NSA o zwolnieniu z PCC przy zakupach na licytacji komorniczej

Sygn. akt II FSK 1354/12

z 16 maja 2014 r., prawomocny

Podatniczka nabyła spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego w ramach postępowania egzekucyjnego. Naczelnik urzędu skarbowego wydał decyzję określającą jej kwotę podatku od czynności cywilnoprawnych (dalej: PCC). Ponieważ wartość zasądzonego na jej rzecz prawa do lokalu wynosiła 168 500 zł, kwota podatku została ustalona na 3370 zł (stawka 2 proc.). Organ wyjaśnił, że własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego jest ograniczonym prawem rzeczowym, a nie rzeczą, a więc jego sprzedaż w postępowaniu egzekucyjnym nie jest objęta zwolnieniem przewidzianym w art. 2 pkt 3 ustawy z 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 101, poz. 649 ze zm.). Podatniczka złożyła odwołanie od tej decyzji do dyrektora Izby Skarbowej w Lublinie. W odwołaniu zarzuciła naruszenie art. 2 pkt 3 ustawy o PCC, podkreślając, że spółdzielcze prawo do lokalu związane jest z konkretnym lokalem i nabycie takiego prawa w drodze egzekucji zwolnione jest z podatku od czynności cywilnoprawnych.

Dyrektor izby nie zmienił rozstrzygnięcia naczelnika. Uzasadnił, że spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego jest ograniczonym prawem rzeczowym, a więc prawem wprawdzie związanym z rzeczą, ale nie rzeczą. Dlatego też nabycie takiego prawa do lokalu w drodze licytacji sądowej w postępowaniu egzekucyjnym na gruncie przepisów o PCC kwalifikowane jest jako sprzedaż prawa majątkowego, a nie jako sprzedaż rzeczy, w związku z czym przewidziane w art. 2 pkt 3 ustawy o PCC wyłączenie od opodatkowania sprzedaży rzeczy w postępowaniu egzekucyjnym nie ma zastosowania w przypadku transakcji zrealizowanej przez podatniczkę.

Podatniczka złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie. Zarzuciła organom błędne zastosowanie przepisów prawa. W jej ocenie jeśli z art. 244 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 121) oraz art. 1713 ustawy z 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1222) wynika, że do egzekucji ze spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego stosuje się odpowiednio przepisy o egzekucji z nieruchomości, to stanowisko organów i ich decyzje nakazujące zapłatę podatku są błędne.

Jej zdaniem jeżeli sprzedaż nieruchomości jako rzeczy w postępowaniu egzekucyjnym korzysta z ulgi podatkowej, ustanowionej w art. 2 pkt 3 ustawy o PCC, to taka sama ulga dotyczy sprzedaży w postępowaniu egzekucyjnym spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu. Według podatniczki niezrozumiałe byłoby, gdyby ustawodawca objął zwolnieniem sprzedaż lokalu stanowiącego odrębną własność, a nie objął sprzedaży spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu, skoro do egzekucji obu tych praw stosuje się te same przepisy o egzekucji z nieruchomości.

WSA w Lublinie nie zgodził się z tymi argumentami i oddalił jej skargę. Według sądu pierwszej instancji zawarte w art. 2 ustawy o PCC wyłączenia z opodatkowania PCC mają charakter katalogu zamkniętego i są wyliczone wyczerpująco. Skoro zatem ustawodawca z jakichkolwiek przyczyn nie uznał zasadności wyłączenia spod opodatkowania praw nabywanych w postępowaniu egzekucyjnym, to było to działanie zamierzone - uzasadnił sąd. Dodał również, że art. 1713 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych nie zmienia charakteru prawnego własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego, określając jedynie tryb prowadzenia egzekucji z tego prawa.

Rozstrzygnięcie to utrzymał w mocy Naczelny Sąd Administracyjny, oddalając skargę kasacyjną podatniczki.

Według NSA prawidłowa jest wykładnia przyjęta przez WSA w Lublinie, że wynikające z art. 2 pkt 3 ustawy o PCC wyłączenie z opodatkowania sprzedaży w postępowaniu egzekucyjnym nie dotyczy sprzedaży spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego, a odpowiednie stosowanie do sprzedaży tego prawa przepisów o egzekucji z nieruchomości nie zmienia jego charakteru i ma tylko znaczenie proceduralne. W ocenie sądu kasacyjnego nie ma wątpliwości, że zgodnie z ww. przepisem nie podlegają podatkowi umowy sprzedaży rzeczy w postępowaniu egzekucyjnym lub upadłościowym. Nie budzi także wątpliwości, że spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego jest ograniczonym prawem rzeczowym (art. 244 par. 1 kodeksu cywilnego), a nie rzeczą. NSA podkreślił, że nie jest możliwe rozszerzenie wyjątku w postaci wyłączenia z opodatkowania podatkiem od czynności cywilnoprawnych sprzedaży rzeczy w postępowaniu egzekucyjnym na sprzedaż praw w takim postępowaniu, ponieważ nastąpiłoby to wbrew możliwemu do przyjęcia językowemu znaczeniu zastosowanego w przepisie zwrotu. W ocenie sądu byłoby to sprzeczne z podstawową zasadą wykładni prawa podatkowego, czyli taką, która zakłada, że przepisy należy interpretować ściśle zgodnie z ich literalnym brzmieniem. NSA zwrócił uwagę, że nie można rozszerzyć zakresu wyłączeń z opodatkowania PCC, również ze względu na racjonalność ustawodawcy, ponieważ ustawodawca ma konstytucyjne umocowanie do swobodnego kształtowania systemu podatkowego. Skoro zatem nie budzi wątpliwości, że zawarty w art. 2 pkt 3 ustawy o PCC katalog wyłączeń ma charakter zamknięty, poprzestać należy na jego ścisłym rozumieniu - podkreślił sąd.

@RY1@i02/2014/154/i02.2014.154.07100060a.802.jpg@RY2@

Linia orzecznicza

Oprac. Przemysław Molik