Jakie możliwości optymalizacji podatkowej mają polskie firmy

Działania podejmowane w celu zmniejszenia obciążeń z tytułu podatków polegają nie tylko na elastycznym reagowaniu na zmiany przepisów prawa podatkowego, czego przykładem były dokonywane w ostatnich miesiącach zakupy (w tym również leasingowanie) tzw. samochodów z kratką, w celu odliczenia całego VAT naliczonego z faktur zakupu czy wpłacane w 2010 r. (zwłaszcza na rynku nieruchomości) zaliczki pozwalające uniknąć opodatkowania nabywanych towarów wyższą stawką VAT. Coraz częściej obejmują one analizę bieżących rozliczeń podatkowych i wypracowanych przez podatników związanych z tym procedur. Okazuje się bowiem, że ich szczegółowa analiza i czasami nawet niewielkie zmiany pozwalają zaoszczędzić znaczne kwoty poprzez zmniejszenie obciążeń podatkowych.

Przykładowo podmioty, które wykonują jednocześnie działalność zwolnioną i opodatkowaną VAT, mogą zoptymalizować swoje rozliczenia z tytułu VAT, przyporządkowując zakupy do poszczególnych rodzajów działalności. Zgodnie z przepisami ustawy o VAT podatnikom przysługuje prawo do odliczenia VAT naliczonego z tytułu zakupu towarów i usług wykorzystywanych do działalności opodatkowanej VAT. VAT z faktur dokumentujących zakupy związane z działalnością zwolnioną nie podlega odliczeniu, a VAT naliczony z tytułu zakupów zwolnionych i opodatkowanych VAT podlega odliczeniu tylko w części związanej z działalnością opodatkowaną, co w praktyce obliczane jest za pomocą tzw. wskaźnika proporcji.

Z naszego doświadczenia wynika, że osoby odpowiedzialne za rozliczenia VAT spółek nie zawsze mają szczegółową wiedzę odnośnie do sposobu wykorzystania towarów lub usług. W związku z tym "z ostrożności" decydują o rozliczeniu za pomocą wskaźnika proporcji VAT naliczonego z faktur dokumentujących zakup towarów lub usług, które wydają się wykorzystywane do działalności zwolnionej i opodatkowanej VAT. Po analizie rozliczeń często okazuje się, że zakupy, które intuicyjnie przypisywane są do działalności zwolnionej i opodatkowanej VAT, w rzeczywistości wykorzystywane są wyłącznie do działalności opodatkowanej VAT. Odliczając VAT przy zastosowaniu wskaźnika proporcji, podatnicy dobrowolnie rezygnują z prawa do odliczenia części VAT naliczonego. Ze względu na skalę zjawiska w praktyce okazuje się, że restrukturyzacja rozliczeń VAT w tym zakresie pozwala na znaczne oszczędności.

Bardziej skomplikowanym projektem zmierzającym do minimalizacji obciążeń podatkowych związanych z ograniczeniem prawa do odliczenia VAT naliczonego z faktur dokumentujących zakupy towarów i usług wykorzystywanych w całości lub w części do działalności zwolnionej z VAT są działania obejmujące tworzenie odpowiedniej struktury w ramach spółek z grupy.

Okazje do optymalizacji często stwarza sam ustawodawca poprzez nieprecyzyjne zapisy ustaw podatkowych. Tak właśnie było z opodatkowaniem VAT nieodpłatnych przekazań towarów. Definiując przypadki, kiedy nieodpłatnie przekazywane towary podlegają opodatkowaniu VAT, ustawodawca doprecyzował, że chodzi o przekazania "na cele inne niż związane z prowadzonym przez podatnika przedsiębiorstwem". W konsekwencji wszelkie przekazania na cele związane z prowadzonym przedsiębiorstwem (a przecież większość towarów, jakie wydajemy w ramach różnego rodzaju akcji marketingowych, wydawana jest w związku z prowadzonym przedsiębiorstwem) nie podlegały opodatkowaniu VAT. Do takiego wniosku prowadzi wykładnia językowa art. 7 ust. 2 ustawy o VAT, mimo iż nie ulega wątpliwości, że nie takie rozwiązanie było intencją ustawodawcy - przepisy Dyrektywy VAT, na której wzorowana była analizowana regulacja, co do zasady opodatkowują VAT nieodpłatne przekazanie towarów.

Powołując się na przepisy unijne, organy podatkowe twierdziły, iż nieodpłatne przekazania towarów innych niż prezenty o małej wartości, próbki lub drukowane materiały reklamowe i informacyjne powinny być opodatkowane VAT. Sądy administracyjne nie potwierdziły tego stanowiska, uznając, że w przypadku gdy na skutek błędnej implementacji przepisy krajowe będą korzystniejsze od przepisów unijnych, organy podatkowe powinny stosować przepisy krajowe. Bazując na powyższej interpretacji wielu podatników, którzy opodatkowywali VAT nieodpłatnie przekazywane towary, zdecydowało się skorygować swoje rozliczenia. Korekta taka, zwłaszcza w przypadku firm, których grupą docelową są indywidualni odbiorcy i w związku z tym organizowane przez te firmy akcje marketingowe oparte są często na rozdawnictwie różnych gadżetów reklamowych czy wszelkiego rodzaju innych prezentów, pozwoliła na odzyskanie znacznych kwot nadpłaconego VAT.

