Ustawa z 15 maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne (cz. 14 - ostatnia)

@RY1@i02/2016/202/i02.2016.202.21500010a.801.jpg@RY2@

TYTUŁ III

Przepisy z zakresu międzynarodowego postępowania restrukturyzacyjnego

DZIAŁ I

Przepisy ogólne

w Prawo restrukturyzacyjne zawiera przepisy, które dotyczą międzynarodowego postępowania restrukturyzacyjnego. Międzynarodowe postępowanie restrukturyzacyjne ma miejsce wtedy, gdy majątek podmiotu restrukturyzowanego znajduje się w różnych państwach. Przepisy te mają pełne zastosowanie tylko w stosunkach z państwami nienależącymi do Unii Europejskiej. W stosunkach z członkami Unii Europejskiej obowiązuje przede wszystkim rozporządzenie Rady (WE) 1346/2000 z 29 maja 2000 r. w sprawie postępowania upadłościowego (Dz.Urz. WE z 2000 r. L 160, s. 1 ze zm.), a dopiero w kwestiach tam nieuregulowanych - przepisy tytułu trzeciego.

w Polska zawarła wiele umów międzynarodowych oraz przystąpiła do wielu konwencji, które dotyczą postępowania cywilnego, w szczególności dotyczących uznania i wykonania zagranicznych orzeczeń sądowych oraz pomocy prawnej i doręczeń. W większości z tych umów wprost wyłączono ich zastosowanie do prawa upadłościowego oraz restrukturyzacyjnego. W stosunkach z państwami niebędącymi członkami Unii Europejskiej zastosowanie wprost znajdą jedynie przepisy polskiej ustawy - Prawo restrukturyzacyjne.

Dla stosunków gospodarczych podmiotów polskich działających poza granicami kraju oraz podmiotów zagranicznych działających w Polsce podstawowe znaczenie praktyczne ma prawo europejskie. Oprócz rozporządzenia 1346/2000 w prawie europejskim problematyka międzynarodowego postępowania upadłościowego jest uregulowana jeszcze w innych dyrektywach, które przed wejściem Polski do Unii implementowano do ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 233 ze zm.).

Są to dyrektywy:

- dyrektywa Rady 96/26/WE z 29 kwietnia 1996 r. w sprawie dostępu do zawodu przewoźnika drogowego transportu rzeczy i przewoźnika drogowego transportu osób oraz wzajemnego uznawania dyplomów, świadectw i innych dokumentów potwierdzających posiadanie kwalifikacji mająca na celu ułatwienie tym przewoźnikom korzystanie z prawa swobody przedsiębiorczości w dziedzinie transportu krajowego i międzynarodowego (Dz.Urz. WE z 1996 r. L 124, s. 1);

- dyrektywa 2001/24/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 4 kwietnia 2001 r. w sprawie reorganizacji i likwidacji instytucji kredytowych (Dz.Urz. WE z 2001 r. L 125, s. 15 ze zm.);

- dyrektywa 2001/17/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 19 marca 2001 r. w sprawie reorganizacji i likwidacji zakładów ubezpieczeń (Dz.Urz. UE z 2001 r. L 110, s. 28).

w Otwarcie postępowań restrukturyzacyjnych oraz zawarcie układu w innych państwach niż należące do Unii Europejskiej nie wywiera w Polsce żadnych skutków prawnych.

Skutki te mogą powstać jedynie z chwilą uznania orzeczenia o wszczęciu zagranicznego postępowania przez polski sąd. Po uznaniu takiego orzeczenia podmiot pełniący w zagranicznym postępowaniu upadłościowym te funkcje, które w naszym postępowaniu upadłościowym pełni syndyk, a który nazywany jest zarządcą zagranicznym, będzie mógł na terenie Polski dokonywać czynności zgodnie ze swoim prawem upadłościowym, jednak ze zmianami przyjętymi w omawianej części prawa restrukturyzacyjnego.

PRZYKŁAD 1

Postępowanie restrukturyzacyjne w Norwegii, w Polsce bez skutków prawnych

Wobec podmiotu otwarto postępowanie restrukturyzacyjne w Norwegii. Po otwarciu postępowania okazało się, że jego otwarcie nie wywiera w Polsce żadnych skutków prawnych. Niezbędne okazało się uznanie orzeczenia o wszczęciu postępowania zagranicznego przez sąd polski.

W sprawie uznawania orzeczeń sądowych między Polską i Norwegią ma zastosowanie Konwencja o jurysdykcji i uznawaniu oraz wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych, tzw. konwencja z Lugano. Zgodnie z art. 1 ust. 2 pkt b, postanowień tej konwencji nie stosuje się jednak do upadłości, układów i innych podobnych postępowań.

w Zarządca lub nadzorca sądowy lub ich odpowiednik w państwie należącym do Unii Europejskiej może skutecznie działać w Polsce bez potrzeby uzyskiwania uznania postanowienia.

Także zarządca czy nadzorca ustanowiony w Polsce wykonuje swoje uprawnienia w krajach Unii Europejskiej bez konieczności przeprowadzania legalizacji postanowienia o otwarciu postępowania.

w Przepisy prawa restrukturyzacyjnego przewidują, że otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego w Polsce będzie wywierało skutki także za granicą. Ujęcie w polskim prawie procedury uznawania orzeczeń o wszczęciu zagranicznych postępowań upadłościowych, w tym restrukturyzacyjnych, umożliwia polskim wnioskodawcom domagającym się uznania polskiego orzeczenia za granicą powołanie się na zasadę wzajemności, co zwykle jest warunkiem podstawowym przy orzekaniu w tego typu sprawach.

w W sprawach nieobjętych zakresem rozporządzenia 1346/2000 do postępowań restrukturyzacyjnych stosuje się przepisy polskiego prawa restrukturyzacyjnego, przede wszystkim przepisy części drugiej prawa restrukturyzacyjnego. Identyczne rozwiązanie funkcjonuje w prawie upadłościowym.

w Wierzyciele zagraniczni korzystają w polskim prawie restrukturyzacyjnym z tych samych praw, jakie przysługują wierzycielom krajowym. Jeżeli jednak nie są wierzycielami pochodzącymi z Unii Europejskiej, mają obowiązek ustanowienia w Polsce pełnomocnika lub co najmniej pełnomocnika do doręczeń.

w Wierzycielem zagranicznym w rozumieniu tego przepisu jest wierzyciel zamieszkały za granicą Unii Europejskiej oraz mający siedzibę za granicą lub mający miejsce zwykłego pobytu za granicą Unii Europejskiej. Nie ma przy tym znaczenia jego obywatelstwo w wypadku osób fizycznych czy miejsce rejestracji w wypadku innych podmiotów. Wierzyciel będący obywatelem polskim zamieszkałym za granicą jest traktowany jak wierzyciel zagraniczny.

w Wierzyciel mający siedzibę poza granicami Unii Europejskiej, tam zamieszkały lub mający tam miejsce zwykłego pobytu, powinien ustanowić w Polsce pełnomocnika w rozumieniu przepisów ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego; t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 101 ze zm.; dalej: k.p.c.) o pełnomocnictwie.

w Jeżeli wierzyciel pozaunijny nie ustanowił pełnomocnika procesowego, powinien ustanowić w Polsce pełnomocnika do doręczeń. Takim pełnomocnikiem może być dowolna osoba fizyczna lub prawna mająca adres w Polsce. Nie może ona dokonywać żadnych czynności procesowych, a jedynie odbierać korespondencję.

Aby ustanowienie pełnomocnika do doręczeń było skuteczne, należy podać jego adres w Polsce.

w Jeśli pozaunijny wierzyciel nie ustanowi pełnomocnika lub przynajmniej pełnomocnika dla doręczeń, w takim przypadku pisma kierowane do wierzyciela zostaną pozostawione w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia.

Natomiast wierzyciel mający miejsce zamieszkania na terytorium Unii Europejskiej jest traktowany jak wierzyciel krajowy.

w W międzynarodowym postępowaniu restrukturyzacyjnym zastosowanie mają przepisy dotyczące międzynarodowego postępowania cywilnego, ze zmianami wynikającymi z prawa restrukturyzacyjnego.

w Wyłączenie spod jurysdykcji sądów polskich może mieć miejsce ze względu na immunitet dyplomatyczny i immunitet konsularny, skuteczne także w razie objęcia immunitetem w trakcie postępowania, z możliwością zrzeczenia się immunitetu i wyrażonym wprost zakazem prowadzenia egzekucji. Wątpliwości co do stosowania tych przepisów rozstrzyga minister sprawiedliwości.

Należy mieć jednak na uwadze, że prowadzenie działalności gospodarczej, zawodowej lub handlowej pozostającej poza funkcją osoby, której dotyczy, nie jest objęte immunitetem. Można zatem w stosunku do osób posiadających immunitety prowadzić postępowanie restrukturyzacyjne w Polsce, jeżeli dłużnik prowadzi w Polsce działalność gospodarczą albo ma miejsce zamieszkania lub siedzibę albo majątek. W takich przypadkach wolne od egzekucji jest mienie służące do użytku służbowego oraz siedziby i mieszkania przedstawicielstw, misji i urzędów konsularnych.

w Zdolność sądową, procesową i pełnomocnictwa określa się według zasad obowiązujących zgodnie z przepisami polskiego kodeksu postępowania cywilnego.

w Zagadnienia pomocy prawnej i dokonywania doręczeń regulują szczegółowo umowy międzynarodowe i kodeks postępowania cywilnego. W sprawie pełnomocnika do doręczeń zastosowanie znajdują jednak nie przepisy kodeksu postępowania cywilnego, a prawa restrukturyzacyjnego. W praktyce nie ma między nimi żadnej różnicy, gdyż prawo restrukturyzacyjne również każe pouczać o skutkach nieustanowienia pełnomocnika do doręczeń przy pierwszym doręczeniu.

w Zagraniczne dokumenty urzędowe posiadają moc dowodową jak polskie dokumenty urzędowe. Nie ma więc potrzeby ich uwierzytelniania, chyba że dotyczą przeniesienia własności nieruchomości.

w W wypadku gdy zachodzi potrzeba zastosowania obcego prawa, sąd może się zwrócić do Ministerstwa Sprawiedliwości lub zasięgnąć opinii biegłych.

