Ile będzie trwać kontrola podatkowa

Wojciech Pietrasiewicz

doradca podatkowy, współpracujący z Allen & Overy A. Pędzich

- Tak. Kontrola podatkowa w spółce zawsze wiąże się z dodatkowym zaangażowaniem czasu pracowników związanych z wykonywaniem obowiązków kontrolowanego, w tym m.in. bieżącym udzielaniem informacji osobom prowadzącym postępowanie kontrolne. Z tych względów przepisy o czasie trwania kontroli mogą mieć istotne znaczenie dla małych przedsiębiorców, dla których długotrwałe zaangażowanie w czynności dokonywane w ramach prowadzonego postępowania kontrolnego może być szczególnie uciążliwe.

Przyjęte zmiany do ustawy o swobodzie działalności gospodarczej mają w założeniu zwiększenie efektywności prowadzonych postępowań kontrolnych i zmniejszenie ich uciążliwości w szczególności w stosunku do małych przedsiębiorców. Istotą uchwalonych zmian jest wprowadzenie nowych okresów trwania kontroli kalkulowanych na podstawie liczby dni roboczych, w ramach których powinny odbyć się czynności kontrolne, w miejsce czasu trwania kontroli sformułowanego w tygodniach.

- W świetle nowych przepisów czas trwania wszystkich kontroli organu kontroli u przedsiębiorcy w jednym roku kalendarzowym nie może przekraczać w odniesieniu do: mikroprzedsiębiorców - 12 dni roboczych; małych przedsiębiorców - 18 dni roboczych; średnich przedsiębiorców - 24 dni roboczych; natomiast dla pozostałych przedsiębiorców nie może to być więcej niż 48 dni roboczych.

Od tak sformułowanych limitów obowiązuje wiele wyłączeń, które mają zastosowanie do takich sytuacji jak kontrola zasadności zwrotu podatku od towarów i usług lub przypadku, gdy przeprowadzenie kontroli jest niezbędne dla prowadzonego przeciwko przedsiębiorcy śledztwa lub dochodzenia.

- Nowe przepisy zawierają również istotne zmiany w zakresie możliwości przedłużenia czasu trwania kontroli. Przedłużenie czasu trwania kontroli jest możliwe jedynie z przyczyn niezależnych od organu kontroli i wymaga uzasadnienia na piśmie. Przedłużenie czasu trwania kontroli nie może naruszać wspomnianych terminów. Ustawa wprowadza również szczególne przypadki, gdy czas trwania kontroli może być przedłużony nawet dwukrotnie w stosunku do podstawowego czasu trwania kontroli.

Nie można przy tym jednak zapominać o przepisach Ordynacji podatkowej również normującej w pewnym zakresie problematykę przedłużenia czasu trwania kontroli. Zgodnie z art. 284b Ordynacji podatkowej o każdym przypadku niezakończenia kontroli w terminie wskazanym w upoważnieniu kontrolujący zobowiązany jest zawiadomić kontrolowanego, podając przyczyny przedłużenia terminu zakończenia kontroli i wskazując nowy termin jej zakończenia. Tylko dokumenty dotyczące czynności kontrolnych dokonanych po upływie tego terminu nie stanowią dowodu w postępowaniu podatkowym, chyba że został wskazany nowy termin zakończenia kontroli. Zatem sankcja w postaci niemożności uwzględnienia dokumentów z czynności kontrolnych dotyczy tylko takich sytuacji, w których kontrolujący naruszają termin do przeprowadzenia czynności kontrolnych wynikający z upoważnienia bez uprzedniego zawiadomienia o przedłużeniu czasu trwania kontroli.

- Przepisy ustawy o swobodzie działalności gospodarczej nie formułują jednoznacznej sankcji w postaci niemożności uznania dowodów zebranych po upływie dopuszczalnego prawem czasu trwania kontroli za dowód w późniejszym postępowaniu podatkowym. Oznacza to, że ewentualna dopuszczalność dowodów zebranych z naruszeniem przepisów o czasie trwania kontroli rozpatrywana może być z punktu widzenia ogólnych zasad postępowania podatkowego.

