Jakich informacji może żądać fiskus

Na podatniku ciąży wiele obowiązków dokumentacyjnych i informacyjnych. Oprócz standardowych formularzy podatkowych, danych ewidencyjnych oraz zgromadzonych w wyniku toczących się postępowań organy podatkowe mogą żądać od różnych podmiotów tzw. informacji podatkowych. Są to ściśle określone dane, do przedłożenia których może być zobowiązany dany podmiot z mocy samej ustawy lub na żądanie fiskusa. Informacje podatkowe mają na celu usprawnienie funkcjonowania aparatu skarbowego, który powinien dbać o prawidłowe wypełnianie obowiązków podatkowych. Mogą mieć charakter inspirujący (inicjujący) określone działania czy też pomocniczy, np. jako materiał dowodowy.

Pierwszą grupą podmiotów zobowiązanych do udzielania informacji podatkowych są osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą. Przede wszystkim na pisemne żądanie organu podatkowego mają oni obowiązek sporządzić i przekazać informacje o zdarzeniach wynikających ze stosunków cywilnoprawnych albo z prawa pracy. Chodzi konkretnie o te wszystkie zdarzenia prawne, m.in. umowy, które mogą mieć wpływ na powstanie obowiązku podatkowego czy wysokość zobowiązania podatkowego osób lub jednostek, z którymi zawarto umowę. Jak widać ilość sytuacji, w jakich organy podatkowe mogą żądać informacji, jest bardzo szeroka, wręcz nieograniczona. Ograniczenia dotyczą tylko tego, od kogo można żądać informacji, w jakim zakresie oraz z jakiego powodu. Jeśli chodzi o pierwsze zastrzeżenie, ustawodawca ograniczył go w zasadzie do podmiotów czynnie uczestniczących w obrocie gospodarczym (firmy, spółki, przedsiębiorcy itp.). Obowiązek udzielania informacji nie dotyczy osób fizycznych, które nie prowadzą działalności i są np. zwykłymi pracownikami. Jednocześnie nie wyklucza to faktu, że w praktyce zwykłych osób fizycznych może dotyczyć informacja, o którą prosi fiskus. Ustawa mówi jasno o osobach lub jednostkach, z którymi zawarto umowę, i o ich zobowiązaniach. Ponadto co prawda ustawodawca zobowiązuje do informowania o zdarzeniach wynikających ze stosunków cywilnoprawnych albo z prawa pracy. W praktyce ilość tych zdarzeń jest wręcz nieograniczona.

Osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą bez wezwania muszą informować organy podatkowe tylko o umowach zawartych z nierezydentami w rozumieniu prawa dewizowego.

Taki jest podstawowy zakres udzielania informacji przez osoby prawne, jednostki nieposiadające osobowości oraz przedsiębiorców wynikający z Ordynacji podatkowej. Zobowiązanie do składania informacji może jednak wynikać także z odrębnych ustaw.

Kolejna grupa podmiotów, z których nasze dane mogą zostać przekazane do urzędu skarbowego, to banki i ZUS. W przypadku banków trzeba podkreślić, że są one osobami prawnymi. W związku z tym przede wszystkim jak inne osoby prawne będą zobowiązane do udzielania danych związanych prawem pracy i umowami cywilnoprawnymi.

Jednak dodatkowo banki i spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe muszą sporządzać i przekazywać comiesięczne informacje o założonych i zlikwidowanych rachunkach bankowych związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej. Te dane trafiają jednak do ministra finansów. Sporządza się je w formie dokumentu elektronicznego, w terminie do siódmego dnia następnego miesiąca. Nie oznacza to jednak, że w ogóle nie zapozna się z nimi urząd skarbowy czy urząd kontroli. Obowiązkowo sporządzane dane z banków i kas spółdzielczych minister finansów udostępnia naczelnikom urzędów skarbowych i urzędów celnych, dyrektorom izb skarbowych, izb celnych oraz urzędów kontroli skarbowej.

Z ZUS mogą zostać przekazane informacje o składkach płatnika i ubezpieczonego. W tym przypadku jednak jednostki organizacyjne ZUS przekazują je tylko na pisemne żądanie naczelnika urzędu skarbowego lub urzędu celnego.

