Jak prowadzona jest egzekucja należności podatkowych

Organ podatkowy może wyegzekwować zaległy podatek na podstawie deklaracji. Niezbędne jest jednak wysłanie podatnikowi przed wszczęciem egzekucji upomnienia wzywającego do dobrowolnego uregulowania zaległości. Postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie siedmiu dni od dnia doręczenia tego upomnienia. Egzekucja wszczynana jest na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego. Wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą doręczenia podatnikowi jego odpisu. Tytuł wykonawczy zawiera m.in. treść podlegającego egzekucji obowiązku, jego podstawę prawną oraz stwierdzenie, że obowiązek jest wymagalny, a w przypadku egzekucji należności pieniężnej - także określenie jej wysokości, terminu, od którego nalicza się odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie, oraz rodzaju i stawki tych odsetek, wskazanie podstawy prawnej prowadzenia egzekucji administracyjnej, pouczenie zobowiązanego o przysługującym mu w terminie siedmiu dni prawie zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, wskazanie środków egzekucyjnych stosowanych w egzekucji należności pieniężnych.

Do tytułu wykonawczego wierzyciel dołącza dowód doręczenia upomnienia, a jeżeli doręczenie upomnienia nie było wymagane, podaje w tytule wykonawczym podstawę prawną braku tego obowiązku. Postępowanie egzekucyjne może być wszczęte bez uprzedniego doręczenia upomnienia, m.in. gdy egzekucja dotyczy należności z tytułu grzywien wymierzonych mandatem karnym i innych należności pieniężnych orzeczonych w postępowaniu karnym skarbowym.

Art. 15 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 229, poz. 1954 z późn. zm.).

Organem egzekucyjnym obowiązków o charakterze pieniężnym, w tym podatków, jest przede wszystkim naczelnik urzędu skarbowego. W ograniczonym zakresie takie postępowanie mogą także prowadzić inne organy, np. organ jednostki samorządu terytorialnego, w zakresie należności, dla których ustalania, określania i pobierania właściwe są te organy (podatki i opłaty lokalne).

Zgodnie z przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego. W przypadku zobowiązań podatkowych wierzycielem pozostaje organ podatkowy.

Art. 26 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 229, poz. 1954 z późn. zm.).

Zobowiązanie podatkowe co do zasady przedawnia się z upływem pięciu lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Bieg tego terminu przerywa m.in. zastosowanie wobec podatnika środka egzekucyjnego, o którym został on powiadomiony. Katalog tych środków określony został w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wśród środków egzekucyjnych stosowanych w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych - w tym podatków - ustawa wymienia egzekucję z wynagrodzenia za pracę. Podstawę użycia środków egzekucyjnych stanowi zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności lub protokół zajęcia prawa majątkowego, albo protokół zajęcia i odbioru ruchomości, albo protokół odbioru dokumentu.

Przerwanie biegu przedawnienia zostało uzależnione od zawiadomienia podatnika o zastosowaniu środka egzekucyjnego, które ma miejsce w momencie doręczenia zobowiązanemu zawiadomienia lub jednego z wymienionych protokołów. Samo doręczenie zobowiązanemu tytułu wykonawczego, będącego czynnością egzekucyjną, nie przerwie biegu przedawnienia, o ile tej czynności nie będzie jednocześnie towarzyszyło zastosowanie konkretnego środka egzekucyjnego, a także zawiadomienie o jego zastosowaniu. Jeżeli daty zastosowania środka egzekucyjnego i zawiadomienia o nim podatnika są różne, przerwanie biegu przedawnienia ma miejsce w tej drugiej dacie.

Termin przedawnienia zaczyna biec na nowo następnego dnia po dniu, w którym zastosowano środek egzekucyjny. Oznacza to, że w opisanym przypadku bieg terminu przedawnienia został przerwany 1 marca 2010 r. i zaczął biec na nowo 2 marca 2010 r. Zgodnie z obowiązującymi przepisami liczba wszczętych egzekucji nie ma znaczenia. Bieg terminu przedawnienia ulega przerwaniu za każdym razem. Możliwe jest zatem kolejne przerwanie biegu przedawnienia w przypadku zastosowania dalszych środków egzekucyjnych. Dotyczy to również przypadku, gdy po umorzeniu postępowania egzekucyjnego, zostało ono wszczęte ponownie.

