Rozliczanie zysków z funduszy kapitałowych wymaga ostrożności

Fundusze inwestycyjne stanowią jedną z podstawowych form alokowania kapitału indywidualnego inwestora. Po nabyciu jednostek uczestnictwa w polskim bądź zagranicznym funduszu, który będzie pracował na pomnożenie powierzonych oszczędności, inwestor sam decyduje, w którym momencie realizuje zysk i składa odpowiednią dyspozycję umorzenia (wykupu) jednostek przez fundusz. Uzyskany z tego tytułu dochód podlega specyficznym zasadom opodatkowania, odmiennym od zasad opodatkowania inwestycji w papiery wartościowe.

Stawka 19 proc.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 5 ustawy o PIT przychody z udziału w funduszach kapitałowych, w tym funduszach inwestycyjnych, klasyfikowane są do przychodów z kapitałów pieniężnych. Przychody te podlegają jednak opodatkowaniu stosownie do zasad określonych w art. 30a ust. 1 pkt 5 ustawy o PIT, a nie na zasadach przewidzianych dla dochodu ze zbycia np. papierów wartościowych. Na podstawie wskazanych przepisów dochód z funduszy kapitałowych, stanowiący różnicę między osiągniętym przychodem a poniesionymi kosztami uzyskania przychodów, podlega opodatkowaniu 19-proc. zryczałtowanym podatkiem dochodowym. Oznacza to, iż co do zasady, należny podatek ustalany jest z tytułu każdej dyspozycji umorzenia (wykupu) jednostek przez fundusz.

Kompensowanie strat

Osoby lokujące oszczędności w fundusze kapitałowe często inwestują swoje środki również w obrót papierami wartościowymi na giełdzie. Ponieważ oba źródła przychodów należą do przychodów z kapitałów pieniężnych, powstaje pytanie o możliwość kompensowania między sobą dochodów i strat osiąganych bądź ponoszonych z obu tytułów. Wobec wyraźnego sformułowania art. 30a ust. 5 ustawy o PIT dochód z funduszy kapitałowych nie może zostać pomniejszony o straty z tytułu udziału w funduszach kapitałowych oraz o inne straty z kapitałów pieniężnych i praw majątkowych, poniesione w danym roku podatkowym oraz w latach poprzednich. Warto zwrócić uwagę, iż ustawa o PIT nie zawiera analogicznego przepisu, który wprost uniemożliwiałby pomniejszenie dochodów z odpłatnego zbycia papierów wartościowych o straty z funduszy kapitałowych. Niemniej organy podatkowe konsekwentnie uznają, iż inwestorzy nie są uprawnieni do odliczania strat z tytułu udziału w funduszach kapitałowych od dochodu uzyskanego z odpłatnego zbycia papierów wartościowych, deklarowanego w zeznaniu rocznym PIT-38. Duże nadzieje na przełamanie niekorzystnego stanowiska fiskusa wiązane były z wyrokiem WSA w Warszawie z 14 grudnia 2009 r. (sygn. akt III SA/Wa 1147/09), w którym skład orzekający podkreślił nadrzędną zasadę rozliczania strat i dochodów w ramach wspólnego źródła przychodów, jakim są kapitały pieniężne. Orzeczenie te zostało jednak uchylone przez NSA, który w wyroku z 28 września 2011 r. (sygn. akt II FSK 565/10) podzielił stanowisko fiskusa o niedopuszczalności łączenia straty i dochodu z tytułu funduszy kapitałowych i odpłatnego zbycia papierów wartościowych. Zdaniem NSA brak uprawnienia do łączenia powyższych dochodów i strat wynika z ryczałtowej formy opodatkowania dochodów z funduszy kapitałowych przewidzianej w art. 30a ustawy o PIT, podczas gdy dochód z odpłatnego zbycia papierów wartościowych ustala się w skali roku podatkowego na zasadach wynikających z art. 30b ustawy o PIT, kumulując uzyskane przychody i poniesione koszty. Tym samym kompensowanie strat ze zbycia jednostek uczestnictwa w funduszu inwestycyjnym z dochodem ze sprzedaży akcji, mimo że obie inwestycje dotyczą tego samego źródła przychodów (kapitałów pieniężnych), wiąże się dla inwestorów z istotnym ryzykiem sporu z organami podatkowymi.

W kraju...

W wielu przypadkach indywidualny inwestor nie jest zobowiązany do samodzielnego deklarowania należnego podatku z tytułu udziału w funduszach kapitałowych. Na podstawie art. 41 ust. 4 ustawy o PIT w przypadku uzyskiwania dochodów z tytułu udziału w krajowych funduszach kapitałowych 19-proc. zryczałtowany podatek zostanie pobrany przez podmiot, który wypłaca zyski z umorzenia jednostek uczestnictwa. Podmiot ten do końca stycznia następnego roku jako płatnik sporządzi i prześle do urzędu skarbowego roczną deklarację PIT-8AR, jednocześnie nie będzie zobowiązany do sporządzenia imiennych informacji PIT-8C dla poszczególnych inwestorów. Tym samym pobranie podatku kończy rozliczenie tego podatku dla inwestora, który otrzymuje do dyspozycji kwoty już po opodatkowaniu.

