Zmienią się zasady oceny działania instytucji skarbowych

Rankingi urzędów i praca pod mierniki - tak wygląda codzienność administracji podatkowej podległej ministrowi finansów. To wewnętrzny pomysł ministerstwa, który ma motywować do coraz lepszej pracy. Takie przynajmniej jest założenie. Pod tym kątem realizowane są też zadania, z których rozliczany jest urząd.

Liczy się wykonanie zadania

Co roku Ministerstwo Finansów opracowuje "Zadania dla dyrektorów izb skarbowych i naczelników urzędów skarbowych w zakresie realizacji przez organy administracji podatkowej polityki finansowej państwa" na dany rok. Jednym z załączników dokumentów, jakie rozsyłane są po kraju do jednostek podległych ministrowi finansów, są mierniki oceny wykonania zadań. Analiza dokonywana jest co kwartał w sześciu obszarach tematycznych: obsługi bezpośredniej, postępowań podatkowych, rachunkowości podatkowej, kontroli podatkowej, egzekucji administracyjnej i realizacji zadań własnych izb skarbowych.

Mierniki na rok 2013, jak deklarowało ministerstwo, wyliczane są narastająco od początku roku na podstawie rejestrów informatycznych urzędów skarbowych i zapisanych w centralnych hurtowniach danych, które udostępniają te mierniki w formie raportów z podziałem na mierniki oceniające i monitorujące.

Odrębnej ocenie podlega realizacja zadań w poszczególnych grupach urzędów. W 2013 roku, w zależności od faktycznego stanu zatrudnienia, ministerstwo podzieliło urzędy na cztery grupy:

- małe - do 60 etatów,

- średnie - powyżej 60 do 130 etatów,

- duże - powyżej 130 etatów,

- wyspecjalizowane - bez względu na liczbę etatów.

Wykonanie zadań przez dyrektorów izb skarbowych i naczelników urzędów skarbowych analizowane było według odrębnych zasad pomiaru. Analiza mierników dotyczących urzędów skarbowych odbywa się na podstawie stałych wartości oraz odchyleń od średniej, podczas gdy do analizy mierników dotyczących izb skarbowych wykorzystuje się średnią ważoną wyników uzyskanych przez podległe urzędy skarbowe oraz średnią wyników z zadań własnych izb skarbowych.

Co sprawdzają

Dla przykładu miernikami oceniającymi postępowania podatkowe prowadzone przez urzędy skarbowe są wskaźniki:

- czasu trwania postępowań podatkowych wszczętych na żądanie strony,

- kwot przypisanych z art. 20 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 361 z późn. zm.), np. z nieujawnionych źródeł przychodów lub nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów,

- wadliwości orzeczeń wydanych przez naczelników urzędów skarbowych.

Miernikami monitorującymi postępowania podatkowe są natomiast wskaźniki: szybkości wszczynania postępowań podatkowych, braku skuteczności postępowań, merytorycznej prawidłowości orzeczeń wydawanych przez naczelników urzędów skarbowych i prawidłowości orzeczeń przez naczelników urzędów skarbowych. Także wskaźnik liczby wprowadzonych pozycji z orzeczeń wydanych przez organ, szybkości zaewidencjonowania w systemie POLTAX orzeczeń wydanych przez urząd skarbowych, szybkości zatwierdzenia orzeczeń wydanych przez urząd skarbowy, czasu trwania postępowań podatkowych, udziału wybranych postępowań wszczętych na żądanie, a prowadzonych powyżej 60 dni, oraz aktywności urzędu w obszarze opodatkowania nieujawnionych źródeł przychodu.

Nic więc dziwnego, że tak ustawione mierniki zmuszają urzędników do kreatywności. Ceną jest przecież miejsce w hierarchii w województwie i premia dla naczelnika urzędu skarbowego.

Niestety praktyka bywa daleka od dbałości o jakość pracy administracji podatkowej.

Na wyścigi, po premię

- W urzędach i izbach skarbowych pracuje się pod mierniki. Pod tym kątem realizowane są też zadania - mówi, prosząc o anonimowość, przedstawiciel administracji podatkowej. Dlatego, jak twierdzi, urzędy angażują się tylko w te sprawy, które dają szansę szybkiego ich zakończenia. Bo liczy się nie tylko czas prowadzonych postępowań podatkowych, lecz także ich wynik.

