Przed określeniem dochodu trzeba ustalić zakres firmanctwa

Dopiero ustalenie, czy doszło do firmanctwa i w jakim zakresie, pozwala na ustalenie zakresu i formy prowadzenia działalności gospodarczej oraz określenia wysokości przychodów, kosztów ich uzyskania i dochodu (straty).

Organy podatkowe określiły podatniczce zobowiązanie podatkowe w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2002 rok. Ustaliły bowiem, że w 2002 roku podatniczka nie złożyła zeznania podatkowego i nie wpłaciła podatku. Tymczasem z przeprowadzonego postępowania wynikało, że podatniczka prowadziła z inną osobą wspólne przedsięwzięcie, posługując się imieniem i nazwiskiem osób trzecich. Celem tego przedsięwzięcia było zatajenie prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek.

Organy podkreślały, że działalność gospodarcza podatniczki była firmowana przez kilka osób i jedną spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością.

Według organów podatkowych podatnicy tak ułożyli wspólne przedsięwzięcie, że cały proces produkcyjny i dystrybucję sztucznie rozdzielili na różne firmy (dla zachowania pozorów działania odrębnych podmiotów). W pełnym zakresie nadzorowali ich działalność i podejmowali istotne decyzje. Nadzór ten miał charakter właścicielski.

Podatniczka zaskarżyła niekorzystną decyzję do sądu. W pierwszym wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił jej skargę. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił jednak to rozstrzygnięcie, choć nie podzielił wszystkich zarzutów skarżącej. W ocenie NSA dopiero po wykazaniu, że rzeczywiście doszło do firmanctwa i określenia jego zakresu, przystąpić można było do ustalania skutków podatkowych poprzez określenie podstawy opodatkowania oraz wysokości zobowiązania podatkowego. Sąd wskazał, że dopuszczenie dowodu z materiałów zebranych w toku postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe było prawnie dopuszczalne.

Jednak zdaniem NSA zebrane w postępowaniu kontrolnym dowody były wzajemnie sprzeczne. Sprzeczności między zeznaniami składanymi przez te same osoby w pewnych odstępstwach czasowych nie usunięto w drodze uzupełnienia materiału dowodowego. Ocena zaś tych dowodów była faktycznie oceną dowolną, a nie swobodną. Ponadto mimo deklarowanej spójności organ kontroli skarbowej miał wątpliwości, kto faktycznie firmował działalność skarżącej.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy WSA orzekł na korzyść skarżącej. Podkreślił, że obowiązkiem organów podatkowych jest ustalenie stanu faktycznego w sposób wystarczający dla potrzeb rozstrzygnięcia. Powinny one podjąć wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym. Zakres faktów, podlegających udowodnieniu, wynika z treści hipotezy normy prawnej, która w ich ocenie będzie miała zastosowanie w sprawie. Niezbędne zatem jest ustalenie tylko tych faktów, które są konieczne dla rozstrzygnięcia sprawy podatkowej.

W ocenie WSA w przypadku skarżącej postępowanie dowodowe powinno dotyczyć przede wszystkim wyjaśnienia, czy faktyczna aktywność odpowiadała cechom działalności gospodarczej. A także czy osoby, których personaliami czy firmą miała się posługiwać, istotnie nie prowadziły tej działalności samodzielnie, na własny rachunek, ale zgodziły się na firmowanie cudzej działalności.

Opracowała Aleksandra Tarka