DZIAŁ II

Jurysdykcja krajowa

w Jurysdykcja to uprawnienie sądu do rozpoznania sprawy. Jest ona warunkiem podjęcia postępowania. Wniosek w sprawie, gdzie brak jurysdykcji krajowej, powinien zostać odrzucony niezależnie od stanu zaawansowania sprawy.

w Wyłączna jurysdykcja krajowa oznacza wyłączne prawo sądu polskiego do rozpoznawania określonej sprawy, co skutkuje odmową uznania orzeczeń sądów obcych wydanych w takich sprawach. Oznacza to, że orzeczenie o wszczęciu zagranicznego postępowania restrukturyzacyjnego podlega uznaniu, jeżeli dotyczy sprawy, która nie należy do wyłącznej jurysdykcji sądów polskich.

w Sprawy restrukturyzacyjne mogą być rozpoznawane wyłącznie przez sądy polskie, jeżeli główny ośrodek podstawowej działalności dłużnika znajduje się w Polsce. Miejsce głównego ośrodka podstawowej działalności dłużnika określa się zgodnie z prawem polskim. Dotyczy to oczywiście głównego postępowania restrukturyzacyjnego, jako że postępowanie uboczne ze swej natury może być wszczęte poza Polską. Głównym ośrodkiem podstawowej działalności dłużnika jest miejsce, w którym dłużnik regularnie zarządza swoją działalnością o charakterze ekonomicznym, i które jako takie jest rozpoznawalne dla osób trzecich. Pojęcie to zostało zdefiniowane tak samo jak w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1346/2000 w sprawie postępowania upadłościowego z uwzględnieniem projektu zmiany rozporządzenia przygotowanego przez Komisję Europejską.

w Konieczność zmiany łącznika jurysdykcyjnego wynikła z wprowadzenia do polskiego systemu prawnego upadłości konsumenckiej. W odniesieniu do osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej nie można zidentyfikować istnienia łącznika w postaci głównego ośrodka działalności gospodarczej dłużnika.

w Jeżeli dłużnik nie ma głównego ośrodka swojej działalności w Polsce, jurysdykcja krajowa ma charakter przemienny, a w sprawie orzekać może zarówno sąd polski, jak i sąd zagraniczny, jeśli dłużnik prowadzi w Polsce działalność gospodarczą, ma w Polsce siedzibę lub miejsce zamieszkania albo posiada w Polsce majątek.

w W sprawach restrukturyzacyjnych wyłączona jest możliwość umownego określenia jurysdykcji, nawet jeśli taka umowa byłaby dopuszczalna według prawa obcego. Jedyne źródła określające jurysdykcję to umowy międzynarodowe oraz ustawy.

w Omawiany przepis zawiera zasadę niemożności ograniczenia jurysdykcji wewnętrznej decyzjami sądów obcych. W wypadku postępowania restrukturyzacyjnego reguła ta została skonkretyzowana w odniesieniu do sytuacji, w której sąd zagraniczny ustanowił zarządcę zagranicznego do podejmowania czynności w Polsce.

w Zarządca zagraniczny jest uznawany w Polsce na skutek decyzji sądu o uznaniu zagranicznego orzeczenia o upadłości lub restrukturyzacji.

Co istotne, samo ustanowienie takiego zarządcy nie wywiera żadnych skutków prawnych na terytorium Polski, podobnie jak orzeczenie o ogłoszeniu upadłości zagranicznej. Ewentualne skutki powstaną dopiero w chwili uznania orzeczenia zagranicznego, natomiast uznanie nie powoduje ograniczenia jurysdykcji krajowej.

Oznacza to, że polski sąd może otworzyć postępowanie restrukturyzacyjne takiego dłużnika, którego główny ośrodek podstawowej działalności znajduje się poza granicami, i który już został poddany procedurom upadłościowym w innym kraju, niezależnie od tego, iż uznano w Polsce orzeczenie obcego sądu o ogłoszeniu upadłości tego samego dłużnika i oddano zarząd lub nadzór nad jego majątkiem zarządcy zagranicznemu.

w W odniesieniu do orzeczeń wydanych przez sądy krajów Unii Europejskiej orzeczenie o ustanowieniu zarządcy zagranicznego jest skuteczne i wiążące w Polsce bez potrzeby uznania.

DZIAŁ III

Współpraca z sądami zagranicznymi i zarządcami zagranicznymi

w Omawiany przepis wprowadza dla postępowania w sprawie uznania orzeczeń o wszczęciu zagranicznego postępowania restrukturyzacyjnego odstępstwo od zasad ogólnych, które obowiązują dla porozumiewania się sądów polskich z sądami zagranicznymi. Jednocześnie wskazuje on tylko przykładowo formy bezpośredniego porozumiewania się.

Porozumiewanie się może więc polegać zarówno na wymianie pism, jak i uzyskiwaniu informacji drogą elektroniczną, faksem oraz telefonicznie. W wypadku porozumiewania się drogą elektroniczną należy jednak do akt załączyć wydruk korespondencji, a w wypadku rozmów telefonicznych - sporządzoną z przebiegu rozmowy notatkę urzędową.

w W toku wykonywania swoich obowiązków zarządca lub nadzorca sądowy ustanowieni w polskim postępowaniu restrukturyzacyjnym mogą mieć potrzebę uzyskiwania informacji od sądu zagranicznego lub zarządcy zagranicznego, albo też przekazania im jakichś informacji. Ustawa reguluje sposoby, w jakich powinny się odbywać te kontakty, wskazując, że powinny się one odbywać za pośrednictwem sędziego-komisarza lub bezpośrednio.

w Jeśli zaistnieje konieczność skontaktowania się z sądem lub zarządcą zagranicznym za pośrednictwem sędziego-komisarza, to zarządca lub nadzorca sądowy składa sędziemu-komisarzowi odpowiedni wniosek, w którym wymienia żądane informacje lub wiadomości, które mają być przekazane. Zarówno zadawane pytania, jak i uzyskiwane tą drogą odpowiedzi powinny zostać dołączone do akt postępowania upadłościowego.

w Zarządca lub nadzorca sądowy może się porozumiewać z zagranicznym odpowiednikiem bezpośrednio. W takim wypadku relacja z tych kontaktów powinna zostać załączona do sprawozdania okresowego z czynności nadzorcy sądowego lub zarządcy. Żadna uprzednia zgoda na ten sposób komunikacji nie jest konieczna.

w Omawiany przepis deklaruje oparcie wzajemnych stosunków sądu i sędziego-komisarza oraz sądu i zarządcy zagranicznego na zasadzie współpracy, czyli wzajemnego wspierania się w osiąganiu celów postępowania restrukturyzacyjnego w ramach obowiązującego prawa.

w Jeżeli postępowanie restrukturyzacyjne otwarto w Polsce, sąd, który wydał stosowne postanowienie o otwarciu, staje się właściwym sądem restrukturyzacyjnym. Ten sąd jest właściwy zarówno do prowadzenia restrukturyzacji, jak i upadłości, gdyby ogłoszono ją później w jakimkolwiek innym sądzie. Jest on także właściwy do prowadzenia postępowania o uznanie zagranicznego postępowania upadłościowego, jeśli wniosek taki miałby być składany po ogłoszeniu upadłości w Polsce.

w Niezależnie od tego, czy zagraniczne postępowanie upadłościowe ma charakter likwidacyjny, czy restrukturyzacyjny, z powodu uregulowania zasad uznawania zagranicznych postępowań w przepisach prawa upadłościowego to sąd upadłościowy jest sądem uznającym orzeczenie o wszczęciu zagranicznego postępowania upadłościowego. Obowiązki z zakresu współpracy z zagranicznym sądem i z zarządcą w ramach otwartego w Polsce postępowania restrukturyzacyjnego w sprawach dotyczących tego samego dłużnika wykonuje sąd restrukturyzacyjny.

w Współpraca z sądem i zarządcą zagranicznym oznacza wzajemne wspieranie swoich działań w celu sprawnego prowadzenia postępowań restrukturyzacyjnych.

Sprawne postępowanie to takie, które przebiega bez zwłoki oraz bez błędów merytorycznych.

w Omawiany przepis zawiera przykładowe działania, które stanowią współpracę zagraniczną. Jest to w szczególności wymiana informacji na istotne dla postępowania tematy, takie jak majątek podmiotu restrukturyzowanego i miejsca jego położenia, sprawy sądowe i administracyjne dotyczące majątku podmiotu restrukturyzowanego, sposób zabezpieczania majątku podmiotu restrukturyzowanego, zaspokojenie poszczególnych wierzycieli.

TYTUŁ IV

Odrębne postępowania restrukturyzacyjne

DZIAŁ I

Postępowanie restrukturyzacyjne wobec deweloperów

w Znowelizowane przepisy dotyczące ochrony nabywców lokali mieszkalnych w wypadku restrukturyzacji dewelopera weszły w życie wraz z całością prawa restrukturyzacyjnego. Mają one zastosowanie do wszystkich postępowań restrukturyzacyjnych wywołanych wnioskami złożonymi po 1 stycznia 2016 r. Jednocześnie weszła w życie zmiana przepisów o upadłości deweloperskiej, która jest uregulowana w prawie upadłościowym.

w Dotychczasowe uregulowanie upadłości i restrukturyzacji deweloperów było obiektem częstej krytyki. Wskazywano, że przepisy te posiadały wiele luk i stały się w praktyce źródłem niepewności prawnej. Nie spełniały one również swojego podstawowego celu: ochrony praw nabywców lokali mieszkalnych i domów jednorodzinnych. Nowelizacja miała na celu odejście od nadmiernego dążenia do ochrony prawa nabywcy do otrzymania lokalu mieszkalnego dającego się zrealizować tylko w nielicznych przypadkach kontynuacji przedsięwzięcia deweloperskiego, na rzecz ochrony prawa do jego wartości. Takie prawo może być zrealizowane zarówno przez przeniesienie własności lokalu mieszkalnego, jak i poprzez wypłatę kwoty pieniężnej wynikającej z zabezpieczenia roszczenia nabywcy wpisem do księgi wieczystej.

w W zależności od sytuacji faktycznej danej sprawy możliwe są trzy scenariusze działania.

