Jaki podatek muszą zapłacić osoby, które otrzymały spadek

Na podstawie ustawy o podatku od spadków i darowizn zwalnia się od podatku nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych przez małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę, jeżeli zgłoszą nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie sześciu miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku. Złożenie takiego zawiadomienia (druk SD-Z2) jest warunkiem zwolnienia spadkobiercy z podatku. Jeśli nie zostanie ono złożone lub złożone zostanie po terminie, podatek trzeba płacić na zwykłych, obowiązujących pierwszą grupę podatkową zasadach. Przepis mówi też o tym, że oświadczenia takiego nie trzeba składać, gdy nabycie nastąpi na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego. Wydawać by się zatem mogło, że poświadczenie dziedziczenia przez notariusza zwolni nas z obowiązku wysyłania specjalnego zawiadomienia do urzędu skarbowego. Tak jednak nie jest. Po pierwsze, przepis wspomina tylko o umowach w formie aktu notarialnego, a poświadczenie, chociaż ma formę aktu notarialnego, to umową nie jest. Po drugie, przepis mówi o nabyciu, podczas gdy przy notarialnym poświadczeniu dziedziczenia, na podstawie tak rozumianego aktu notarialnego niczego się nie nabywa. Nabycie następuje nie na podstawie poświadczenia, ale na podstawie samego dziedziczenia. Akt notarialny potwierdza tylko nasze prawa do spadku. W przypadku zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia spadkobierca w celu skorzystania ze zwolnienia obowiązany będzie, stosownie do art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn w związku z art. 95p ustawy – Prawo o notariacie, zgłosić nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie sześciu miesięcy od dnia zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia.

Zwolnienie dla najbliższej rodziny dotyczy tylko spadków otwartych po 31 grudnia 2006 r., czyli gdy spadkobierca zmarł 1 stycznia 2007 r. lub później. Jeśli chodzi o nabycie prawa do spadku, to czy jest testament czy nie, otwarcie i nabycie spadku zawsze następuje w tym samym momencie – z chwilą śmierci spadkodawcy. Co do momentu powstania obowiązku podatkowego, dla testamentów też nie ma odrębnych reguł. Decyduje zatem moment przyjęcia spadku lub moment potwierdzenia nabycia spadku pismem, w tym orzeczeniem sądowym. Obowiązuje reguła, że jeżeli nabycie spadku nie zostało zgłoszone do opodatkowania, to decyduje nie moment przyjęcia spadku, ale moment uprawomocnienia się orzeczenia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku (zwracał na to też uwagę NSA; sygn. akt III SA 209/91).

Co prawda, podstawowa zasada wynikająca z przepisów o podatku od spadków mówi o tym, że podatkowi od spadków i darowizn podlega nabycie przez osoby fizyczne własności rzeczy znajdujących się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub praw majątkowych wykonywanych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jednak od zasady tej istnieje wyjątek. Ustawa wyraźnie przewiduje, że nabycie własności rzeczy znajdujących się za granicą lub praw majątkowych wykonywanych za granicą podlega podatkowi, jeżeli w chwili otwarcia spadku lub zawarcia umowy darowizny nabywca był obywatelem polskim lub miał miejsce stałego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. A zatem każda osoba, która ma polskie obywatelstwo lub miejsce stałego pobytu w Polsce, musi zapłacić w Polsce podatek od spadku. I to niezależnie od tego, czy podobny podatek płaci za granicą czy też nie. Decyduje moment otwarcia spadku, a zatem zgodnie z regułami kodeksu cywilnego, moment śmierci spadkodawcy.

Nie każdy i nie zawsze może korzystać ze zwolnień od podatku. Czasem podatek zapłaci nawet członek najbliższej rodziny. Wystarczy, że nie złoży lub złoży po terminie potrzebne zawiadomienie, tak jak ma to miejsce w tym przypadku. W takiej sytuacji konieczne staje się właściwe ustalenie podatku. Na szczęście wyliczeń tych dokonuje za nas urząd skarbowy w oparciu o dane, które podajemy w zeznaniu (druk SD-3). Warto jednak wiedzieć, że tam, gdzie nie korzystamy ze zwolnień, możemy skorzystać z kwot wolnych od podatku, i to niezależnie od tego, czy złożyliśmy w terminie zeznanie czy też nie. Opodatkowaniu podlega nabycie przez nabywcę, od jednej osoby, własności rzeczy i praw majątkowych o czystej wartości przekraczającej tzw. kwoty wolne. A zatem po ustaleniu podstawy opodatkowania od tak określonej kwoty w pierwszej kolejności odejmowana jest ściśle określona kwota, która nie podlega opodatkowaniu. Co oczywiste, kwoty te są różne dla każdej z trzech grup podatkowych. Opodatkowaniu podlega nadwyżka ponad:

● 9637 zł, jeżeli nabywcą jest osoba zaliczona do I grupy podatkowej,

● 7276 zł, jeżeli nabywcą jest osoba zaliczona do II grupy podatkowej,

● 4902 zł, jeżeli nabywcą jest osoba zaliczona do III grupy podatkowej.

