Czy umorzony kredyt i odsetki trzeba opodatkować PIT

– Czy takie umorzenie będzie podlegało opodatkowaniu podatkiem dochodowym – pyta pan Marcin z Gliwic.

O wyjaśnienie tej kwestii poprosiliśmy Izbę Skarbową w Krakowie i Marka Jarockiego z Ernst & Young.

Opodatkowaniu podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem dochodów wymienionych w art. 21, 52, 52a i 52c ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz dochodów, od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku.

Uzyskanie kredytu, który jest spłacany na warunkach przewidzianych w umowie kredytowej, jest obojętne podatkowo. Kredytobiorca uzyskuje przychód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, wówczas gdy dochodzi do umorzenia kredytu, a także odsetek.

Przychód powstaje w momencie umorzenia kredytu i odsetek, gdyż w tym momencie podatnik uzyskuje definitywny przychód netto powiększający jego majątek, co jest istotą podatku dochodowego od osób fizycznych mającego na celu opodatkowanie przyrostu czystego majątku podatnika. Przychód z tego tytułu należy zaliczyć do przychodów z tytułu tzw. innych źródeł.

W tej sytuacji bank jest zobowiązany sporządzić podatnikowi informację na formularzu PIT-8C do końca lutego po zakończeniu roku podatkowego. Kwoty umorzonego kredytu i odsetek podatnik jest zobowiązany wykazać w zeznaniu rocznym PIT-36, które musi złożyć we właściwym według miejsca zamieszkania urzędzie skarbowym.

Za przychody z innych źródeł uważa się w szczególności: kwoty wypłacone po śmierci członka otwartego funduszu emerytalnego wskazanej przez niego osobie lub członkowi jego najbliższej rodziny w rozumieniu przepisów o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych, zasiłki pieniężne z ubezpieczenia społecznego, alimenty, stypendia, dotacje (subwencje) inne niż wymienione w art. 14 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, dopłaty, nagrody i inne nieodpłatne świadczenia nienależące do przychodów określonych w art. 12–14 i art. 17 ustawy o PIT oraz przychody nieznajdujące pokrycia w ujawnionych źródłach. Sformułowanie w szczególności oznacza, że definicja przychodów z innych źródeł ma charakter otwarty. Przychód podatkowy z innych źródeł powstanie w każdym przypadku, kiedy u podatnika wystąpią realne korzyści majątkowe.

Świadczeniobiorca osiąga bowiem korzyść majątkową o konkretnym wymiarze, gdyż zmniejsza się zobowiązanie, jakie musiałby zapłacić, gdyby nie umorzenie. Stąd też umorzenie odsetek od kredytu stanowić będzie zawsze realne przysporzenie w majątku. Zaznaczyć należy, że dla opodatkowania przychodu z nieodpłatnego świadczenia nie ma istotnego znaczenia przyczyna przysporzenia. Stanowisko takie prezentuje NSA w orzeczeniu z 20 listopada 2008 r., sygn. akt II FSK 1096/07.

MAREK JAROCKI

menedżer w Ernst & Young

Umorzenie odsetek może spowodować konieczność zapłaty podatku dochodowego od osób fizycznych, jeżeli będzie się wiązać z przysporzeniem majątkowym dla podatnika. To z kolei może zależeć m.in. od rodzaju odsetek i okoliczności, w których bank rezygnuje z ich dochodzenia. Odsetki od kredytu, których termin płatności już minął, lub odsetki karne, jeśli zostaną umorzone, co do zasady powodują powstanie przychodu podlegającego obciążeniu podatkiem dochodowym. Więcej argumentów przemawiających za brakiem opodatkowania wystąpi w sytuacji, gdy zmiana wysokości niewymagalnych jeszcze odsetek wynika z renegocjacji umowy i przybiera postać rabatu. Każdy przypadek powinien być więc poddany osobnej analizie, ale ostateczny wniosek i tak zależy od sposobu interpretacji prawa podatkowego.

Praktyka organów podatkowych i sądów administracyjnych nie jest jednak spójna, temat ten był przedmiotem rozbieżnych rozstrzygnięć. Przykładem mogą być korzystne stanowiska zajęte m.in. przez NSA (sygn. akt ISA/Gd 14/2000) czy Izbę Skarbową w Gdańsku (nr BI/4117-0003/06), wskazujące na brak opodatkowania takiego zdarzenia, choć przeważa stanowisko odmienne, niekorzystne dla podatników, oznaczające konieczność uiszczenia podatku (np. sygn. akt I SA/Sz 655/08).

W przypadku umorzenia odsetek powszechną praktyką banków jest wykazywanie ich wartości jako przychodu kredytobiorcy z tzw. innych źródeł na formularzu PIT-8C. Informację tę bank wystawia najpóźniej do końca lutego roku następującego po roku podatkowym i kieruje do podatnika oraz do urzędu skarbowego właściwego według jego miejsca zamieszkania. Urząd skarbowy w praktyce otrzymuje więc wstępną informację o konieczności opodatkowania tego przychodu i oczekuje wpłaty podatku wraz z zeznaniem rocznym. Termin zapłaty podatku przypada więc zwykle na koniec kwietnia następnego roku.

Warto więc przeanalizować, jak może zachować się podatnik, klient banku, który otrzyma informację PIT-8C. Gdy istnieją argumenty przemawiające za brakiem opodatkowania, można złożyć wniosek o udzielenie indywidualnej interpretacji prawa podatkowego. Można złożyć ten wniosek, zanim minie termin płatności podatku. Trzeba jednak pamiętać, że organy podatkowe mają trzy miesiące na udzielenie odpowiedzi i zwykle wykorzystują ten okres w znacznym stopniu. Wniosek można również złożyć po zapłacie podatku. W takim przypadku, w razie uzyskania pozytywnej interpretacji, potrzebne będą korekta zeznania i wniosek o zwrot nadpłaty podatku.

Gdy nie ma argumentów merytorycznych lub uprawomocni się niekorzystna interpretacja wydana w indywidualnej sprawie dla podatnika, pozostają potencjalne ulgi w spłacie zobowiązań dostępne na podstawie Ordynacji podatkowej. Podatnik może złożyć wniosek o odroczenie terminu płatności podatku, rozłożenie na raty, umorzenie w całości lub w części zaległości podatkowej. Pozytywne rozpatrzenie takiego wniosku zależy od sytuacji, przede wszystkim materialnej podatnika, a także od tego, czy podatnik będzie w stanie przekonująco uzasadnić swój wniosek, np. powołując się na nadzwyczajnie trudne, niespodziewane okoliczności, takie jak choroba czy też np. ważny interes publiczny. W sytuacji gdy podatnik nie kwalifikuje się do uzyskania ulgi i nie dysponuje argumentami merytorycznymi przemawiającymi za brakiem opodatkowania, pozostaje pogodzenie się z faktem, że umorzone odsetki stanowią przysporzenie w jego majątku, i, jak wiele innych korzyści, podlegają obciążeniu podatkiem dochodowym.