Pierwszy z nich to kontynuacja przedsięwzięcia deweloperskiego w ramach postępowania upadłościowego albo restrukturyzacyjnego.

Drugim jest przejęcie przedsięwzięcia deweloperskiego i jego kontynuacja przez nowego inwestora.

Wreszcie znowelizowane przepisy przewidują możliwość likwidacji nieruchomości, na której prowadzone jest przedsięwzięcie deweloperskie, i zaspokojenie nabywców na zasadach analogicznych do wierzycieli zabezpieczonych rzeczowo.

w Zakres regulacji restrukturyzacji prowadzonej wobec dewelopera obejmuje postępowania, w przypadku których wśród wierzycieli znajdują się nabywcy lokali mieszkalnych i domów jednorodzinnych. Nie ma przy tym znaczenia, czy są oni osobami fizycznymi, czy też osobami prawnymi albo innymi jednostkami organizacyjnymi.

Ochrona nie dotyczy natomiast nabywców lokali niemieszkalnych. Tacy nabywcy mogą korzystać wyłącznie z ochrony na zasadach ogólnych, w tym z możliwości wyodrębnienia do osobnej grupy dla głosowania nad układem.

w Przepisy o restrukturyzacji deweloperskiej stosuje się w przypadku otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego dewelopera. Deweloper w rozumieniu przepisów ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 380 ze zm.) to przedsiębiorca, który w ramach prowadzonej działalności gospodarczej na podstawie umowy deweloperskiej zobowiązuje się do ustanowienia odrębnej własności lokalu mieszkalnego i przeniesienia własności tego lokalu na nabywcę albo do przeniesienia na nabywcę własności nieruchomości zabudowanej domem jednorodzinnym lub użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej i własności domu jednorodzinnego na niej posadowionego stanowiącego odrębną nieruchomość.

w Omawiane przepisy stosuje się także w sytuacji, gdy na liście wierzytelności zostanie ustalone prawo do przeniesienia własności lokalu wyłącznie jednego nabywcy. Wielość wierzycieli jest wyłącznie warunkiem koniecznym do wszczęcia postępowania restrukturyzacyjnego, natomiast może ono trwać wyłącznie z jednym wierzycielem. W takim wypadku, również przy jednym nabywcy, nie ma przeszkód do podjęcia uchwały w przedmiocie zawarcia układu.

w Fakt, że deweloper nie spełnia wszystkich wymagań stawianych przez ustawę z 16 września 2011 r. o ochronie praw nabywcy lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 555 ze zm.), a więc np. nie prowadzi wskazanych w ustawie mieszkaniowych zamkniętych lub otwartych rachunków powierniczych, nie jest przeszkodą do prowadzenia postępowania restrukturyzacyjnego w trybie przepisów prawa restrukturyzacyjnego.

w Nie jest przeszkodą do prowadzenia postępowania w trybie przepisów prawa restrukturyzacyjnego okoliczność, że nabywcy przed 29 kwietnia 2012 r. nie zawarli umów deweloperskich w rozumieniu przepisów ustawy o ochronie praw nabywcy lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego, lecz tylko umowy przedwstępne sprzedaży lokalu czy inne nienazwane umowy, których przedmiotem jest zobowiązanie dewelopera do wybudowania lub/i przeniesienia na kupującego własności lokalu mieszkalnego.

Nie ma przy tym również znaczenia, czy taka umowa została zawarta w formie aktu notarialnego. Istotny jest jedynie cel umowy i jej główny przedmiot, czyli doprowadzenie do przeniesienia na nabywcę prawa własności.

w Znowelizowane przepisy o restrukturyzacji deweloperskiej stosuje się w tych wszystkich sprawach, gdzie wnioski o otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego złożono po 1 stycznia 2016 r.

w Jeśli w omawianych przepisach jest mowa o nabywcy, to należy przez to rozumieć osobę fizyczną, osobę prawną lub jednostkę organizacyjną niebędącą osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną. Może być to więc każdy podmiot, niezależnie od jego formy organizacyjno-prawnej i niezależnie od tego, czy jest przedsiębiorcą. Jedynym wyróżnikiem nabywców wśród innych wierzycieli dłużnika jest to, że nabywca jest stroną umowy, na podstawie której deweloper zobowiązał się do przeniesienia prawa własności lokalu mieszkalnego, a także własności nieruchomości gruntowej zabudowanej domem jednorodzinnym lub użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej i własności domu jednorodzinnego na niej posadowionego stanowiącego odrębną nieruchomość i zobowiązał się do spełnienia świadczenia pieniężnego na rzecz dewelopera, na poczet ceny nabycia tego prawa.

w Znowelizowana treść przepisów rozstrzyga spór co do tego, czy nabywcami w rozumieniu nowych przepisów są zarówno konsumenci, jak i osoby, które zawarły umowę z deweloperem w związku z prowadzonym przedsiębiorstwem. Obecnie obowiązujące przepisy jednoznacznie wskazują, że nabywcą jest każdy podmiot niezależnie od jego formy organizacyjno-prawnej i niezależnie od tego, czy posiada przymiot przedsiębiorcy.

w Ilekroć w omawianych przepisach jest mowa o przeniesieniu własności lokalu, to należy przez to rozumieć przeniesienie własności lokalu mieszkalnego, a także przeniesienie własności nieruchomości gruntowej zabudowanej domem jednorodzinnym lub użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej i własności domu jednorodzinnego na niej posadowionego, stanowiącego odrębną nieruchomość.

w Pojęcie lokalu mieszkalnego jest zdefiniowane w treści ustawy z 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 1892 ze zm.). Zgodnie z art. 2 ust. 2 tej ustawy lokal mieszkalny to wydzielona trwałymi ścianami w obrębie budynku izba lub zespół izb przeznaczonych na stały pobyt ludzi, które wraz z pomieszczeniami pomocniczymi służą zaspokajaniu ich potrzeb mieszkaniowych. Częściami składowymi lokalu mogą być pomieszczenia, nawet jeśli do niego bezpośrednio nie przylegają lub są położone w granicach nieruchomości gruntowej poza budynkiem, w którym wyodrębniono dany lokal. W szczególności są to piwnica, strych, komórka, garaż, zwane także pomieszczeniami przynależnymi.

Jeżeli w umowie deweloperskiej obok samego lokalu mieszkalnego przewidziano przeniesienie na nabywcę lokalu wraz z pomieszczeniami przynależnymi, czyli piwnicą, strychem, komórką czy garażem, to są one w całości objęte ochroną, nawet jeśli ceny lokalu i poszczególnych pomieszczeń przynależnych zostały ustalone odrębnie.

Powyższa zasada obowiązuje również w przypadku, gdy przeniesieniu własności na rzecz nabywcy zgodnie z umową miało podlegać nie całe pomieszczenie przynależne, ale np. udział w prawie własności wyodrębnionego lokalu garażowego wraz z wyłącznym prawem do korzystania z określonego miejsca w tym garażu.

Jeżeli jednak zawarto odrębną umowę na nabycie miejsca garażowego lub udziału we własności lokalu garażowego czy garażu, to umowa taka nie dotyczy lokalu mieszkalnego i nie podlega ochronie oraz restrukturyzacji w trybie przewidzianym przez prawo restrukturyzacyjne.

w Zgodnie z definicją zawartą w art. 2 ustawy z 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 290 ze zm.), dom jednorodzinny to budynek wolno stojący albo budynek w zabudowie bliźniaczej, szeregowej lub grupowej służący zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych. Stanowi on konstrukcyjnie samodzielną całość, a dopuszczalne jest wydzielenie w nim nie więcej niż dwóch lokali mieszkalnych albo jednego lokalu mieszkalnego i lokalu użytkowego o powierzchni całkowitej nieprzekraczającej 30 proc. powierzchni całkowitej budynku. Ponieważ w ustawie o ochronie praw nabywcy lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego oraz w prawie restrukturyzacyjnym nie ma innej definicji tego terminu, to właśnie tę definicję należy uznać za obowiązującą.

Nawet gdyby dom będący przedmiotem umowy miał zawierać więcej niż jeden lokal mieszkalny, to umowa podlegałaby ochronie jako umowa zobowiązująca do wybudowania i przeniesienia własności lokali mieszkalnych. Jeżeli jednak przedmiotem danej umowy było wybudowanie budynku i wyodrębnienie obok jednego lokalu mieszkalnego lub lokalu użytkowego o powierzchni większej niż 30 proc. całkowitej powierzchni budynku, to nabywca podlegałby ochronie co do zobowiązania do wybudowania i przeniesienia własności lokalu mieszkalnego. Gdyby wyodrębnienie tych lokali nie było elementem danej umowy, a deweloper zobowiązywałby się wyłącznie do wybudowania i przeniesienia własności takiego budynku, który nie jest budynkiem jednorodzinnym, to nabywca takiego budynku nie podlega ochronie.

PRZYKŁAD 2

Dom jednorodzinny

W zawartej umowie deweloper zobowiązał się do wybudowania i przeniesienia własności budynku spełniającego definicję domu jednorodzinnego, a także wyodrębnienia w nim dwóch lokali mieszkalnych.

W przypadku wszczęcia postępowania restrukturyzacyjnego wobec dewelopera druga strona umowy byłaby chroniona na mocy przepisów o postępowaniu restrukturyzacyjnym wobec deweloperów.

