Na dzień bilansowy trzeba zaktualizować wartość inwestycji

Spółki, które prowadzą działalność gospodarczą, w swoich księgach rachunkowych mogą posiadać różnego rodzaju inwestycje. Definicje tych składników majątku zawiera art. 3 ust. 1 pkt 17 ustawy o rachunkowości. Zgodnie z tym przepisem inwestycje rozumie się jako aktywa posiadane przez jednostkę w celu osiągnięcia z nich korzyści ekonomicznych, wynikających z przyrostu wartości tych aktywów, uzyskania przychodów w formie odsetek, dywidend (udziałów w zyskach) lub innych pożytków, w tym również z transakcji handlowej. W szczególności aktywa finansowe oraz te nieruchomości i wartości niematerialne i prawne, które nie są użytkowane przez jednostkę, lecz są posiadane przez nią w celu osiągnięcia tych korzyści.

Należy pamiętać, że inwestycje w bilansie ujmuje się w podziale na krótko- i długoterminowe. Inwestycjami krótkoterminowymi są tego typy aktywa, które mają przynieść korzyści w okresie 12 miesięcy od dnia bilansowego. Natomiast jeżeli ma to nastąpić po tym terminie, stanowią one inwestycje długoterminowe.

Przykładowo inwestycjami mogą być nabyte przez spółkę udziały (nie dotyczy to udziałów w jednostkach powiązanych). Dla celów księgowych mogą zostać zakwalifikowane jako aktywa finansowe przeznaczone do obrotu i ujęte jako krótkoterminowe aktywa finansowe. Mogą też zostać potraktowane jako aktywa finansowe dostępne do sprzedaży i stanowić długoterminowe lub krótkoterminowe aktywa finansowe.

Te udziały, które zostały zaliczone do długoterminowych, wycenia się na dzień bilansowy, stosując zasady z art. 28 ust. 1 pkt 3 ustawy o rachunkowości, tj. według ceny nabycia pomniejszonej o odpisy z tytułu trwałej utraty wartości lub według wartości godziwej.

Z kolei udziały zaliczone do inwestycje krótkoterminowych na dzień bilansowy wycenia się według art. 28 ust. 1 pkt 5 ustawy o rachunkowości. Zgodnie z tym przepisem można to zrobić według ceny (wartości) rynkowej albo według ceny nabycia lub ceny (wartości) rynkowej, zależnie od tego, która z nich jest niższa. Jeżeli nie istnieje aktywny rynek - w inny sposób określonej wartości godziwej. Ten ostatni przypadek może mieć właśnie odniesienie do udziałów.

Przy wycenie bilansowej może zaistnieć konieczność ujęcia odpisów aktualizujących wartość udziałów.

Dlatego też warto przypomnieć, że z trwałą utratą wartości mamy do czynienia, gdy istnieje duże prawdopodobieństwo, że kontrolowany przez jednostkę składnik aktywów nie przyniesie w przyszłości w znaczącej części lub w całości przewidywanych korzyści ekonomicznych. Uzasadnia to dokonanie odpisu aktualizującego doprowadzającego wartość składnika aktywów wynikającą z ksiąg rachunkowych do ceny sprzedaży netto, a w przypadku jej braku - do ustalonej w inny sposób wartości godziwej.

W tym celu spółka musi dokonać oceny rentowności jednostki, w której posiada udziały.

Utratę wartości udziałów można ujmować w księgach rachunkowych, jeżeli jednostka posiada pewne i wiarygodne dane o sytuacji finansowej i rentowności działalności jednostki. Na trwałą utratę wartości udziałów w danej jednostce mogą mieć wpływ zjawiska niekorzystne, jak np. pogorszenie stanu finansowego, niezdolność do wypracowywania zysku czy też postawienie tej spółki w stan upadłości.

Innym przykładem sytuacji, w której może zaistnieć konieczność ujęcia odpisów aktualizacyjnych, jest posiadanie udziałów w spółkach turystycznych, których obszarem działania są rejony o dużym zagrożeniu zamieszkami, np. Egipt i Tunezja.

Ewidencja odpisów aktualizujących może przebiegać w poniższy sposób:

● w przypadku długoterminowych aktywów finansowych:

strona Wn konta 756 - Koszty finansowe, strona Ma konta 070 - Odpisy aktualizujące długoterminowe aktywa finansowe,

● w przypadku krótkoterminowych aktywów finansowych:

strona Wn konta 756 - Koszty finansowe, strona Ma konta 149 - Różnice z aktualizacji wyceny krótkoterminowych aktywów finansowych.

Kontynuując przykład z posiadanymi udziałami w innym podmiocie (który nie jest powiązany), zakładamy, że spółka zakwalifikowała je do długoterminowych aktywów finansowych.

W sporządzanym sprawozdaniu finansowym będą więc ujęte w aktywach bilansu w pozycji A.IV.3.b) - Długoterminowe aktywa finansowe - udziały lub akcje w pozostałych jednostkach.

Jeżeli jednak posiadane udziały zostały przez jednostkę zaliczone do inwestycji krótkoterminowych, tj. są przeznaczone do zbycia w ciągu 12 miesięcy od dnia bilansowego, należy je wykazać w aktywach bilansu w pozycji B.III.1.b) - Inwestycje krótkoterminowe - udziały lub akcje w pozostałych jednostkach.

Aktualizacja wartości inwestycji będzie też odzwierciedlona w rachunku zysków i strat. Warto tu zwrócić uwagę na art. 42 ust. 3 ustawy o rachunkowości. Zgodnie z tym przepisem wynik operacji finansowych stanowi różnicę między przychodami finansowymi a kosztami. Przychodami w tym przypadku są w szczególności przychody z tytułu dywidend (udziałów w zyskach), odsetek, zysków ze zbycia oraz aktualizacji wartości inwestycji (z wyłączeniem nieruchomości oraz wartości niematerialnych i prawnych zaliczonych do inwestycji), nadwyżki dodatnich różnic kursowych nad ujemnymi. Natomiast kosztami finansowymi są np. koszty z tytułu odsetek, strat ze zbycia oraz aktualizacji wartości inwestycji, nadwyżki ujemnych różnic kursowych nad dodatnimi, z wyjątkiem odsetek, prowizji, dodatnich i ujemnych różnic kursowych, o których mowa w art. 28 ust. 4 i ust. 8 pkt 2 ustawy o rachunkowości.

W rachunku zysków i strat prezentuje się więc skutki przeszacowania inwestycji innych niż inwestycje w nieruchomości i wartości niematerialne i prawne.

Spółka posiadała udziały w innej spółce, które są ujęte w księgach rachunkowych jako długoterminowe aktywa finansowe według ceny nabycia - 40 tys. zł. Na dzień bilansowy jednostka zadecydowała, że nastąpiła trwała utrata wartości tych udziałów i w konsekwencji został utworzony odpis aktualizujący na kwotę 10 tys. zł.

@RY1@i02/2011/040/i02.2011.040.086.014a.001.jpg@RY2@

1. Ujęcie odpisu aktualizującego wartość długoterminowych aktywów finansowych w wysokości - 10 tys. zł

W sporządzanym sprawozdaniu finansowym udziały będą ujęte w aktywach bilansu w pozycji A.IV.3.b) - Długoterminowe aktywa finansowe - udziały lub akcje w pozostałych jednostkach w wartości 30 000 zł (40 000 zł - 10 000 zł)

Agnieszka Pokojska

agnieszka.pokojska@infor.pl

Ustawa z 29 września 1994 r. o rachunkowości (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 152, poz. 1223 z późn. zm.).