TSUE rozstrzygnie spory w sprawie oleju napędowego

W siedzibie Trybunału Sprawiedliwości UE 2 czerwca 2016 r. zostanie ogłoszony długo wyczekiwany przez całą branżę paliwową wyrok w sprawie skierowanych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu 4 czerwca 2014 r. pytań prejudycjalnych dotyczących wykładni przepisów prawa unijnego. Wyrok TSUE powinien definitywnie rozstrzygnąć spory trwające od momentu wejścia w życie ustawy o podatku akcyzowym z 6 grudnia 2008 r. Są one związane z nakładaniem na przedsiębiorców sprzedających olej napędowy przeznaczony do celów opałowych sankcyjnej stawki w wysokości 1822 zł/1000 l lub 2047 zł/1000 kg w zależności od właściwości fizykochemicznych oleju.

Istota problemu

Artykuł 89 ust. 14 ustawy o podatku akcyzowym nałożył na sprzedawców wyrobów akcyzowych (określonych w artykule 89 ust. 1 pkt 9, 10 i pkt 15 lit. a ustawy) obowiązek sporządzania i przekazywania do właściwego naczelnika urzędu celnego miesięcznych zestawień oświadczeń w terminie do 25. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym dokonano sprzedaży. W ust. 15 art. 89 ustawy wskazano, jakie elementy powinny zawierać zestawienia.

W przypadku niespełnienia warunków określonych w ust. 15, jak również nieprzekazania czy też nieterminowego przekazania zestawień na podstawie ust. 16 art. 89 ustawy sprzedawca obciążany był stawką w wysokości 1822 zł/1000 l lub 2047 zł/1000 kg, a nie pierwotnie wyliczaną w wysokości 232 zł/1000 l, i to w sytuacji gdy olej był wykorzystywany zgodnie z jego przeznaczeniem - co w decyzjach stwierdzał sam organ podatkowy.

Tym samym stawkę przewidzianą w ust. 4 pkt. 1 art. 89 ustawy stosowano w sposób absolutny, skutkujący automatycznym jej nałożeniem, bez uwzględnienia okoliczności faktycznych pozwalających na wykazanie, że dane paliwo zostało wykorzystane na cele opałowe.

W odpowiedzi podsekretarza stanu w Ministerstwie Finansów Jacka Kapicy na interpelację nr 28942 z 29 października 2014 r. w sprawie nieproporcjonalnych kar nakładanych przez administrację fiskalną na przedsiębiorców z branży dystrybutorów oleju opałowego stwierdzono, że powyższe zapisy były podyktowane przeciwdziałaniu zjawiskom związanym z nieuprawnionym wykorzystywaniem do celów napędowych relatywnie nisko opodatkowanego oleju opałowego.

Taki zamiar przyświecał wprowadzeniu powyższej regulacji, ale skutki przerosły, jak się wydaje, najśmielsze oczekiwania ustawodawcy.

W przywoływanej odpowiedzi podsekretarza stanu wskazuje się bowiem, że w latach 2012-2013 Służba Celna przeprowadziła 1095 kontroli podatkowych w zakresie obrotu olejami opałowymi (2012 r. - 623 kontrole; 2013 r. - 472 kontrole). Nieprawidłowości stwierdzono w wyniku 724 kontroli (2012 r. - 397 kontroli; 2013 r. - 327 kontroli). Zweryfikowano 151 tys. oświadczeń za 2012 r., spośród których 19 tys. było nieprawidłowych (13,2 proc.), oraz 148 tys. oświadczeń za 2013 r., spośród których 17 tys. było nieprawidłowych (11,5 proc.). Większość stwierdzonych nieprawidłowości dotyczyła braków formalnych w oświadczeniach oraz nieterminowego przesyłania miesięcznych zestawień oświadczeń. Kwota stwierdzonych podczas kontroli uszczupleń podatkowych wyniosła 207 mln zł w 2012 r., a 193 mln zł w 2013 r.

Pytania prejudycjalne

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu na podstawie art. 267 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej skierował do Trybunału Sprawiedliwości UE pytania prejudycjalne dotyczące wykładni przepisów prawa unijnego, tj. dyrektywy 2003/96 z 27 października 2003 r. w sprawie restrukturyzacji wspólnotowych przepisów ramowych dotyczących opodatkowania produktów energetycznych i energii elektrycznej.

WSA w jednym z pytań zwrócił się do TSUE o wskazanie, czy zasada proporcjonalności nie sprzeciwia się wymogowi formalnemu przewidzianemu w art. 89 ust. 14 i 15 ustawy uzależniającemu zastosowanie obniżonej stawki akcyzy przewidzianej dla olejów opałowych od konieczności sporządzenia i złożenia zestawienia oświadczeń nabywców w ustawowym terminie, abstrahując od zaistnienia warunku materialnego w postaci sprzedaży paliwa na cele opałowe.