Gdy przedmiotem umowy jest wybudowanie domu, który ma zawierać więcej niż jeden lokal mieszkalny, umowa podlega ochronie jako umowa zobowiązująca do wybudowania i przeniesienia własności lokali mieszkalnych.

w Umowa deweloperska to umowa między dłużnikiem a nabywcą, której przedmiotem jest przeniesienie własności lokalu mieszkalnego. Postępowanie restrukturyzacyjne w trybie omawianych przepisów może się toczyć także wtedy, kiedy nabywcy nie zawarli umów deweloperskich w rozumieniu przepisów ustawy o ochronie praw nabywcy lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego, lecz jedynie umowy przedwstępne sprzedaży lokalu czy inne nienazwane umowy, których przedmiotem jest zobowiązanie dewelopera do wybudowania lub/i przeniesienia na kupującego własności lokalu mieszkalnego. Decydujące znaczenie ma w tym przypadku cel umowy i jego główny przedmiot, czyli doprowadzenie do przeniesienia na nabywcę prawa własności. Umowa musi jedynie być zawarta przez osobę, wobec której deweloper zobowiązuje się do ustanowienia odrębnej własności lokalu mieszkalnego i przeniesienia własności tego lokalu na nabywcę albo do przeniesienia na nabywcę własności nieruchomości zabudowanej domem jednorodzinnym lub użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej i własności domu jednorodzinnego na niej posadowionego, stanowiącego odrębną nieruchomość.

w Specyfika ochrony praw nabywców związana jest z koniecznością zapewnienia im możliwości składania własnych propozycji układowych. Dlatego też wobec dewelopera nie prowadzi się postępowania o zatwierdzenie układu, ponieważ w nim są poddawane pod głosowanie tylko propozycje przedstawione przez dłużnika.

w Wyjątkowo deweloper może zawrzeć układ w trybie samodzielnego zbierania głosów, ale tylko wtedy, gdy jest to układ częściowy. Układem takim mogą być objęte wierzytelności istotne dla funkcjonowania przedsiębiorstwa dłużnika, ale nie mogą to być wierzytelności nabywców oraz wierzytelności zabezpieczone na nieruchomości, na której jest prowadzone przedsięwzięcie deweloperskie. Jeśli deweloper chce zawrzeć układ częściowy, to z wyłączeniem wierzytelności, których realizacja w restrukturyzacji deweloperskiej podlega modyfikacjom w stosunku do ogólnych regulacji prawa restrukturyzacyjnego określonych w dziale I tytułu IV omawianej ustawy.

w Ustawa nakazuje prowadzić restrukturyzację dewelopera tak, aby doprowadzić do zaspokojenia nabywców w drodze przeniesienia na nich własności lokali, jeżeli tylko racjonalne względy na to pozwolą. Oznacza to, że niezbędne jest uwzględnienie efektywności ekonomicznej kontynuacji przedsięwzięcia, czasu potrzebnego na dokończenie inwestycji, realności uiszczenia dopłat oraz możliwości znalezienia przedsiębiorcy, który podejmie się kontynuacji przedsięwzięcia deweloperskiego.

w W razie wątpliwości i konfliktu praw realizowanych w postępowaniu restrukturyzacyjnym pierwszeństwo przysługuje dokończeniu budowy i przekazaniu lokali nabywcom, o ile pozwalają na to racjonalne względy. Rozwiązania przewidziane w postępowaniu restrukturyzacyjnym wobec dewelopera modyfikują jedną z naczelnych zasad prawa restrukturyzacyjnego, czyli regułę dominacji grupowego interesu ogółu wierzycieli. Przyznanie nabywcom pozycji uprzywilejowanej względem pozostałych wierzycieli jest niezbędne dla ochrony praw tej grupy, a tego rodzaju uprzywilejowanie znajduje uzasadnienie także w Konstytucji RP. Ustawa rezygnuje natomiast z dążenia do ochrony prawa nabywców do ostatecznego uzyskania lokalu wskazanego w umowie deweloperskiej za wszelką cenę.

PRZYKŁAD 3

Pierwszeństwo nabycia lokali przed innymi sposobami zaspokojenia wierzycieli

Dłużnik będący deweloperem zaproponował propozycje układowe przewidujące zaspokojenie wszystkich wierzycieli jednakowo i w związku z tym oferował nabywcom i pozostałym wierzycielom np. spłatę 100 proc. wierzytelności rozłożoną na 3 lata i takie propozycje zostałyby przyjęte największą z uzyskanych w głosowaniu większości głosów. Tymczasem propozycje układowe nabywców przewidujące dokończenie budowy z użyciem dopłat również zostałyby przyjęte, ale mniejszą większością.

Sąd może w takiej sytuacji zdecydować o odmowie zatwierdzenia pierwszego z układów.

Sąd powinien brać pod uwagę realizację zasady pierwszeństwa nabycia lokali przed innymi sposobami zaspokojenia. W takiej sytuacji możliwe jest zatwierdzenie układu, który przewiduje taki sposób restrukturyzacji, nawet jeśli oddano za nim mniej głosów.

w W postępowaniu restrukturyzacyjnym propozycje układowe poza dłużnikiem może złożyć także nadzorca lub zarządca, rada wierzycieli lub wierzyciele dysponujący co najmniej 30 proc. wierzytelności uprawniających do głosowania. W restrukturyzacji deweloperskiej propozycje układowe mogą zgłosić także nabywcy w liczbie stanowiącej co najmniej 20 proc. liczby nabywców w ramach przedsięwzięcia deweloperskiego prowadzonego przez dłużnika. Nie ma przy tym znaczenia kwota wierzytelności, którymi dysponują ci wierzyciele, istotna jest większość osobowa.

Dłużnik może prowadzić kilka przedsięwzięć deweloperskich, które często są w różnym stadium zaawansowania. Z tych względów 20 proc. liczby nabywców należy odnosić do osób będących stronami umów deweloperskich, które są nabywcami lokali lub domów jednorodzinnych w konkretnej inwestycji.

PRZYKŁAD 4

Głosowanie przy większej liczbie inwestycji

Dłużnik, wobec którego otwarto postępowanie restrukturyzacyjne, prowadzi dwie inwestycje deweloperskie. Nabywcy lokali w obu tych inwestycjach w łącznej liczbie wynoszącej 20 proc. liczby nabywców zgłosili swoje propozycje układowe, jednak takie propozycje zostały uznane za niedopuszczalne

Propozycje układowe powinny być złożone przez co najmniej 20 proc. liczby nabywców w ramach jednego przedsięwzięcia deweloperskiego, a nie wszystkich przedsięwzięć prowadzonych przez danego dewelopera.

w Jeżeli stroną umowy deweloperskiej są osoby pozostające w ustroju majątkowym ustawowej wspólności małżeńskiej, to traktuje się je jako jednego nabywcę. Wynika to z faktu, że przysługujące im roszczenie niepieniężne ma charakter niepodzielny. Nabywcy, którzy mają wierzytelność niepodzielną, głosują przez wspólnego pełnomocnika, któremu pełnomocnictwo powinno być udzielone na piśmie, z podpisem notarialnie poświadczonym. Pełnomocnikiem może być również inny wierzyciel.

O ustanowieniu pełnomocnika wierzyciele ci muszą powiadomić sędziego-komisarza na piśmie przed zgromadzeniem wierzycieli lub ustnie do protokołu na zgromadzeniu. Jeżeli wierzyciele nie dokonają wyboru pełnomocnika, w ich imieniu głosuje zarządca ustanowiony według przepisów kodeksu cywilnego o zarządzie związanym ze współwłasnością. Niedokonanie wyboru pełnomocnika lub zarządcy przez nabywców nie stanowi przeszkody do wyznaczenia terminu zgromadzenia wierzycieli.

w Termin do złożenia propozycji układowych przez grupę nabywców wynosi trzydzieści dni od otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego. Termin ten nie został jednak określony przez ustawodawcę jako zawity. Oznacza to, że propozycje złożone po jego upływie nie mogą wpłynąć na opóźnienie biegu postępowania. Mogą one natomiast zostać poddane pod głosowanie, jeżeli pozostanie to bez szkody dla przebiegu postępowania. Dopuszczalne byłoby także złożenie ich podczas zgromadzenia wierzycieli, na przykład w reakcji na nieprzegłosowanie wcześniej zaproponowanych propozycji układowych.

w W postępowaniu restrukturyzacyjnym dewelopera jak w każdym postępowaniu restrukturyzacyjnym i przy układzie zawieranym w upadłości można zaproponować każde propozycje układowe, które są zgodne z ogólnymi zasadami prawa i równego traktowania wierzycieli. Dla ułatwienia skonstruowania propozycji właściwych dla postępowania restrukturyzacyjnego dewelopera ustawa podaje katalog przykładowych propozycji układowych, które można dowolnie przekształcać, stosownie do okoliczności danej sprawy.

w Propozycje układowe mogą przewidywać wniesienie dopłat przez wszystkich albo niektórych nabywców, a następnie zaspokojenie ich przez przeniesienie własności lokali. Propozycje mogą być zróżnicowane zależnie od tego, czy i w jakiej wysokości wniosą dopłaty nabywcy. Układ może przewidywać odebranie zarządu dłużnikowi, ale może być też przeprowadzony przy zarządzie własnym dłużnika. Ponieważ dopłaty muszą wystarczyć na sfinansowanie całości przedsięwzięcia, w tym lokali nieobjętych umowami deweloperskimi, propozycje układowe mogą przewidywać późniejszy zwrot dopłat z przychodów z realizacji przedsięwzięcia deweloperskiego.

PRZYKŁAD 5

Dopłaty niekoniecznie tylko na lokale nabywców

Wobec dewelopera otwarto postępowanie restrukturyzacyjne. W ramach propozycji układowych przewidziano wniesienie dopłat przez wszystkich nabywców i zaspokojenie ich przez przeniesienie własności lokali. W ramach przedsięwzięcia deweloperskiego miały powstać także lokale objęte innymi umowami niż umowy deweloperskie.

