Darowizna czy inne świadczenie - kwalifikacja otrzymania świadczenia nieodpłatnego

@RY1@i02/2009/199/i02.2009.199.086.002a.101.jpg@RY2@

Paweł Jabłonowski, szef Departamentu Podatkowego Chałas i Wspólnicy Kancelaria Prawna

szef Departamentu Podatkowego Chałas i Wspólnicy Kancelaria Prawna

Brak jasności na gruncie wskazanego zagadnienia wynika stąd, że - jak mogłoby się wstępnie wydawać - do nieodpłatnych przysporzeń mogłyby znaleźć zastosowanie zarówno przepisy ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (PIT), jak i ustawy o podatku od spadków i darowizn (SPD).

Na podstawie art. 20 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 1 pkt 9 ustawy o PIT opodatkowane podatkiem dochodowym są m.in. otrzymane przez osobę fizyczną świadczenia nieodpłatne, inne niż - najogólniej rzecz ujmując - pochodzące ze stosunku pracy i z nim zrównanych, z działalności wykonywanej osobiście czy też działalności gospodarczej oraz uzyskane z kapitałów pieniężnych.

Z kolei art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn wskazuje, że podatkiem od spadków i darowizn objęte jest nabycie przez osoby fizyczne tytułem darowizny własności rzeczy znajdujących się na terytorium RP lub praw majątkowych wykonywanych na terytorium RP.

W związku z tym powstaje pytanie, jak opodatkować przysporzenia, które - jak się wydaje - znajdują się w zakresie zastosowania zarówno art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn, jak i art. 20 ust. 1 PIT. Wymaga odnotowania, że jedna kwalifikacja wyłącza drugą. Jak stanowi art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy o PIT, jej przepisów nie stosuje się do przychodów podlegających przepisom o podatku od spadków i darowizn. Taka norma wydaje się stanowić, że ustawa o podatku od spadków i darowizn jako lex specialis w określonych przypadkach znajduje pierwszeństwo nad regulacjami PIT.

W sytuacji, gdy bezsprzecznie dochodzi do zawarcia umowy darowizny - tj. zgodnie z art. 888 kodeksu cywilnego (k.c.) darczyńca kosztem swego majątku zobowiązał się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego, a ten darowiznę przyjął - sprawa wydaje się być jasna - wówczas należy otrzymaną rzecz bądź prawo opodatkować podatkiem od spadków i darowizn. W związku z tym to cywilistyczna kwalifikacja danego zdarzenia prawnego decyduje o jego właściwej kwalifikacji podatkowej.

Niekiedy jednak nastręcza wątpliwości rozstrzygnięcie, czy w danych okolicznościach rzeczywiście uczyniona została darowizna w rozumieniu k.c. Granica między darowizną a podlegającym normom PIT innym świadczeniem nieodpłatnym nie daje się bowiem wyznaczyć w sposób zupełnie jednoznaczny i kategoryczny. Natomiast wydaje się, że w wielu przypadkach nie będzie błędem przyjęcie, że mamy do czynienia z darowizną, opodatkowaną według regulacji ustawy o podatku od spadków i darowizn. Intencje stron oraz okoliczności faktyczne wiążące się z dokonaniem nieodpłatnego przysporzenia przesądzają bowiem w kwestii określenia - z cywilistycznego punktu widzenia - natury prawnej konkretnego stosunku prawnego. Stąd, jeśli darczyńcy towarzyszył zamiar nieodpłatnego przysporzenia kosztem swego majątku na rzecz obdarowanego, a obdarowany przyjął świadczenie, to wydaje się uprawnione przypisanie takiemu zdarzeniu prawnemu cechy wykonanej umowy darowizny. Czynność prawna może zatem zostać zawarta w sposób dorozumiany (per facta concludentia), a brak aktu notarialnego (forma wymagana dla oświadczenia darczyńcy) zostanie skonwalidowany przez wykonanie darowizny. W takich okolicznościach otrzymane przysporzenie obciążone zostanie podatkiem od spadków i darowizn, co - jak już wskazano - spowoduje wyłączenie stosowania przepisów PIT i związanych z tym obowiązków dokumentacyjnych.

(EM)