TSUE musi rozstrzygnąć, czy zgodnie z dyrektywą 2003/96 olej napędowy wykorzystywany na cele opałowe podlega opodatkowaniu wyłącznie według stawki mającej zastosowanie do tego rodzaju paliwa, czy też ustawodawca krajowy w określonych przypadkach mógł zastosować wobec niego stawki przewidziane dla paliwa silnikowego.

Zmiana ustawy

Z dniem 1 stycznia 2015 r. art. 89 ust. 16 ustawy będący podstawą naliczania sankcyjnej stawki podatku został znowelizowany przez art. 26 pkt 15 lit. b ustawy z 7 listopada 2014 r. o ułatwieniu wykonywania działalności gospodarczej (Dz.U. poz. 1662).

W obecnym brzmieniu art. 89 ust. 16 ustawy stanowi, że w przypadku gdy warunki, o których mowa w ust. 5-12, nie zostały spełnione i w wyniku postępowania podatkowego, postępowania kontrolnego albo kontroli podatkowej ustalono, że wyroby, o których mowa w ust. 1 pkt 9, 10 i 15 lit. a, nie zostały użyte do celów opałowych lub gdy nie ustalono nabywcy tych wyrobów, stosuje się stawkę akcyzy określoną w ust. 4 pkt 1.

Wprowadzona zmiana uwzględnia tym samym podnoszony od wielu lat przez przedsiębiorców wymóg nieograniczania się przez organy podatkowe przy ocenie oświadczeń tylko do kwestii formalnych, ale przede wszystkim zobowiązuje je do podjęcia działań zmierzających do kontroli rzeczywistego sposobu wykorzystania oleju.

Analiza znowelizowanego art. 89 ust. 16 ustawy wskazuje również, że poza zakres jego odpowiedzialności zostały wyciągnięte uchybienia formalne mające podstawę w art. 89 ust. 14 i 15 ustawy, czyli dotyczące przesyłanych do naczelnika urzędu celnego miesięcznych zestawień oświadczeń.

W uzasadnieniu do projektu ustawy z 7 listopada 2014 r. o ułatwieniu wykonywania działalności gospodarczej ustawodawca wprost stwierdził: "Zaproponowano także odstąpienie od stosowania obecnych konsekwencji dotyczących stawki akcyzy, w przypadku gdy dany podmiot nie złoży w terminie lub wcale miesięcznego zestawienia oświadczeń dotyczących przeznaczenia paliw płynnych. Obecne regulacje w tym zakresie wymagają zmiany, gdyż są uznawane za niewspółmiernie rygorystyczne w stosunku do charakteru przewinienia (znaczne skutki finansowe możliwe nawet w przypadku zaledwie kilkudniowego opóźnienia w złożeniu zestawienia). (...). Rozwiązanie to nie osłabi systemu kontroli faktycznego wykorzystywania przez podmioty paliw opałowych i nie wpłynie negatywnie na poziom bezpieczeństwa obrotu paliwami opałowymi".

Wobec powyższego dopiero po sześciu latach obowiązywania ustawy uznano, że niedotrzymanie terminu w składaniu zestawień oświadczeń powinno doprowadzić do takich tylko konsekwencji, jak niezłożenie w terminie deklaracji podatkowej czy też wymaganej przepisami prawa podatkowego informacji podatkowej, a nie takich, jakie wynikały z brzmienia poprzednio obowiązującego art. 89 ust. 16 ustawy.

Zgodnie z art. 40 ustawy nowelizującej do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się art. 89 ust. 16 ustawy zmienianej w art. 26 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.

Nie może zatem budzić jakichkolwiek wątpliwości, że art. 40 ustawy nowelizującej znajduje zastosowanie tylko do spraw niezakończonych przed organami. Okoliczność, że decyzja została zaskarżona skargą bądź skargą kasacyjną, nie ma znaczenia dla momentu zakończenia postępowania podatkowego. Oznacza to, że znowelizowany art. 89 ust. 16 ustawy o podatku akcyzowym znajdzie zastosowanie jedynie do postępowań wszczętych i niezakończonych przed tą datą, nie zaś do postępowań zakończonych wydaniem decyzji ostatecznej (np. wyrok WSA w Opolu z 13 lutego 2015 r., sygn. akt I SA/Op 655/14). Wymieniony artykuł powinien być natomiast stosowany w sytuacji uchylenia przez sąd decyzji organu i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

@RY1@i02/2016/102/i02.2016.102.07100030a.802.jpg@RY2@

Szymon Bogdański

adwokat z Okręgowej Rady Adwokackiej we Wrocławiu

Podstawa prawna

Ustawa z 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 752 ze zm.).