W orzecznictwie sądowym na gruncie poprzednio obowiązujących przepisów ustawy o swobodzie działalności gospodarczej podkreślano, że o ile naruszenie przez organ kontroli przepisów ustawy o swobodzie działalności gospodarczej o ograniczeniu czasu trwania kontroli stanowi naruszenie art. 120 Ordynacji podatkowej oraz art. 7 Konstytucji RP, o tyle jednak nie dyskwalifikuje bezwzględnie wyników kontroli oraz nie czyni niemożliwym wydania merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie. Warto w tym zakresie zapoznać się z wyrokiem NSA z 29 sierpnia 2006 r., sygn. akt I FSK 1045/05.

- Praktyczny efekt wprowadzonych zmian może być taki, że kontrolujący, zawiadamiając podatnika o przedłużeniu kontroli w trybie przepisów Ordynacji podatkowej, naruszając przepisy o czasie trwania kontroli nadal mogą próbować przedłużać postępowania kontrolne. Jeśli wykładnia sądów administracyjnych nie ulegnie zmianie, skuteczne podważenie decyzji podatkowej wydanej po kontroli przeprowadzonej z naruszeniem przepisów o czasie trwania kontroli możliwe będzie wtedy, gdy podatnik będzie w stanie wykazać, że naruszenie to, jako naruszenie ogólnych zasad postępowania, miało istotny wpływ na samo rozstrzygnięcie.

Instytucja, która może ograniczyć w pewnym zakresie próby prowadzenia czynności kontrolnych po upływie okresów prowadzenia kontroli wyznaczonych przez ustawę o swobodzie działalności gospodarczej, to sprzeciw wobec podejmowanych czynności kontrolnych prowadzonych z naruszeniem niektórych przepisów ustawy o swobodzie działalności gospodarczej. Sprzeciw należy wnieść do organu podejmującego lub wykonującego kontrolę (np. naczelnik urzędu skarbowego, dyrektor UKS) oraz poinformować pisemnie kontrolujących o wniesieniu sprzeciwu. Sprzeciw wnosi się w terminie trzech dni roboczych od dnia wszczęcia kontroli przez organ kontroli lub od dnia, w którym nastąpiło przekroczenie limitu czasu trwania kontroli.

Wniesienie sprzeciwu powoduje wstrzymanie czynności kontrolnych przez organ kontroli, którego sprzeciw dotyczy, z chwilą doręczenia kontrolującemu zawiadomienia o wniesieniu sprzeciwu do czasu rozpatrzenia sprzeciwu, a w przypadku wniesienia zażalenia do czasu jego rozpatrzenia. Wniesienie sprzeciwu nie jest dopuszczalne, gdy organ przeprowadza kontrolę, powołując się na przepisy art. 79 ust. 2 pkt 2, art. 80 ust. 2 pkt 2, art. 82 ust. 1 pkt 2, art. 83 ust. 2 pkt 2 i art. 84a ustawy o swobodzie działalności gospodarczej.

W przypadku negatywnego rozpatrzenia zażalenia kontrolowany może złożyć skargę na postanowienie odmawiające uchylenia postanowienia o kontynuowaniu czynności kontrolnych. W tym jednak przypadku wstrzymanie wykonalności ostatecznego postanowienia może nastąpić jedynie na wniosek.

- Sankcje, poza tymi wynikającymi z Ordynacji podatkowej, jakie mogą spotkać kontrolujących za naruszanie przepisów o czasie trwania kontroli, to odpowiedzialność porządkowa lub dyscyplinarna ewentualnie inna odpowiedzialność przewidziana przepisami prawa, a także potencjalna odpowiedzialność odszkodowawcza.