Wnoszone dopłaty muszą wystarczyć na sfinansowanie całego przedsięwzięcia, w tym również lokali nieobjętych umowami deweloperskimi. W celu zaspokojenia nabywców powinno się ująć w propozycjach układowych także zwrot dopłat z przychodów z realizacji przedsięwzięcia.

w Propozycje układowe mogą przewidywać sprzedaż nieruchomości, na której jest prowadzone przedsięwzięcie deweloperskie. Sprzedaż następuje z zachowaniem ciążących na nieruchomości ograniczonych praw rzeczowych. Ciążą one na przedsiębiorcy, który przejmuje zobowiązania wobec nabywców i zobowiązuje się do kontynuacji przedsięwzięcia deweloperskiego. Propozycje układowe mogą przy tym przewidywać również zmianę treści umów deweloperskich. Zawarcie układu tej treści prowadzi do osiągnięcia celu w postaci przeniesienia własności lokali na nabywców, ale wymaga dojścia do porozumienia z wierzycielami rzeczowymi lub realnego planu ich spłat, gdyż nie wygasza zabezpieczeń rzeczowych ciążących na nieruchomości.

w Propozycje układowe mogą także wskazywać inne warunki kontynuacji przedsięwzięcia deweloperskiego i sposoby jego finansowania. Może to być np. wspólne przedsięwzięcie nabywców i inwestora, który nie jest zainteresowany przejęciem własności nieruchomości czy zawarciem układu, natomiast jest zainteresowany sfinansowaniem dokończenia przedsięwzięcia w zamian za zysk ze sprzedaży lokali niedokończonych. Propozycje muszą przy tym regulować zasady spłaty wierzycieli zabezpieczonych hipotecznie.

w Układ może przewidywać także zamianę lokali między wierzycielami lub zamianę lokalu na lokal niebędący przedmiotem umowy deweloperskiej. Sposób ten jest szczególnie przydatny w sytuacji, gdy źródłem finansowania są tylko dopłaty, a nie wszystkich nabywców na nie stać. W takim wypadku można przewidzieć dla takich nabywców mniejszy lokal niż objęty ich umową deweloperską i potraktować różnicę w cenie jako dopłatę. Na każde propozycje tego typu potrzebna jest indywidualna zgoda wierzyciela, jako że propozycje te należy uznać za mniej korzystne niż te przewidziane dla ogółu wierzycieli.

PRZYKŁAD 6

Możliwość zamiany lokali

W ramach postępowania restrukturyzacyjnego wobec dewelopera złożono propozycje układowe przewidujące zamianę lokali. Okazało się bowiem, że jedyną szansą na ukończenie przedsięwzięcia jest wniesienie dopłat, a część nabywców zakomunikowała, iż dopłat tych nie jest w stanie wnieść. Dla takich nabywców, o ile wyrażą na to zgodę, przewidziano w ramach propozycji zamianę lokali na mniejsze, a różnicę w ich cenie zaliczono na poczet dopłat. Nabywcy wnoszący dopłaty uzyskali w ten sposób większe lokale, niż wynikałoby to z pierwotnie zawartej umowy.

Pod warunkiem uzyskania zgody nabywców na zamianę lokali można przewidzieć w propozycjach układowych zamianę lokali między wierzycielami, a nawet zamianę lokalu na lokal niebędący przedmiotem umowy deweloperskiej. Dzięki temu wszyscy nabywcy będą ponosić koszt dopłat, czy to w formie faktycznej zapłaty, czy uzyskania lokalu o mniejszej wartości, niezbędnych do zakończenia przedsięwzięcia deweloperskiego.

w Warunki restrukturyzacji zobowiązań dłużnika muszą być jednakowe dla wszystkich wierzycieli, którzy są nabywcami lokali. Jeżeli jednak głosowanie nad układem przeprowadza się w grupach wierzycieli, to warunki muszą być jednakowe dla wierzycieli zaliczonych do tej samej grupy. Wierzyciel może jednak wyrazić wyraźną zgodę na warunki, które są dla niego mniej korzystne. Istnieje możliwość przyznania korzystniejszych warunków restrukturyzacji zobowiązań dłużnika wierzycielowi, który po otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego udzielił lub ma udzielić finansowania w postaci kredytu, obligacji, gwarancji bankowych, akredytyw lub na podstawie innego instrumentu finansowego, niezbędnego do wykonania układu.

w Nie każdy nabywca może mieć możliwość, a nawet być zainteresowany uiszczeniem dopłat. Z tego powodu propozycje układowe mogą przewidywać różny sposób traktowania nabywców w zależności od tego, czy wpłacą oni dopłaty.

Propozycje układowe mogą przewidywać różne rozwiązania, np. przekazanie lokali w niższym standardzie wykończenia, a także zamianę lokali i przeniesienie wszystkich wierzycieli niewnoszących dopłat do budynku lub części budynku, która zostanie oddana do użytkowania w dalszej kolejności, przy założeniu, że finansowanie drugiego etapu odbędzie się z zysku ze sprzedaży zwolnionych w ten sposób lokali.

Jeżeli dopłaty mają podlegać zwrotowi, propozycje układowe powinny zawierać dokładny mechanizm finansowania zwrotu dopłat z przychodów z realizacji przedsięwzięcia deweloperskiego, a także terminy i warunki wypłaty.

PRZYKŁAD 7

Różne traktowanie nabywców

Wobec dewelopera otwarto postępowanie sanacyjne, w ramach którego zawarto układ przewidujący zaspokojenie wierzycieli niewnoszących dopłat poprzez dokonanie wypłaty ich wierzytelności ze środków uzyskanych ze sprzedaży lokali, których dotyczyły ich umowy deweloperskie. Wypłata miałaby następować w dacie, kiedy taka sprzedaż nastąpi.

Takie zróżnicowanie traktowania nabywców, zgodnie z art. 355 prawa restrukturyzacyjnego, jest dozwolone. Propozycje układowe mogą przewidywać różne traktowanie nabywców którzy wnieśli dopłaty, oraz takich, którzy wnieść ich nie mogli lub nie chcieli.

w Propozycje układowe mogą przewidywać sprzedaż nieruchomości, na której prowadzone jest przedsięwzięcie deweloperskie. W takiej sytuacji sprzedaż następuje z zachowaniem ciążących na nieruchomości ograniczonych praw rzeczowych. Ciążą one na przedsiębiorcy, który przejął zobowiązania wobec nabywców i zobowiązał się do kontynuacji przedsięwzięcia deweloperskiego.

Propozycje układowe mogą przewidywać także zmianę treści umów deweloperskich poprzez obniżenie albo podwyższenie ceny, zmianę terminu oddania do użytkowania czy zmianę standardu wykończenia. W takich sytuacjach do propozycji układowych załącza się nieodwołalne oświadczenie woli przedsiębiorcy o nabyciu nieruchomości, na której jest prowadzone przedsięwzięcie deweloperskie, wraz z ciążącymi na niej obciążeniami, i o przejęciu zobowiązań dłużnika w stosunku do nabywców. Oświadczenie to musi mieć formę aktu notarialnego.

W przypadku prawomocnego zatwierdzenia układu przewidującego sprzedaż nieruchomości na zasadach określonych w oświadczeniu woli przedsiębiorcy, złożone już oświadczenie zastępuje oświadczenie woli konieczne do zawarcia umowy sprzedaży nieruchomości, na której jest prowadzone przedsięwzięcie deweloperskie, a umowę uznaje się za zawartą.

w Prawomocne postanowienie o zatwierdzeniu układu wraz z oświadczeniem woli przedsiębiorcy o nabyciu nieruchomości, na której jest prowadzone przedsięwzięcie deweloperskie, wraz z ciążącymi na niej obciążeniami, i o przejęciu zobowiązań dłużnika w stosunku do nabywców, stanowi podstawę ujawnienia prawa własności w księdze wieczystej. Zarówno dłużnik, jak i nadzorca wykonania układu, a także każdy nabywca mogą zgłosić wniosek do sądu prowadzącego księgę wieczystą o ujawnienie zmiany właściciela.

w Dla przedsięwzięcia deweloperskiego może być prowadzony mieszkaniowy rachunek powierniczy niewypłacalnego dłużnika. W takiej sytuacji przedsiębiorca nabywający tę nieruchomość musi mieć możliwość wykonania umowy deweloperskiej przy użyciu rachunku powierniczego. Z tego względu przedsiębiorca ma obowiązek zawarcia umowy o prowadzenie mieszkaniowego rachunku powierniczego w ciągu 30 dni od zatwierdzenia układu. Musi również niezwłocznie powiadomić o tym fakcie dłużnika lub zarządcę. Dłużnik w postępowaniu układowym lub zarządca w postępowaniu sanacyjnym, po otrzymaniu powiadomienia od przedsiębiorcy, składa w banku prowadzącym rachunek powierniczy dłużnika dyspozycję przelania środków na rachunek powierniczy nabywcy nieruchomości. Po przelaniu środków umowa rachunku powierniczego dłużnika wygasa. Nabywca ma prawo korzystania z otrzymanych środków zgodnie z warunkami wynikającymi z umów deweloperskich.

w Głosowanie nad układem jest przeprowadzane w grupach wierzycieli. Podział może być dowolny, musi być natomiast oparty na kryteriach obiektywnych i z obowiązkowym wydzieleniem nabywców do osobnej kategorii. Przykładowe kryteria obiektywne podziału wierzycieli zostały przedstawione w art. 161 p.r.

w Nabywcy stanowią odrębną grupę wierzycieli i sporządza się dla nich odrębną listę wierzycieli uprawnionych do głosowania. Można również dodatkowo podzielić nabywców na większą liczbę grup obejmujących poszczególne kategorie interesów, w szczególności z uwagi na stopień wykonania umowy z deweloperem.

PRZYKŁAD 8

Podział nabywców na grupy interesów

Wobec dewelopera prowadzone jest postępowanie sanacyjne, w ramach którego zawarto układ. Do osobnej grupy wierzycieli zostali wydzieleni nabywcy, którzy wpłacili już całość należności wobec dewelopera. Dla tej grupy przewidziano realizację umów deweloperskich. Do innej grupy zostali wydzieleni wierzyciele, którzy wpłacili mniejsze kwoty lub tylko niewielkie zaliczki. Dla nich z kolei przewidziano realizację zobowiązań w formie pieniężnej, po zakończeniu sprzedaży lokali wybudowanych w inwestycji.

