Obowiązek podatkowy ciąży na tym, kto włada rzeczą jak właściciel

Posiadacz samoistny to osoba, która faktycznie włada rzeczą jak właściciel. Posiadacz zależny to m.in. użytkownik, zastawnik, najemca lub dzierżawca, czyli osoba mająca określone władztwo nad cudzą rzeczą. Posiadacz zależny nie jest podatnikiem podatku od nieruchomości.

Burmistrz ustalił podatnikowi łączne zobowiązanie pieniężne za 2006 rok. W skład tego zobowiązania wchodził m.in. podatek od nieruchomości od działalności gospodarczej (wydobycie kruszywa naturalnego) naliczony w oparciu o mapę geodezyjną i protokół z pomiaru geodezyjnego oraz dane z ewidencji gruntów i budynków.

Podatnik wystąpił jednak z prośbą o uchylenie decyzji ustalających wymiar łącznego zobowiązania pieniężnego za lata 2005 i 2006. Podkreślił, że zobowiązaniem tym powinna być obciążona spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, która dzierżawiła nieruchomości i czerpała z nich faktyczne korzyści w latach 2005, 2006 i 2007. W jego ocenie to spółka powinna zostać uznana za posiadacza samoistnego i opłacać należne zobowiązanie podatkowe. Na poparcie swojego stanowiska właściciel gruntów wskazał na decyzję za 2007 rok, gdzie organy podatkowe uznały, że podatnikiem podatku gruntowego za okres dzierżawy nieruchomości jest spółka.

Ostatecznie organy podatkowe uznały jednak, że zawarcie umowy dzierżawy w żadnym razie nie przenosi obowiązku podatkowego na dzierżawcę.

Racji właścicielom gruntów nie przyznał też Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim. Sąd zauważył, że zgodnie z ustawą z 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (t.j. Dz.U. z 2006 r. nr 121, poz. 844 z późn. zm.), jeżeli przedmiot opodatkowania znajduje się w posiadaniu samoistnym, obowiązek podatkowy w zakresie podatku od nieruchomości ciąży na posiadaczu samoistnym. Ustawa nie definiuje jednak pojęć "właściciel", "posiadacz samoistny i zależny", "zarządca" oraz "użytkownik wieczysty". Dlatego zdaniem WSA należy posiłkować się przepisami kodeksu cywilnego. Zgodnie z art. 140 k.c. właściciel może, z wyłączeniem innych osób, korzystać z rzeczy zgodnie ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem swego prawa, w szczególności może pobierać pożytki i inne dochody z rzeczy. Posiadacz samoistny to osoba, która faktycznie włada rzeczą jak właściciel, zaś posiadacz zależny to m.in. użytkownik, zastawnik, najemca lub dzierżawca, czyli osoba mająca określone władztwo nad cudzą rzeczą (art. 336 k.c.).

Zasadniczo podatnikiem podatku od nieruchomości jest właściciel gruntu (gdy tytuł własności i stan faktycznego posiadania związane są z tym samym podmiotem). Natomiast w sytuacji, gdy występują dwa podmioty, tj. właściciel i posiadacz samoistny, podatnikiem jest posiadacz samoistny. W ocenie WSA nakaz płatniczy może być jednak skierowany do posiadacza samoistnego tylko wówczas, gdy zostanie ustalone w sposób niebudzący wątpliwości, że nieruchomość znajduje się w posiadaniu samoistnym innej osoby niż właściciel. Posiadanie, w tym posiadanie samoistne, jest stanem faktycznym, polegającym na faktycznym władztwie, przez które rozumie się samą możność władania rzeczą. Według panującego poglądu doktryny posiadanie występuje przy równoczesnym istnieniu fizycznego elementu władania rzeczą oraz psychicznego elementu rozumianego jako zamiar władania rzeczą dla siebie. Posiadaczem samoistnym jest ten, kto włada rzeczą jak właściciel.

Sąd uznał, że spółka nie była posiadaczem samoistnym, lecz posiadaczem zależnym jako dzierżawca nieruchomości, a później władająca nieruchomością jak dzierżawca (tj. po wypowiedzeniu umowy dzierżawy w dalszym ciągu opłacała czynsz). To skarżący wraz z małżonką oprócz posiadanego tytułu prawnego do przedmiotowych nieruchomości dążył i miał zamiar władania nimi jak właściciel.

opracowała Aleksandra Tarka