzają się sytuacje, iż przedsiębiorcy będący podatnikami VAT czynnymi zawierają różnego rodzaju umowy dotyczące rzeczy, które znajdują się poza terytorium RP. W takiej sytuacji zasadniczo takie umowy podlegają opodatkowaniu VAT. Jednak od tej reguły przewidziane są wyjątki.

W ustawie o podatku od czynności cywilnoprawnych przewidziano sytuacje, w których czynność cywilnoprawna, mieszcząca się w zakresie przedmiotowym ustawy, nie podlega opodatkowaniu tym podatkiem. Stosownie do art. 2 pkt 4 omawianej ustawy, nie podlegają podatkowi czynności cywilnoprawne, jeżeli przynajmniej jedna ze stron z tytułu dokonania tej czynności jest:

a) opodatkowana podatkiem od towarów i usług,

b) zwolniona z podatku od towarów i usług, z wyjątkiem:

- umów sprzedaży i zamiany, których przedmiotem jest nieruchomość lub jej część, albo prawo użytkowania wieczystego, spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, prawo do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej lub prawo do miejsca postojowego w garażu wielostanowiskowym lub udział w tych prawach,

- umowy sprzedaży udziałów i akcji w spółkach handlowych.

Zaznaczyć jednakże należy, że o wyłączeniu z opodatkowania PCC nie decyduje okoliczność, że strony tej umowy posiadają status podatnika podatku od towarów i usług, lecz wyłącznie to, że przynajmniej jedna ze stron, z tytułu dokonania tej konkretnej czynności, jest opodatkowana VAT lub jest z tego podatku zwolniona.

Stanowisko takie potwierdził dyrektor Izby Skarbowej w Bydgoszczy w postanowieniu z 12 grudnia 2005 r., nr PB4-005-SIP-M-28/05, gdzie stwierdził: "(...) o wyłączeniu czynności spod działania przepisów ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych nie decyduje okoliczność, że strony tej umowy są podatnikami podatku od towarów i usług (posiadają status podatnika), lecz wyłącznie fakt, że przynajmniej jedna z nich z tytułu dokonania tej konkretnej czynności jest opodatkowana podatkiem od towarów i usług lub jest zwolniona z tego podatku. Tak więc aby zastosować zwolnienie z art. 2 pkt 4 cyt. ustawy, musi powstać z tytułu tej konkretnej czynności obowiązek podatkowy w podatku od towarów i usług u przynajmniej jednej ze stron. (...)"

Dlatego też uznać należy, iż w sytuacji gdy czynność dotyczy podatników VAT, nie podlega ona opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych. Bez znaczenia jest, gdzie została zawarta umowa oraz gdzie znajdował się jej przedmiot.

Zbycie udziałów między nierezydentami

Czynności cywilnoprawne podlegają PCC, jeżeli ich przedmiotem są rzeczy znajdujące się na terytorium Polski lub prawa majątkowe wykonywane na terytorium naszego kraju (art. 1 ust. 4 pkt 1 ustawy o PCC).

Przykładowo udział w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością jest rodzajem prawa majątkowego, które z racji miejsca położenia siedziby spółki wykonywane jest w Polsce. Nie ma przy tym znaczenia, gdzie zostanie zawarta umowa sprzedaży ani jaką rezydencję podatkową posiadają strony tej umowy.

Dlatego też transakcja zbycia udziałów polskiej spółki, zawarta między nierezydentami, będzie podlegała podatkowi od czynności cywilnoprawnych.

Nabywca udziałów powinien zatem w ciągu 14 dni od daty transakcji złożyć w Drugim Urzędzie Skarbowym Warszawa-Śródmieście formularz PCC-3 oraz wpłacić podatek w wysokości 1 proc. podstawy opodatkowania (art. 12 ust. 2 ustawy o PCC). W przypadku gdy sprzedaż udziałów nastąpi w Polsce, a umowa będzie miała formę aktu notarialnego - formalności tych dopełni notariusz.

WAŻNE

Jeśli czynność dotyczy podatników VAT, nie podlega ona opodatkowaniu PCC. Bez znaczenia jest, gdzie została zawarta umowa oraz gdzie znajdował się jej przedmiot

PRZYKŁAD 1

Liczy się, gdzie zawarto umowę

Podatnik (pożyczkobiorca) zamierza zaciągnąć pożyczkę w wysokości 1 000 000 euro od swojego partnera biznesowego z Niemiec. Podatnik niemiecki jest przedsiębiorcą niemającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej siedziby. Umowa pożyczki zostanie zawarta Niemczech i tam też zostanie dokonana czynność cywilnoprawna. A mianowicie pieniądze będące przedmiotem umowy pożyczki, pozostające w chwili jej zawierania na terenie Niemiec, zostaną przekazane pożyczkobiorcy na rachunek bankowy banku polskiego za pośrednictwem banku niemieckiego. W takiej sytuacji umowa pożyczki nie będzie podlegała opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych.

PRZYKŁAD 2

Nabycie komputera

Podatnik na podstawie umowy sprzedaży zakupił do własnego użytku od podmiotu zagranicznego z Włoch komputer. Powyższa umowa została zawarta na terytorium Włoch, a sprzedający oświadczył w umowie, iż nie prowadzi działalności gospodarczej ani nie jestem podatnikiem VAT. W takiej sytuacji wskazana czynność nie będzie podlegała opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych.

@RY1@i02/2013/105/i02.2013.105.07100080h.803.jpg@RY2@

Rafał Styczyński doradca podatkowy

Rafał Styczyński

doradca podatkowy

Podstawa prawna

Ustawa z 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 101, poz. 649 z późn. zm.). Ustawa z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 177, poz. 1054 z późn. zm.). Ustawa z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. z 1964 r. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).