Takie postępowanie jest prawidłowe. Nabywcy mogą zostać wydzieleni do odrębnych kategorii, przede wszystkim z uwagi na etap, na jakim znajduje się wykonanie ich umowy z deweloperem.

w Realizacja przedsięwzięcia deweloperskiego w wykonaniu układu dotyczy interesów ogółu wierzycieli dłużnika, dlatego też poparcie dla propozycji układowych przewidujących dopłaty musi stanowić dla dłużnika wiarygodne i szybko egzekwowalne źródło przychodu koniecznego na pokrycie kosztów dokończenia inwestycji. Z tego względu głos nabywcy w formie pisemnej oddany w przyspieszonym postępowaniu układowym, postępowaniu układowym lub postępowaniu sanacyjnym, w którym dłużnikowi udzielono zezwolenia na wykonywanie zarządu nad przedsiębiorstwem w całości lub części, powinien zawierać zobowiązanie do wpłacenia dopłaty zgodnie z propozycjami układowymi.

Głos taki, łącznie z wypisem prawomocnego postanowienia zatwierdzającego układ, stanowi tytuł egzekucyjny przeciwko nabywcy, który oddał głos za przyjęciem układu.

w Jeżeli przedsięwzięcie deweloperskie będzie kontynuowane przez syndyka w postępowaniu upadłościowym, głosy wierzycieli nie będą stanowiły tytułu egzekucyjnego. Mają one taki walor tak długo, jak długo układ nie został uchylony lub nie wygasł, a ogłoszenie upadłości powoduje wygaśnięcie układu z mocy prawa.

w Jeżeli propozycje układowe przewidujące kontynuowanie przedsięwzięcia deweloperskiego w oparciu o dopłaty nabywców zostaną zgłoszone w postępowaniu sanacyjnym, w którym dłużnikowi nie udzielono zezwolenia na samodzielne sprawowanie zarządu, to sędzia-komisarz niezwłocznie przeprowadza wstępne głosowanie nabywców nad propozycjami układowymi w zakresie dotyczącym nabywców. Celem wstępnego głosowania jest ustalenie, czy wierzyciele nabywcy rzeczywiście chcą uiścić dopłaty, i w ten sposób uniknięcie sytuacji, w której po przyjęciu układu dłużnik lub osoba powołana do wykonania układu musiałby prowadzić długotrwałe postępowania sądowe, a następnie egzekucyjne w celu pozyskania dopłat.

w Sędzia-komisarz sporządza listę nabywców uprawnionych do głosowania na podstawie listy przedłożonej przez zarządcę. Nie trzeba czekać na zatwierdzenie listy wierzycieli, wystarczy wydanie postanowienia przez sędziego-komisarza, na które nie służy zażalenie i które przesądza o uznaniu nabywcy za podlegającego ochronie, jak nabywca w rozumieniu przepisów o upadłości deweloperów. Treść tego postanowienia rozstrzyga również ewentualne wątpliwości, czy przedmiot umowy jest lokalem mieszkalnym lub domem jednorodzinnym.

w Wstępna uchwała nabywców zostaje przyjęta, jeżeli wypowiedzą się za nią nabywcy deklarujący łącznie dopłaty wystarczające do sfinansowania dokończenia przedsięwzięcia deweloperskiego, zgodnie z treścią propozycji układowych. Nie ma przy tym znaczenia, jak duża jest to grupa w stosunku do wszystkich uprawnionych nabywców. Może być to nawet jeden wierzyciel - istotne jest jedynie to, aby deklarowane przez tę grupę dopłaty wystarczały na dokończenie inwestycji.

Podstawą do oszacowania kosztów dokończenia inwestycji są propozycje układowe. Gdyby kwota tam wskazana odbiegała od szacunków poczynionych przez dłużnika lub zarządcę, sędzia-komisarz może dopuścić przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego. Może on również zarządzić ogłoszenie przetargu ofertowego przez zarządcę w celu ustalenia rynkowego poziomu kosztów dokończenia inwestycji.

w W postępowaniu restrukturyzacyjnym brak podstawy do wydawania przez sędziego-komisarza postanowienia stwierdzającego przyjęcie uchwały wstępnego głosowania nabywców. Dla celów porządkowych wskazane byłoby, aby sędzia-komisarz stwierdził wynik wstępnego głosowania nabywców co najmniej za pomocą zarządzenia.

w Jeśli zostanie przyjęta uchwała wstępnego zgromadzenia nabywców przewidująca kontynuację przedsięwzięcia deweloperskiego z uiszczeniem dopłat, to nabywcy zobowiązani do wpłacenia dopłat wpłacają je do masy sanacyjnej i/lub zabezpieczają ich wpłatę w terminie dwóch miesięcy od dnia podjęcia uchwały. W szczególnie uzasadnionych przypadkach termin może zostać przedłużony postanowieniem sędziego-komisarza.

w Ustawa nie definiuje pojęcia zabezpieczenia i nie wskazuje, nawet przykładowo, jakimi instrumentami można by uiszczenie dopłat zabezpieczyć. W tym zakresie wątpliwości może budzić ustanowienie hipoteki lub zastawu rejestrowego dla zabezpieczenia dopłat. Powinny być one jednak wystarczające w połączeniu z oświadczeniem o poddaniu się egzekucji.

Samo poddanie się egzekucji albo wystawienie weksla stanowią jednak zbyt słabe zabezpieczenie, gdyż nie zwalniają wykonawcy układu od konieczności prowadzenia egzekucji, bez pewności że istnieje majątek, z którego można te wierzytelności ściągnąć.

w Jeżeli w terminie dwóch miesięcy od podjęcia uchwały na wstępnym zgromadzeniu nabywców nie zostaną wpłacone lub zabezpieczone wszystkie dopłaty w pełnej wysokości przewidzianej uchwałą, to nabywcy, którzy już uiścili dopłaty, mogą je uzupełnić poprzez wpłacenie lub zabezpieczenie wpłaty dopłat. Propozycje układowe powinny przewidywać taką okoliczność, wskazując na lepsze warunki zaspokojenia dla wierzycieli, którzy uiszczą brakujące dopłaty za innych nabywców.

W terminie trzydziestu dni od bezskutecznego upływu terminu, czyli przed upływem trzech miesięcy od podjęcia uchwały, dopłaty mogą także uiścić wierzyciele, którzy dotychczas nie uiścili dopłat, mimo deklaracji ich uiszczenia wyrażonej w głosowaniu na wstępnym zgromadzeniu.

Dopłaty mogą również uiścić nabywcy, którzy nie głosowali lub głosowali przeciw uchwale wstępnego zgromadzenia nabywców.

W tym samym terminie dłużnik lub zarządca mogą przedstawić dowód istnienia innych źródeł finansowania przedsięwzięcia deweloperskiego, np. umowy przedwstępnej warunkowej zawartej z potencjalnym nabywcą wolnych lokali w przedsięwzięciu deweloperskim, z zobowiązaniem do uiszczenia wpłat na poczet ceny zakupu.

w Wpłacenie lub zabezpieczenie dopłat lub innych środków w wysokości wystarczającej na sfinansowanie przedsięwzięcia deweloperskiego jest stwierdzane postanowieniem przez sędziego-komisarza. Ocenia on, czy zabezpieczenia są wystarczające oraz czy suma objęta wpłatami i zabezpieczeniami pokrywa koszty dokończenia inwestycji.

W tym samym postanowieniu sędzia-komisarz wyznacza termin zgromadzenia wierzycieli w celu głosowania nad układem.

w Treść uchwały nabywców podjętej na wstępnym zgromadzeniu nabywców włącza się do układu. Oznacza to, że zgromadzenie wierzycieli nie może przyjąć układu o treści odbiegającej od uchwały nabywców w zakresie, jaki jest przez tę uchwałę uregulowany. Sędzia-komisarz zwraca uwagę wierzycieli uczestniczących w zgromadzeniu wierzycieli na niezgodność propozycji układowych z uchwałą nabywców, a sąd odmawia zatwierdzenia układu o treści odbiegającej od uchwały nabywców.

w Jeżeli w terminie dwóch lub trzech miesięcy od podjęcia uchwały na wstępnym zgromadzeniu nabywców, zostaną wpłacone lub zabezpieczone dopłaty w wysokości przewidzianej tą uchwałą nabywców, to przedsięwzięcie deweloperskie może być dalej prowadzone. Środki pieniężne uzyskane z dopłat są przekazywane przez zarządcę na odrębny rachunek bankowy, a zarządca może kontynuować przedsięwzięcie deweloperskie na warunkach określonych w propozycjach układowych, z wykorzystaniem środków ze zgromadzonych dopłat, nie czekając na wynik zgromadzenia wierzycieli i zatwierdzenie układu.

w W przypadku odstąpienia od dalszego prowadzenia przedsięwzięcia deweloperskiego, zarządca zwraca niewykorzystane dopłaty nabywcom, a zabezpieczenia wpłacenia dopłat wygasają z mocy prawa.

w Jeżeli mimo przyjęcia uchwały wstępnego zgromadzenia nabywców dopłaty nie zostaną uiszczone i zabezpieczone ani w pierwotnym, ani wydłużonym terminie, to termin 30-dniowy na złożenie propozycji układowych zaczyna biec ponownie.

Nowe propozycje układowe mogą być dowolne, nie mogą one natomiast przewidywać dopłat od nabywców. Uiszczenie lub zabezpieczenie dopłat należy uznać za nierealistyczne wobec bezskutecznego upływu terminu do ich wniesienia.

w Jeżeli w wyniku rozpoznania uproszczonego wniosku o ogłoszenie upadłości zostanie ogłoszona upadłość, to dopłaty uzyskane od nabywców zarządca przekazuje syndykowi. Dopłaty te powinny pozostawać w pełnej kwocie, w jakiej ich dokonano, ponieważ można je zużytkować dopiero po uprawomocnieniu się postanowienia o zatwierdzeniu układu.