Jeżeli nabycie własności rzeczy i praw majątkowych od tej samej osoby następuje więcej niż jeden raz, do wartości rzeczy i praw majątkowych ostatnio nabytych dolicza się wartość rzeczy i praw majątkowych nabytych od tej osoby lub po tej samej osobie w okresie pięciu lat poprzedzających rok, w którym nastąpiło ostatnie nabycie. Od podatku obliczonego od łącznej wartości nabytych rzeczy i praw majątkowych potrąca się podatek przypadający od opodatkowanych poprzednio nabytych rzeczy i praw majątkowych. Wynikająca z obliczenia nadwyżka podatku nie podlega ani zaliczeniu na poczet innych podatków, ani zwrotowi.

Do rozliczenia podatku od spadku właściwy miejscowo jest naczelnik urzędu skarbowego według miejsca położenia przedmiotów majątkowych nabytych w drodze spadku. Jeżeli przedmiotem nabycia jest nieruchomość, użytkowanie wieczyste, spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego, spółdzielcze prawo do lokalu użytkowego, prawo do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej, prawo do wkładu mieszkaniowego w spółdzielni mieszkaniowej, nieodpłatne użytkowanie nieruchomości lub służebność, a nieruchomości są położone w terytorialnym zasięgu działania jednego naczelnika urzędu skarbowego – właściwość ustala się według miejsca położenia nieruchomości.

Jeżeli przedmioty nabyte w spadku są położone na obszarze działania dwóch lub więcej naczelników urzędów skarbowych – właściwy jest naczelnik urzędu według ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy, a w przypadku braku takiego miejsca – według ostatniego miejsca jego pobytu.

Termin do zgłoszenia darowizny określony w art. 4a ust. 1 ustawy z 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn nie może być przywrócony na podstawie art. 162 par. 1–3 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa z uwagi na fakt, iż zgodnie z par. 4 tegoż artykułu przepisy par. 1–3 art. 162 Ordynacji podatkowej stosuje się tylko do terminów procesowych. Potwierdza to też jeden z wyroków WSA w Bydgoszczy (sygn. akt I SA/Bd 675/07). Ta sama zasada ma zastosowanie do zgłoszenia spadku. Również i w tym przypadku sześciomiesięczny termin na zgłoszenie, które jest warunkiem zwolnienia spadku z opodatkowania, jest terminem, którego nie można przywrócić. Oznacza to, że gdy mija termin do złożenia oświadczenia, tracimy prawo do zwolnienia. Nawet gdybyśmy spełniali wszystkie inne warunki.

Ustawa o podatku od spadków i darowizn, zwalnia od podatku nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych w drodze dziedziczenia przez małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę, jeżeli zgłoszą nabycie właściwemu naczelnikowi urzędu w terminie sześciu miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku. Zgłoszenia takiego dokonuje się na formularzu SD-Z2. Niezłożenie takiego zawiadomienia lub też złożenie go po terminie oznacza utratę prawa do zwolnienia i konieczność zapłaty podatku na zasadach obowiązujących pierwszą grupę podatkową. Jest tak nawet wtedy, gdy jest to spóźnienie jednodniowe. Nie jest natomiast wymagane, by zawiadomienie koniecznie nastąpiło na przeznaczonym do tego formularzu, czyli druku SD-Z2. Oznacza to, że również w przypadku gdy podatnik złożył zamiast takiego zawiadomienia zeznanie podatkowe na druku SD-3, a spełnia warunki do zwolnienia go z podatku, zwolnienie takie mu przysługuje. Inaczej mówiąc, błędne złożenie formularza SD-3 zamiast SD-Z2 nie pozbawia podatników prawa do zwolnienia z podatku od spadków i darowizn. I to bez względu na to, co było przyczyną złożenia niewłaściwego formularza podatkowego.