Ocena sądu w sprawie VAT jest wiążąca w sprawie PIT

W sytuacji gdy przed wydaniem wyroku inny skład sądu administracyjnego w prawomocnym wyroku dokonał oceny prawnej stanu faktycznego, zbieżnego ze stanem faktycznym przyjętym w innej sprawie zawisłej przed sądem, to Naczelny Sąd Administracyjny ma obowiązek odnieść się do tej oceny.

Sprawa dotyczyła zobowiązania w PIT za 2005 rok. Dyrektor urzędu kontroli skarbowej decyzją z września 2010 r. ustalił, że mężczyzna prowadzący działalność gospodarczą w zakresie doradztwa inwestycyjnego zaniżył zobowiązanie podatkowe poprzez zaliczenie do kosztów wydatków wynikających z faktur, które nie odzwierciedlały dokonanych operacji gospodarczych.

Organ podkreślił, że żaden z właścicieli firmy wystawiających faktury nie posiadał wykształcenia ani wiedzy umożliwiającej wykonywanie koncepcji architektonicznych i urbanistycznych. W ocenie urzędu niewiarygodne było wykonanie tak szerokiej gamy usług w ograniczonym czasie przez pojedyncze osoby, które nie posiadały jakiejkolwiek wiedzy na ten temat. Ponadto sami właściciele firmy przesłuchiwani jako świadkowie zeznali, iż nie wykonywali takiego rodzaju usług, a jedynie wypisywali faktury. Decyzja dyrektora UKS została utrzymana w mocy przez dyrektora izby skarbowej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że organy podatkowe wydające rozstrzygnięcia nie naruszyły prawa i prawidłowo wyrzuciły z kosztów wydatki pochodzące ze spornych faktury. Według sądu użyte w art. 22 ust. 1 ustawy o PIT (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 361 z późn. zm.) sformułowanie "koszty poniesione" oznacza, że niezbędnym elementem kosztu uzyskania przychodów jest faktyczne poniesienie wydatku. To według sądu w tej sprawie nie miało miejsca, ponieważ brak było w aktach sprawy jakichkolwiek dowodów potwierdzających faktyczne wykonanie usług, udokumentowanych spornymi fakturami. Jednocześnie, wskazał sąd, z zeznań kontrahentów podatnika można było w sposób jednoznaczny wywnioskować, że usługi wynikające z wystawionych przez nich faktur były usługami fikcyjnymi, mającymi na celu jedynie kreowanie kosztów.

Podatnik złożył skargę kasacyjną do NSA, zarzucając w niej, że sąd pierwszej instancji naruszył art. 174 pkt 2 oraz art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm. - dalej: p.p.s.a.), poprzez naruszenie przepisów postępowania przez przyjęcie błędnego stanu faktycznego przy wyrokowaniu. NSA nie podzielił tego zarzutu.

NSA wskazał, że w sprawie podatnika wcześniej rozstrzygał już NSA (wyrok z 17 stycznia 2013 r., sygn. akt I FSK 303/13, prawomocny). Wtedy chodziło o jego zobowiązanie w VAT za poszczególne miesiące 2005 r. NSA podkreślił, że w tamtej sprawie wyrok sądu wojewódzkiego został uchylony, a sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania, ale nastąpiło to na skutek uznania, że organ odwoławczy dopuścił się naruszenia art. 234 ordynacji podatkowej (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 749 z późn. zm.), czyli zakazu orzekania na niekorzyść podatnika. W tej sprawie to jednak nie miało miejsca. NSA podkreślił, że w tamtej sprawie dotyczącej VAT sąd kasacyjny dokonał już oceny naruszenia prawa przez organy, w tym dotyczących także prawidłowości ustaleń faktycznych i przeprowadzonych dowodów. Te ustalenia są istotne także w sprawie dotyczącej PIT. NSA podkreślił, że na podstawie art. 1, art. 141 par. 4 i art. 170 p.p.s.a. ma obowiązek odnieść się do tej oceny. Zarzut błędnej oceny stanu faktycznego przez sąd jest więc niezasadny.

z 30 stycznia 2014 r. sygn. akt II FSK 865/12, prawomocny

KOMENTARZ EKSPERTA

@RY1@i02/2014/047/i02.2014.047.071000300.101.jpg@RY2@

Aleksandra Kozłowska menedżer, doradca podatkowy w Advicero Tax

Artykuł 170 p.p.s.a. ustanawia zasadę mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia sądu administracyjnego nie tylko w stosunku do stron postępowania, ale również w odniesieniu do innych sądów oraz organów państwowych. Powyższe oznacza, iż składy sędziowskie muszą przyjmować, iż dane zagadnienie kształtuje się w sposób stwierdzony w tym prawomocnym orzeczeniu i w związku z tym nie może być ono przedmiotem ponownego badania. W doktrynie przyjmuje się, iż zakres mocy wiążącej rozstrzygnięcia sądu dotyczy tylko sentencji orzeczenia, jednocześnie jednak dla prawidłowego odczytania tej sentencji niezbędne jest wzięcie pod uwagę również uzasadnienia. W konsekwencji związanie kolejnych składów sędziowskich treścią prawomocnego orzeczenia będzie rozciągało się także na przyjęty w nim stan faktyczny. Powyższe znajduje potwierdzenie przykładowo w wyroku NSA z 30 stycznia 2014 r., sygn. akt II FSK 865/12 oraz w wyroku z 19 grudnia 2012 r., sygn. akt I FSK 62/12. Co zasada mocy wiążącej orzeczenia oznacza dla podatników? Jeśli w danym postępowaniu zachodzi tożsamość sprawy zarówno w zakresie przedmiotowym, jak i podmiotowym z innym postępowaniem, w którym zapadł prawomocny wyrok (przykładowo dotyczy tych samych faktur, towarów), wówczas sąd administracyjny nie może tych samych okoliczności faktycznych ocenić w sposób odmienny.

Oprac. Przemysław Molik