Projekt zmian do ustawy o VAT (druk nr 3738) dostosowuje zapisy ustawy o VAT do przepisów unijnych. W związku z tym prawdopodobnie już w 2011 r. będziemy obowiązani opodatkowywać VAT nieodpłatnie przekazywane towary inne niż prezenty o małej wartości i próbki. Nadal jednak podatnicy, którzy od czerwca 2005 r. naliczali VAT z tego tytułu, mogą skorygować swoje dotychczasowe rozliczenia.

Coraz bardziej popularnym podatkiem, który stwarza możliwości optymalizacji, jest podatek od nieruchomości. W tym przypadku podatnicy najczęściej nadpłacają podatek ze względu na błędy w pomiarze powierzchni nieruchomości (nie wszyscy pamiętają, że ustawa o podatku od nieruchomości zawiera własną definicję powierzchni użytkowej) czy zastosowanie niewłaściwej stawki podatkowej.

W praktyce sporo problemów i wątpliwości interpretacyjnych budzi również kwestia klasyfikacji poszczególnych obiektów jako budynki lub budowle (np. urządzenia umieszczone na fundamentach).

Optymalizacja rozliczeń podatku od nieruchomości polegać powinna zatem na zbadaniu poszczególnych składników majątkowych podatnika pod kątem ustalenia, czy są to budynki lub budowle opodatkowane podatkiem od nieruchomości, jaka stawka podatku powinna być zastosowana, ustalenie możliwości zastosowania zwolnienia z opodatkowania wynikającego z przepisów ustawy o podatku od nieruchomości lub przepisów lokalnych. Co ciekawe, po takiej analizie często okazuje się, że podatnicy nie tylko płacą zbyt wysoki podatek ze względu na błędnie ustalony przedmiot lub podstawę opodatkowania, ale też zdarzają się przypadki, gdzie z powodu niedopatrzenia płacą oni podatek od nieistniejących już budynków lub budowli albo od nieruchomości, które dawno zostały sprzedane.

Szukając oszczędności podatkowych należy również zwrócić uwagę na wszelkiego rodzaju ulgi i zwolnienia wprowadzone przepisami ustaw podatkowych. Przykładowo ulga na zakup nowych technologii pozwala na:

● odliczenie od podstawy opodatkowania do 50 proc. wszelkich wydatków poniesionych na nabycie nowej technologii w określonym czasie (możliwe jednorazowe odliczenie),

● objęcie ww. odliczeniem nie tylko ceny nabycia, ale także wszelkich innych wydatków związanych z zakupem (np. odsetki od kredytu, koszty wdrożenia itp.).

To, że podatnik skorzystał z ulgi na zakup nowych technologii, nie wpływa na możliwość dokonywania odpisów amortyzacyjnych. Dodatkowo ulga na nowe technologie nie jest uwzględniana do limitów pomocy publicznej.

Pojęcie nowej technologii zdefiniowane jest w ustawach o PIT i CIT. Podatnicy często zawężają je do technologii związanej z procesami produkcyjnymi, dodatkowo nabywanej od jednostek naukowo-badawczych, tymczasem definicja jest szersza i w związku z tym może się okazać, że nabywane przez podatników wartości niematerialne i prawne objęte są analizowaną ulgą.

Szansę na oszczędności stwarza np. nowelizacja przepisów o VAT w części dotyczącej faktur elektronicznych. Dopuszczenie możliwości przechowywania i wysyłania faktur w postaci plików PDF może znacznie ograniczyć nie tylko koszty związane z przygotowywaniem, drukowaniem i wysyłaniem faktur w postaci papierowej, ale też koszty związane z przechowywaniem faktur.

Jak wynika z wyjaśnień Ministerstwa Finansów, celem wprowadzonych 1 stycznia 2011 r. zmian przepisów o VAT w zakresie faktur elektronicznych była liberalizacja obecnych standardów przesyłania i przechowywania faktur przez umożliwienie wystawiania i przesyłania ich w dowolnym formacie elektronicznym, np. PDF.

Znowelizowane przepisy nie są jednak jednoznaczne w tym zakresie. W związku z tym trudno przewidzieć, jaka będzie praktyka organów podatkowych, tj. czy mimo deklaracji MF nie będą kwestionować faktur wystawianych w formacie PDF uznając, że PDF nie gwarantuje autentyczności i integralności ich treści. Stąd na tym etapie podatnikom, którzy zdecydują się na wysyłanie i przechowywanie faktur elektronicznych w formacie PDF, rekomendujemy zgromadzenie dokumentacji potwierdzającej spełnienie przez stosowany przez nich system wymogu zapewnienia autentyczności i integralności faktur, w tym również rozważenie wystąpienia z wnioskiem o interpretację przepisów o VAT.

@RY1@i02/2011/020/i02.2011.020.086.012a.001.jpg@RY2@

Fot. Wojciech Górski

Agnieszka Szewczyk-Tomasiak doradca podatkowy, menedżer w firmie doradczej KPMG

Oprac. SF