- Niech będzie chociaż kilka złotych, byle tylko nie zero - mówi inny pracownik.

Urzędy skarbowe jak ognia unikają więc spraw trudnych i skomplikowanych, które mogą ciągnąć się miesiącami, a ich efekt jest niepewny.

Czasami ta dbałość o mierniki prowadzi do absurdalnych, a nawet patologicznych sytuacji. Z sygnałów, jakie docierają do naszej redakcji od pełnomocników podatników, wynika, że zdarza się, iż urząd ponagla podatnika do jak najwcześniejszego dokonania korekty deklaracji podatkowych po kontroli - choć ten, zgodnie z prawem, ma na dokonanie tej korekty sześć miesięcy. Ponieważ jednak jednym z mierników oceny funkcjonowania urzędu skarbowego jest szybkość wszczynania postępowań podatkowych, to urzędnicy nie chcąc tracić czasu na oczekiwanie na decyzję podatnika, sami czasami wydzwaniają do niego, prosząc o złożenie korekty jak najprędzej.

Na wyniki nastawione są też urzędy kontroli skarbowej. - Rozpiętość w wysokości premii dla dyrektora UKS w zależności od miejsca w rankingu prowadzonym w ministerstwie wynosi 1500 zł, po 100 zł za każdą pozycję na liście 16 urzędów w kraju - mówi, prosząc o anonimowość, inspektor kontroli skarbowej.

Do dziś wiele kontrowersji budzi też nastawienie skarbówki chociażby na sukcesy w postępowaniu mandatowym. Postępowanie prowadzące do wymierzenia grzywny, np. za nieewidencjonowanie obrotów za pośrednictwem kasy fiskalnej, nie jest czasochłonne i przynosi efekty, bo złapani na sprzedaży nieewidencjonowanej kasą fiskalną drobni sklepikarze lub sprzedawcy wolą zapłacić niewielki mandat, niż iść do sądu.

Ministerstwo Finansów zdaje się już dostrzegać ten problem. Na konkretne propozycje zmian w podejściu do mierników musimy jednak jeszcze trochę poczekać.

Grażyna J. Leśniak

grazyna.lesniak@infor.pl

OPINIA EKSPERTA

@RY1@i02/2013/161/i02.2013.161.08800050a.802.jpg@RY2@

Grzegorz Mróz zastępca dyrektora departamentu administracji podatkowej w Ministerstwie Finansów

Mierniki oceny są elementem kontroli jakości i efektywności pracy urzędów i izb skarbowych, wykorzystywanym w ramach nadzoru nad tymi jednostkami przez Ministerstwo Finansów. Dobrze skonstruowane mierniki powinny wyznaczać priorytety działań każdego urzędu w oparciu o cele całej administracji podatkowej. Celami tymi są natomiast: zapewnienie wpływu dochodów do budżetu państwa, ułatwianie przedsiębiorcom prowadzenia przez nich legalnej działalności gospodarczej, a także dbałość o jakość usług oferowanych podatnikom.

Do Ministerstwa Finansów dochodzą informacje o nie zawsze właściwym wpływie obecnego systemu oceny na pracę podległych jednostek. Głównym zgłaszanym problemem jest oparcie mierników tej oceny o medianę, co w powiązaniu ze zbyt dużą ilością porównywanych obszarów na poziomie całego kraju wpływać może na nadmierną skłonność do rywalizacji.

Dlatego też w tym roku trwają prace nad całkowitą przebudową zarówno konstrukcji mierników, ich ściślejszym powiązaniem z priorytetowymi zadaniami służb skarbowych, jak i zakresem ich wykorzystania na poziomie lokalnym, regionalnym i centralnym.

Nowe otwarcie wymagało zdecydowanych działań. Dlatego od początku bieżącego roku nie są publikowane wewnątrz administracji podatkowej rankingi urzędów i izb skarbowych w oparciu o "stare" mierniki, tak aby zahamować nadmierną skłonność do porównywania się urzędów we wszystkich możliwych obszarach. Równocześnie jednak wyniki działań poszczególnych jednostek poddawane są cały czas bieżącej wewnętrznej analizie przez Ministerstwo Finansów i izby skarbowe pod kątem racjonalności i efektywności podejmowanych działań. Gromadzone dane są też wykorzystywane przy konstruowaniu nowego systemu oceny, który wskaże poszczególnym jednostkom administracji podatkowej oczekiwany poziom realizacji ich zadań.