Art. 67 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 229, poz. 1954 z późn. zm.).

Dochodzenie należności podatkowych w trybie egzekucji administracyjnej jest możliwe, jeżeli wynikają one z decyzji, postanowień lub orzeczeń właściwych organów, bądź w przypadku organów administracji publicznej - bezpośrednio z przepisów prawa. Oznacza to, że egzekwować można należności, które wynikają m.in. z decyzji organów podatkowych. Podstawą egzekwowania należności podatkowej może być m.in. decyzja ustalająca wysokość zobowiązania podatkowego, decyzja określająca wysokość zaległości podatkowej, a także decyzja o odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej za zaległości podatkowe, bądź o odpowiedzialności podatkowej płatnika lub inkasenta.

Zasadą jest, że wykonaniu podlegają decyzje ostateczne, tzn. takie, od których podatnik już nie może się odwołać. Wyjątki dotyczą sytuacji, gdy decyzji nieostatecznej został nadany rygor natychmiastowej wykonalności (np. gdy podatnik zbywa majątek znacznej wartości).

Możliwe jest także dochodzenie należności podatkowych wynikających bezpośrednio z przepisów prawa, bez konieczności wydawania decyzji, pod warunkiem że wynikają one z zeznania lub z deklaracji. Dotyczy to podatku dochodowego. Zobowiązanie podatkowe powstaje tu z dniem zaistnienia zdarzenia, z którym ustawa podatkowa wiąże powstanie takiego zobowiązania. Podatnik ma obowiązek samodzielnie obliczyć i wpłacić należność do urzędu skarbowego w ustawowym terminie. Egzekucja jest możliwa, jeżeli w deklaracji lub zeznaniu zamieszczone zostało pouczenie, że stanowią one podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego oraz podatnikowi zostało doręczone upomnienie wzywające do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego.

Art. 3, art. 3a ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 229, poz. 1954 z późn. zm.).

Przyczyny zawieszenia postępowania egzekucyjnego zostały określone ustawowo. Postępowanie egzekucyjne ulega zawieszeniu m.in. w razie wstrzymania wykonania, odroczenia terminu wykonania obowiązku albo rozłożenia na raty spłat należności pieniężnej. Postępowanie egzekucyjne zawiesza się również w razie utraty przez podatnika zdolności do czynności prawnych i braku jego przedstawiciela ustawowego, czy też na żądanie wierzyciela. Zawieszenie postępowania zawsze następuje w drodze postanowienia wydanego przez organ egzekucyjny, którym w przypadku zobowiązań o charakterze pieniężnym jest naczelnik urzędu skarbowego. Na postanowienie o zawieszeniu postępowania lub o odmowie zawieszenia podatnikowi służy zażalenie.

Zawieszone postępowanie podejmowane jest po ustaniu przyczyny zawieszenia. W przypadku zawieszenia postępowania egzekucyjnego w związku z rozłożeniem na raty spłat podatku organ egzekucyjny podejmuje zawieszone postępowanie w zakresie wskazanym przez wierzyciela (organ podatkowy).

Zasadą jest, że w przypadku zawieszenia postępowania egzekucyjnego pozostają w mocy dokonane czynności egzekucyjne. Organ egzekucyjny może jednak uchylić dokonane czynności egzekucyjne, jeżeli to jest uzasadnione ważnym interesem zobowiązanego, interes wierzyciela nie stoi temu na przeszkodzie, a osoby trzecie na skutek tych czynności nie nabyły praw. Uchylenie dokonanych czynności nie powoduje umorzenia należnych za nie kosztów egzekucyjnych. Na postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie uchylenia czynności egzekucyjnych przysługuje zażalenie zobowiązanemu oraz wierzycielowi niebędącemu jednocześnie organem egzekucyjnym.

W okresie zawieszenia postępowania na skutek żądania wierzyciela bądź wstrzymania wykonania, odroczenia terminu wykonania obowiązku albo rozłożenia na raty spłat należności pieniężnej mogą być dokonywane, za zgodą organu egzekucyjnego, wypłaty z rachunków bankowych zobowiązanego po przedstawieniu przez niego dokumentów świadczących o konieczności poniesienia danych wydatków.

Art. 56 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 229, poz. 1954 z późn. zm.).

Magdalena Majkowska

magdalena.majkowska@infor.pl