Syndyk w postępowaniu upadłościowym dewelopera ma obowiązek kontynuacji przedsięwzięcia deweloperskiego tak długo, jak długo sędzia-komisarz nie zezwoli na zaprzestanie prowadzenia przedsięwzięcia z powodu braku racjonalnych podstaw do jego kontynuacji. W takim wypadku, po uprawomocnieniu się postanowienia o zezwoleniu na zaprzestanie prowadzenia przedsięwzięcia, syndyk zwraca dopłaty. Zabezpieczenia wygasają z mocy prawa.

w Jeżeli w terminie do wniesienia zażalenia na postanowienie o umorzeniu postępowania lub odmowie zatwierdzenia układu nie złożono uproszczonego wniosku o ogłoszenie upadłości, zarządca zwraca nabywcom dopłaty powiększone o odsetki należne zgodnie z umową rachunku bankowego, a zabezpieczenia wpłacenia dopłat wygasają z mocy prawa.

w Aby uniknąć poszkodowania nabywców, którzy po raz kolejny zaufali dłużnikowi lub zarządcy i dopłacili kolejne kwoty do nieudanego przedsięwzięcia, ustawa wprowadza zasadę, że środki pieniężne uzyskane z dopłat przechowywane przez zarządcę po umorzeniu postępowania sanacyjnego wyłącza się od egzekucji sądowej i administracyjnej prowadzonej przeciwko dłużnikowi. Dzięki temu rozwiązaniu żaden z innych wierzycieli dłużnika nie może skorzystać z tych środków dla zaspokojenia własnych należności.

w Ustawa przewiduje pozostawanie w mocy promesy bezobciążeniowego wyodrębnienia lokalu wydanej przez wierzyciela hipotecznego, którego wpis istniał w chwili zawierania umowy deweloperskiej. Ma to na celu rozwiązanie kwestii konfliktu interesów pomiędzy wierzycielami zabezpieczonymi hipotecznie a interesem nabywców.

w Zgodnie z treścią ustawy o ochronie nabywców, umowa deweloperska musi zawierać informację o zgodzie banku lub innego wierzyciela zabezpieczonego hipoteką na bezobciążeniowe wyodrębnienie lokalu mieszkalnego lub przeniesienie na nabywcę własności nieruchomości wraz z domem jednorodzinnym lub użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej i własności domu jednorodzinnego stanowiącego odrębną nieruchomość lub przeniesienie ułamkowej części własności nieruchomości, wraz z prawem do wyłącznego korzystania z części nieruchomości, służącej zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych oraz przeniesienie własności po wpłacie pełnej ceny przez nabywcę, jeżeli takie obciążenie istnieje, albo informację o braku takiej zgody.

Informacja o braku zgody powinna zawsze powodować decyzję nabywcy o niepodpisywaniu umowy deweloperskiej. Nabywca, nie dysponując taką zgodą, jest pozbawiony prawie wszystkich instrumentów ochrony praw nabywców przewidzianych prawem restrukturyzacyjnym.

w Zgoda wierzyciela hipotecznego pozostaje w mocy na warunkach, jakie zostały w niej określone, przy czym warunek wykonania zobowiązania nabywcy względem dłużnika jest spełniony w przypadku wykonania zobowiązania do rąk zarządcy ustanowionego w postępowaniu sanacyjnym. Z chwilą uiszczenia pełnej ceny nabywca pozostaje pod ochroną zgody, którą uzyskał, nawet jeżeli zapłacił nie na wskazany w niej rachunek, a do rąk zarządcy.

PRZYKŁAD 9

Zapłacił zarządcy, też podlega ochronie

W umowie deweloperskiej zawarto zgodę na bezobciążeniowe wyodrębnienie lokalu wraz z prawem do wyłącznego korzystania z części nieruchomości służącej zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych oraz przeniesienie własności po wpłacie pełnej ceny przez nabywcę na rachunek wskazany w umowie. Wobec dewelopera otwarto postępowanie sanacyjne, a nabywca - nie wiedząc, na czyje ręce ma wpłacić cenę - zapłacił ją do rąk ustanowionego zarządcy. Nabywca podlega ochronie także wówczas, gdy zapłaty nie dokonano na rachunek wskazany w umowie, a do rąk zarządcy ustanowionego w postępowaniu sanacyjnym wobec dewelopera.

w W praktyce wątpliwości budzić może rozróżnienie "zgody na bezobciążeniowe wyodrębnienie lokalu (..)", o której mówi ustawa o ochronie praw nabywcy lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego i powszechnie używanej w obrocie "promesy bezobciążeniowego wyodrębnienia lokalu".

Tekst promesy, który jest zazwyczaj stosowany przez banki, zawiera zobowiązanie banku do wyrażenia zgody na bezobciążeniowe wyodrębnienie lokalu pod warunkiem zapłaty ceny na określony rachunek. Otwarcie postępowania restrukturyzacji dewelopera nie wpływa na stosunki zobowiązaniowe pomiędzy bankiem a nabywcą, dlatego uznać należy, iż bank pozostaje takim zobowiązaniem związany i że przyrzeczenie wyrażenia zgody stanowi zgodę, o której mowa zarówno w art. 22 ustawy o ochronie praw nabywcy lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego, jak i w art. 425g p.u. ze wszystkimi skutkami, o których mowa w art. 361 p.r.

w Nabywcy muszą też brać pod uwagę, że powyższe przepisy dotyczące zgody na bezobciążeniowe wyodrębnienie lokalu znajdą zastosowanie tylko w przypadku, gdy zgoda ta została ujawniona w księdze wieczystej. W sytuacji kiedy bank jedynie wystawi promesę udzielenia zgody w momencie ustanowienia odrębnej własności lokalu albo samą zgodę, ale niewpisaną do księgi wieczystej, nie będzie ona wpływała na kolejność zaspokojenia w upadłości.

w Wyjaśnienia wymaga również kwestia zastosowania omawianych przepisów do nabycia od dewelopera domu jednorodzinnego. Przepisy art. 361 p.r. oraz art. 425g i 425i p.u. mówią jedynie o zgodzie na bezobciążeniowe wyodrębnienie lokalu mieszkalnego, nie wymieniają natomiast innych możliwych roszczeń z umowy deweloperskiej, których może dotyczyć zgoda wierzyciela hipotecznego, a więc roszczenia o przeniesienie własności nieruchomości gruntowej zabudowanej domem jednorodzinnym lub użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej i własności domu jednorodzinnego na niej posadowionego stanowiącego odrębną nieruchomość.

Wśród prawników powszechny jest jednak pogląd, że należy w tym przypadku zastosować wykładnię systemową, której wynikiem jest stwierdzenie, iż przepisy art. 361 p.r. oraz art. 425g i 425 i p.u. obejmują swoim zakresem także zgodę na bezobciążeniowe przeniesienie własności nieruchomości zabudowanej domem jednorodzinnym lub użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej i własności posadowionego na niej domu jednorodzinnego. Wynika to z przyjętej w art. 425c pkt 2 p.u. i w art. 350 pkt 2 p.r. definicji przeniesienia własności lokalu, która obejmuje na użytek przepisów o restrukturyzacji i upadłości dewelopera także nabycie domu jednorodzinnego. Co prawda przepisy te mówią o przeniesieniu własności lokalu, a nie o wyodrębnieniu lokalu mieszkalnego, ale z przyjęcia tej definicji jednoznacznie wynika, że przepisy o upadłości i restrukturyzacji dewelopera opierają się na zasadzie równej ochrony nabywców lokali mieszkalnych i domów jednorodzinnych.

DZIAŁ II

Postępowanie restrukturyzacyjne wobec emitentów obligacji

w Zdolność restrukturyzacyjną posiadają tylko ci spośród emitentów obligacji, którzy są przedsiębiorcami i nie zostali w treści art. 4 ust. 2 p.r. wymienieni jako podmioty, co do których wyłączona jest zdolność restrukturyzacyjna mimo posiadania statusu przedsiębiorcy.

w Zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy z 15 stycznia 2015 r. o obligacjach (Dz.U. poz. 238 ze zm.), obligacja jest papierem wartościowym emitowanym w serii, w którym emitent stwierdza, że jest dłużnikiem właściciela obligacji zwanego obligatariuszem, a także zobowiązuje się wobec niego do spełnienia określonego świadczenia.

Świadczenie może mieć zarówno charakter pieniężny, jak i niepieniężny. Przez papiery wartościowe emitowane w serii rozumie się papiery wartościowe reprezentujące prawa majątkowe podzielone na określoną liczbę równych jednostek.

w Podmiotami emitującymi obligacje (emitentami obligacji) mogą być:

- podmioty prowadzące działalność gospodarczą, posiadające osobowość prawną, a także spółki komandytowo-akcyjne;

- spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe oraz Krajowa Spółdzielcza Kasa Oszczędnościowo-Kredytowa;

- jednostki samorządu terytorialnego (gminy, powiaty, województwa), a także związki tych jednostek oraz miasto stołeczne Warszawa - te podmioty nie mają zdolności restrukturyzacyjnej zgodnie z art. 4 ust. 2 pkt 1 p.r.;

- inne podmioty posiadające osobowość prawną, upoważnione do emisji obligacji na podstawie innych ustaw;

- instytucje finansowe, których członkiem jest Rzeczpospolita Polska lub Narodowy Bank Polski, lub przynajmniej jedno z państw należących do Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD), lub bank centralny takiego państwa, lub instytucje, z którymi Rzeczpospolita Polska zawarła umowy regulujące działalność takich instytucji na terenie Rzeczypospolitej Polskiej i zawierające stosowne postanowienia dotyczące emisji obligacji;

- Skarb Państwa i Narodowy Bank Polski - te podmioty nie mają zdolności restrukturyzacyjnej zgodnie z art. 4 ust. 2 pkt 1 i 2 p.r.;

- banki;

- banki hipoteczne.

w

- jednostka samorządu terytorialnego, związek jednostek samorządu terytorialnego, miasto stołeczne Warszawa - te podmioty nie mają zdolności restrukturyzacyjnej zgodnie z art. 4 ust. 2 p.r.;

- Bank Gospodarstwa Krajowego, w szczególności w celu realizacji programów rządowych;