Banki, spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe i inne instytucje finansowe muszą przekazywać określone dane w związku z tzw. procedurą pomocy prawnej między władzami poszczególnych państw. W praktyce o udzielenie informacji występuje minister finansów (lub upoważniony przedstawiciel), ale inicjatorem postępowania jest władza państwa obcego. Informacje są udzielane w zakresie i na zasadach określonych w rozdziale 2 działu VIIa Ordynacji podatkowej oraz wynikających z ratyfikowanych umów o unikaniu podwójnego opodatkowania i innych ratyfikowanych umów międzynarodowych, których stroną jest Polska. Takie żądanie musi być oznaczone klauzulą: tajemnica skarbowa. Jego przekazanie następuje w trybie przewidzianym dla dokumentów zawierających informacje niejawne stanowiące tajemnicę służbową.

W przypadku wymiany informacji podatkowych z państwami członkowskimi Unii Europejskiej obejmuje ona wszelkie dane istotne dla prawidłowego określania podstaw opodatkowania i wysokości zobowiązania podatkowego w zakresie: opodatkowania dochodu, majątku lub kapitału, bez względu na sposób i formę opodatkowania, w tym opodatkowania dochodu ze sprzedaży rzeczy lub praw majątkowych oraz przyrostu wartości majątku lub kapitału, opodatkowania składek ubezpieczeniowych.

Banki, ZUS, firmy prywatne to niejedyne miejsca, z których fiskus może się dowiedzieć o tym, że powinniśmy zapłacić podatek. Ostatnią grupą instytucji, o jakich należy wspomnieć, od jakich fiskus może dowiedzieć się o różnych zdarzeniach mających związek z podatkami, są sądy, komornicy oraz notariusze. Zgodnie z przepisami ciąży na nich obowiązek sporządzania i przekazywania wszelkich informacji wynikających ze zdarzeń prawnych, które mogą spowodować powstanie zobowiązania podatkowego. Przepisy wykonawcze bliżej precyzują, o jakie dokumenty chodzi, i uzmysławiają, jak szeroki jest ich zakres.

Dla przykładu sądy - do 15 każdego miesiąca - przekazują właściwemu im miejscowo organowi podatkowemu odpisy postanowień (ugody sądowej):

● o podziale majątku wspólnego,

● o stwierdzeniu nabycia własności przez zasiedzenie,

● o zniesieniu współwłasności,

● o stwierdzeniu nabycia spadku,

● o uchyleniu postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku,

● o zmianie postanowienia stwierdzającego nabycie spadku,

● o dziale spadku,

● o przysądzeniu własności nieruchomości i innych składników majątkowych, z których egzekucje prowadzi się według przepisów o egzekucji z nieruchomości.

W tym samym terminie sądy informują też fiskusa o:

● nowo zarejestrowanych i wykreślonych w ciągu ubiegłego miesiąca tłumaczach przysięgłych,

● dokonanych w ciągu ubiegłego miesiąca pierwszych wpisach do rejestru przedsiębiorców (jeśli sąd nie przekazał organowi podatkowemu informacji w innym określonym trybie),

● wykreśleniach z rejestru, z podaniem adresu i przedmiotu działalności przedsiębiorcy.

W procedurze wymiany informacji podatkowych z państwami członkowskimi UE Polska odmówi udzielenia informacji, jeżeli:

● zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że obca władza nie wyczerpała możliwości uzyskania wnioskowanych informacji na podstawie przepisów prawa krajowego;

● organ podatkowy lub organ kontroli skarbowej nie posiada uprawnień do uzyskania wnioskowanych informacji;

● odrębne przepisy lub ratyfikowane umowy międzynarodowe uniemożliwiają udzielenie wnioskowanych informacji lub wykorzystanie ich przez państwo wnioskujące dla celów wskazanych we wniosku;

● udzielenie informacji prowadziłoby do ujawnienia tajemnicy przedsiębiorstwa, przemysłowej lub zawodowej albo procesu produkcyjnego;

● udzielenie informacji naruszyłoby porządek publiczny Rzeczypospolitej Polskiej;

● państwo wnioskujące nie może udzielać informacji o podobnym charakterze;

● przepisy prawa krajowego państwa wnioskującego nie zapewniają objęcia informacji tajemnicą na takich samych zasadach, na jakich są chronione takie same informacje uzyskane na podstawie przepisów prawa krajowego państwa wnioskującego.

aleksandra.tarka@infor.pl

Ustawa z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 z późn. zm.).

Rozporządzenie ministra finansów z 28 czerwca 2004 r. w sprawie określenia rodzajów i zakresu informacji przekazywanych organom podatkowym przez sądy, komorników sądowych i notariuszy oraz terminu, formy, z uwzględnieniem formy wypisu aktu i sposobu ich przekazywania (Dz.U. nr 156, poz. 1640 z późn. zm.).