Czy traktujemy się poważnie

Podatnikom często zarzuca się obchodzenie prawa mające na celu zmniejszenie obciążeń podatkowych. Wystarczy jednak spojrzeć na niektóre działania podejmowane przez organy podatkowe i skarbowe wobec podatników, aby mieć wrażenie, że poruszanie się blisko granicy prawa lub balansowanie na niej to nie tylko domena podatników.

Bieżące potrzeby fiskusa sprawiły, że ostatnimi czasy dał się zauważyć wzrost kreatywności urzędników w egzekwowaniu zobowiązań podatkowych. Pierwszym przykładem jest praktyka wszczynania postępowań karnych skarbowych w sprawach o przestępstwo (wykroczenie) skarbowe. Zgodnie z literalnym brzmieniem art. 70 par. 6 pkt 1 Ordynacji podatkowej takie zdarzenie powoduje zawieszenie biegu przedawnienia zobowiązania podatkowego. Co więcej, warunkiem wystarczającym do zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego jest nawet wszczęcie postępowania w sprawie, niekoniecznie przeciwko osobie. Dziwnym trafem wszczynanie takich postępowań ma miejsce najczęściej na krótko przed przedawnieniem zobowiązania podatkowego. Sytuacja dla podatników jest o tyle niekorzystna, że wielokrotnie nie mają oni nawet świadomości, że ich zobowiązanie podatkowe wciąż się nie przedawniło. Problem niepewności podatników w tym zakresie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny, kierując niedawno pytanie prawne do Trybunału Konstytucyjnego w zakresie zgodność z ustawą zasadniczą odpowiednich regulacji Ordynacji podatkowej (sygn. akt I FSK 525/10) w tym zakresie.

Kolejnym przykładem takiej praktyki jest zabezpieczenie zobowiązań podatkowych przed terminem ich płatności na majątku podatnika. O ile nikt nie neguje samego mechanizmu zabezpieczenia, o tyle niedookreślony zwrot "jeżeli zachodzi uzasadniona obawa" w Ordynacji podatkowej i duża uznaniowość organów powodują duże kontrowersje. Co prawda ustawodawca podał przykładowe sytuacje uzasadniające "obawę" niewykonania zobowiązań (podatnik trwale nie uiszcza wymaganych zobowiązań lub dokonuje czynności polegających na zbywaniu majątku, mogących utrudnić lub udaremnić egzekucję), jednak katalog ten jest otwarty. Daje to dużą możliwość zastosowania różnego rodzaju dolegliwych środków (w postaci np. hipoteki przymusowej) również w odniesieniu do podatników, którzy rzetelnie i terminowo rozliczali dotychczas swoje zobowiązania podatkowe. Takie prewencyjne środki stosowane na podstawie szerokiej uznaniowości mogą być dokuczliwe dla większości uczciwych podatników.

Inny sposób obejścia przepisów przez organy skarbowe w zakresie limitów trwania kontroli przedsiębiorców to badanie ksiąg w ramach postępowania kontrolnego. Organ kontroli skarbowej w toku postępowania kontrolnego (a nie kontroli podatkowej) dokonuje weryfikacji ksiąg, faktur, rejestrów i innych dokumentów podatnika. Takie działania bez wątpienia noszą znamiona kontroli podatkowej (choć formalnie nią nie są) i stanowią podstawę do wydania decyzji podatkowej, a przy okazji organ kontroli skarbowej omija przepisy ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, określające maksymalne okresy trwania kontroli podatkowych.

Fiskus w starciu z podatnikami dysponuje pokaźną machiną kontrolną i egzekucyjną. Nadzieją dla podatników w takich sytuacjach jest często wyłącznie spór przed sądem administracyjnym. To właśnie sądy powinny stać na straży partnerskiego traktowania podatników przez organy podatkowe w myśl sportowej zasady fair play. Pozwoli to w większości przypadków zaoszczędzić sporo nerwów, czasu i pieniędzy podatników bez uszczerbku dla wpływów budżetowych.

@RY1@i02/2011/147/i02.2011.147.086.002b.001.jpg@RY2@

Paweł Satkiewicz, doradca podatkowy w Kancelarii Parulski i Wspólnicy Doradcy Podatkowi

EM