...i za granicą

W przypadku inwestowania w zagraniczne fundusze kapitałowe mechanizm rozliczenia należnego podatku dochodowego wygląda inaczej. Zagraniczne fundusze kapitałowe nie mają obowiązku odprowadzania podatku za polskich inwestorów na rachunek polskiego urzędu skarbowego. W takim przypadku uznaje się bowiem, iż inwestorzy uzyskują dochody z zagranicy i to na nich ciąży obowiązek samodzielnego rozliczenia zryczałtowanego podatku dochodowego. Zgodnie z aktualnym stanowiskiem organów podatkowych inwestor osiąga dochody z zagranicy również wtedy, kiedy w wypłacie zysków z udziału w zagranicznych funduszach kapitałowych pośredniczy podmiot polski. W celu uniknięcia negatywnych konsekwencji z tytułu niezadeklarowania podatku w Polsce inwestor powinien zatem zweryfikować, czy środki otrzymywane z tytułu umorzenia jednostek zostały już pomniejszone o należny w Polsce podatek.

Dwustronne umowy

Przepisy dotyczące opodatkowania dochodów z udziału w funduszach kapitałowych stosuje się z uwzględnieniem umów o unikaniu podwójnego opodatkowania, których stroną jest Polska. Opodatkowanie zysków z funduszy kapitałowych w innym państwie nie zwalnia więc inwestora z obowiązku opodatkowania ich również w Polsce. W takim przypadku, co do zasady, inwestor będzie miał prawo do obniżenia podatku należnego w Polsce o kwotę podatku potrąconego (zapłaconego) za granicą, z tym że odliczenie nie może przekroczyć kwoty polskiego podatku. W praktyce, jeżeli zyski z funduszy inwestycyjnych osiągane są w państwie, z którym Polska podpisała dwustronną umowę o unikaniu podwójnego opodatkowania, dochód ten będzie podlegać opodatkowaniu wyłącznie w Polsce jako państwie, gdzie znajduje się miejsce zamieszkania podatnika uzyskującego dochody z kapitałów. Oznacza to, iż fundusz zagraniczny nie powinien pobrać podatku z tego tytułu. Warto jednak zwrócić uwagę, iż przepisy podatkowe obowiązujące w danym kraju mogą klasyfikować zyski z funduszy inwestycyjnych jako ,,inna kategoria dochodów", w związku z czym zyski te mogą podlegać odmiennym zasadom opodatkowania w Polsce niż wyżej przedstawiono.

Wybór formularza

Przepisy podatkowe nie przewidują osobnego formularza zeznania podatkowego w przypadku rozliczania przez inwestora podatku od dochodów z funduszy inwestycyjnych. Dochodów tych nie sumuje się z innymi dochodami opodatkowanymi wg skali podatkowej, z dochodami z działalności gospodarczej bądź z inwestycji giełdowych. Niemniej inwestor powinien wykazać kwotę należnego podatku w jednym z trzech zeznań, w zależności od źródeł przychodów, z których uzyskuje inne dochody (zeznanie PIT-36, PIT-36L bądź w PIT-38). W każdym przypadku obowiązuje jednolity termin złożenia zeznania - 30 kwietnia następnego roku podatkowego. W celu obliczenia dochodu podlegającego opodatkowaniu można pomniejszyć uzyskany przychód o koszty poniesione w celu uzyskania przychodu. Na podstawie art. 23 ust. 1 pkt 38 ustawy o PIT kosztami uzyskania przychodów z tytułu odkupienia bądź umorzenia jednostek uczestnictwa są wydatki na nabycie tych jednostek. Przepisy podatkowe nie regulują możliwości potrącenia innych kategorii wydatków, należy zatem każdorazowo ocenić dany wydatek pod kątem jego bezpośredniego lub pośredniego związku z przychodem.

Ważne

Obowiązek ustalania dochodu do opodatkowania nie powstanie w przypadku zamiany jednostek uczestnictwa między subfunduszami należącymi do tego samego funduszu inwestycyjnego, dokonanej na podstawie ustawy o funduszach inwestycyjnych

Ustawowa definicja

Ustawa o PIT za fundusze kapitałowe uznaje fundusze inwestycyjne oraz fundusze zagraniczne, o których mowa w przepisach o funduszach inwestycyjnych, oraz ubezpieczeniowe fundusze kapitałowe działające na podstawie przepisów ustawy o działalności ubezpieczeniowej, z wyjątkiem funduszy emerytalnych.

@RY1@i02/2012/224/i02.2012.224.07100050a.804.jpg@RY2@

Anna Misiak szef zespołu ds. podatków osobistych w MDDP Michalik Dłuska Dziedzic i Partnerzy

Anna Misiak

szef zespołu ds. podatków osobistych w MDDP Michalik Dłuska Dziedzic i Partnerzy

@RY1@i02/2012/224/i02.2012.224.07100050a.805.jpg@RY2@

Rafał Sidorowicz, konsultant w zespole ds. podatków osobistych w MDDP Michalik Dłuska Dziedzic i Parterzy

Rafał Sidorowicz

konsultant w zespole ds. podatków osobistych w MDDP Michalik Dłuska Dziedzic i Parterzy

Podstawa prawna

Ustawa z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 361 z późn. zm.). Ustawa z 22 maja 2003 r. o działalności ubezpieczeniowej (t.j. Dz.U. z 2010 r., poz. 11). Ustawa z 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych (Dz.U. z 2004 r. poz., 146 z późn. zm.).