- Krajowy Fundusz Kapitałowy Spółka Akcyjna w celu realizacji przedmiotu swojej działalności;

- spółka akcyjna albo spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, w których jednostka samorządu terytorialnego, związek jednostek samorządu terytorialnego albo miasto stołeczne Warszawa posiada taką liczbę akcji albo udziałów, która zapewnia mu więcej niż 50 proc. ogólnej liczby głosów na walnym zgromadzeniu lub zgromadzeniu wspólników, dodatkowym warunkiem jest to, że jedynym przedmiotem działalności spółki może być zaspokajanie potrzeb społeczności lokalnych lub wykonywanie zadań z zakresu użyteczności publicznej;

- spółka akcyjna albo spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, której jedynym przedmiotem działalności jest wykonywanie zadań z zakresu użyteczności publicznej na podstawie umowy zawartej z jednostką samorządu terytorialnego, związkiem jednostek samorządu terytorialnego lub miastem stołecznym Warszawa i która zadania te będzie wykonywać co najmniej przez okres równy okresowi zapadalności obligacji;

- spółka akcyjna, która na podstawie upoważnienia ustawowego lub na podstawie koncesji albo zezwolenia wykonywać będzie zadania z zakresu użyteczności publicznej albo świadczyć usługi w zakresie transportu lub komunikacji oraz utrzymania i rozwoju infrastruktury komunikacyjnej lub transportowej, co najmniej przez okres równy okresowi zapadalności obligacji;

- koncesjonariusz eksploatujący autostradę.

w Odrębności postępowania wobec podmiotów emitujących obligacje, ustanowione w przepisach prawa restrukturyzacyjnego, odnoszą się do wszystkich emitentów obligacji. Przed nowelizacją z 1 stycznia 2016 r. odrębność dotyczyła tylko sytuacji, w której na zabezpieczenie praw z obligacji ustanowiono zabezpieczenie na majątku emitenta. Obecnie jedyne pozostające w ustawie ograniczenie dotyczy ujawnienia w spisie wierzytelności zabezpieczeń ustanowionych na majątku emitenta oraz wskazanie, w jakiej wysokości obligatariusze nie zostaną prawdopodobnie zaspokojeni z przedmiotu zabezpieczenia. Zabezpieczeniem może być w szczególności zastaw lub hipoteka. Zabezpieczenie praw z obligacji jest ustanawiane, o ile przewidują to warunki emisji. To, czy prawa obligatariuszy są zabezpieczone, a jeśli tak, to jaki jest zakres i forma zabezpieczenia, w tym, czy jest to zabezpieczenie na majątku emitenta, powinno być oznaczone w warunkach emisji. Obligacje mogą być wydawane także przed ustanowieniem zabezpieczeń, jeśli przewidziano to w warunkach emisji.

w Postępowanie restrukturyzacyjne toczy się według zasad ogólnych, jeżeli emitent obligacji przychodowych w treści obligacji ograniczył swą odpowiedzialność do kwoty przychodów lub wartości majątku przedsięwzięcia. Tak opisane składniki majątku nie wchodzą do masy układowej lub sanacyjnej, a roszczenia obligatariuszy nie są objęte układem. Oznacza to, że przeprowadzenie układu polegającego na przejęciu majątku przez jednego lub niektórych wierzycieli czy innego układu o charakterze faktycznie likwidacyjnym jest niedopuszczalne. Oznacza to również, że niemożliwe jest rozdysponowanie przychodów z tego majątku w taki sposób, iż ograniczałoby to w jakikolwiek sposób uprawnienie obligatariuszy do tych przychodów.

w Obligacje przychodowe przyznają obligatariuszowi prawo pierwszeństwa do zaspokojenia roszczeń przed innymi wierzycielami emitenta z całości lub części przychodów, lub z całości albo części majątku przedsięwzięć, które zostały sfinansowane ze środków uzyskanych z emisji obligacji, bądź z całości albo części przychodów z innych przedsięwzięć określonych przez emitenta.

Pojęcie przedsięwzięcia należy w tym przypadku rozumieć szeroko, jako jakąkolwiek część działalności emitenta, która może zostać wyodrębniona. Przyznane obligatariuszom w ten sposób prawo pierwszeństwa jest szczególnym sposobem zabezpieczenia ich wierzytelności i nie powinno być mylone z prawem zaspokojenia z likwidacji majątku emitenta, z pierwszeństwem przed innymi wierzycielami.

w Jeśli obligatariuszom przyznano prawo do zaspokojenia swoich roszczeń z przychodów z określonego przedsięwzięcia, wszystkie przychody z takiego przedsięwzięcia należy wnosić na wyodrębniony rachunek bankowy, który jest przeznaczony wyłącznie dla gromadzenia przychodów i dokonywania wypłat wyłącznie w celu zaspokojenia roszczeń obligatariuszy. Wypłaty z tego rachunku w innych celach niż zaspokojenie roszczeń obligatariuszy mogą być dokonywane przez emitenta wyłącznie w ramach kwot przewyższających sumę wystarczającą do zaspokojenia roszczeń obligatariuszy wynikających z obligacji w okresie następnych 12 miesięcy, o ile możliwość taką przewidziano w warunkach emisji. Wierzytelności tworzące przychody, do których pierwszeństwo przysługuje obligatariuszom obligacji przychodowych, nie mogą być przedmiotem zabezpieczenia zastawem ani też przedmiotem cesji.

w Wierzyciele z obligacji przychodowych, co do których ograniczono odpowiedzialność emitenta do kwoty przychodów lub wartości majątku przedsięwzięcia, nie uczestniczą w postępowaniu restrukturyzacyjnym. Kwoty na wyodrębnionym rachunku oraz składniki majątku dłużnika stanowiące opisany w dokumencie emisyjnym majątek przedsięwzięcia, nie wchodzą do masy układowej.

w Wobec emitenta obligacji nie można prowadzić postępowania o zatwierdzenie układu zawartego w trybie samodzielnego zbierania głosów. W tym trybie może zostać zawarty układ częściowy, ale tylko pod warunkiem, że wyodrębniono wierzytelności w ten sposób, iż nie należą do nich wierzytelności z tytułu emisji obligacji.

PRZYKŁAD 10

Wierzytelności z obligacji poza układem

Dłużnik będący emitentem obligacji uznał, że najlepszą dla niego metodą restrukturyzacji będzie postępowanie o zatwierdzenie układu przeprowadzone po samodzielnym zebraniu głosów opowiadających się za tym układem. Dłużnik przygotował więc propozycje układowe dotyczące jedynie wierzytelności, które nie wynikają z emisji obligacji.

Emitent obligacji może zostać poddany restrukturyzacji w drodze postępowania o zatwierdzenie układu jedynie w przypadku, gdy jest to układ częściowy. Układ taki nie może obejmować wierzytelności z tytułu emisji obligacji.

w Kurator ma czuwać nad zgodnym z prawem zaspokojeniem obligatariuszy w postępowaniu restrukturyzacyjnym. Nadzoruje on i kontroluje przebieg postępowania restrukturyzacyjnego. Ma prawo do żądania informacji oraz przeglądania ksiąg i dokumentów dłużnika. Wykonuje też w imieniu obligatariuszy ich prawo głosu na zgromadzeniu wierzycieli, o ile sami nie oddali głosu.

w Bank, z którym emitent obligacji zawarł umowę o reprezentację, jest przedstawicielem ustawowym obligatariuszy. Bank-reprezentant z reguły jest najlepiej zorientowany w działalności emitenta, dlatego też dopuszczono możliwość, aby właśnie ten bank został ustanowiony kuratorem dla reprezentowania praw obligatariuszy.

Ustanowienie takiego reprezentanta jest możliwe przy każdej emisji.

Ustanowienie reprezentanta jest ponadto obowiązkowe, gdy liczba nabywców obligacji jest wyższa niż 15. Ustanowienie takiego banku kuratorem będzie często najlepszym wyborem. Nie bez znaczenia jednak powinna być ewentualna sprzeczność interesów, np. gdyby obligatariusze zgłaszali pretensje w związku z niewłaściwym wykonywaniem obowiązków banku-reprezentanta.

w Każdy obligatariusz, który wykaże swoje prawo z obligacji, może złożyć do sędziego-komisarza wniosek o dopuszczenie do udziału w postępowaniu. Po dopuszczeniu do udziału obligatariusz korzysta ze wszystkich praw uczestnika postępowania, w tym może swobodnie ustanowić pełnomocnika. Od chwili dopuszczenia obligatariusza do udziału w sprawie, przestaje być on reprezentowany przez kuratora, nie wlicza się go też do puli głosów, którymi w imieniu obligatariuszy dysponuje kurator.

w Zabezpieczenia rzeczowe mają podstawowe znaczenie dla zakresu uprawnień w postępowaniu restrukturyzacyjnym. Jednocześnie konieczne jest ujednolicenie decyzji wierzycieli łącznie zabezpieczonych na tych samych składnikach majątku dłużnika. Z tych powodów, jeżeli dla zabezpieczenia praw z obligacji ustanowiono hipotekę na majątku emitenta, prawa i obowiązki obligatariuszy wykonuje administrator hipoteki. Dla takich obligatariuszy nie powołuje się kuratora.

w Jeżeli nastąpi sytuacja kilku emisji obligacji zabezpieczonych na majątku dłużnika i dla każdej ustanowiono odrębnego administratora hipoteki, to każdy z administratorów reprezentuje w postępowaniu wierzycieli stosownie do zabezpieczenia, którym administruje i w zakresie wierzytelności przysługujących obligatariuszom w ten sposób zabezpieczonym.

w Do obowiązków sprawozdawczych, odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną nienależytym wykonywaniem obowiązków oraz wynagrodzenia kuratora, stosuje się odpowiednio przepisy omówione w innych częściach niniejszego komentarza.

w Wykonanie obowiązków kuratora wymaga dostępu do informacji oraz ksiąg i dokumentów emitenta. Z tego powodu dłużnik, zarządca, ewentualnie w zakresie informacji nadzorca sądowy, mają obowiązek udzielenia kuratorowi dostępu do informacji, ksiąg i dokumentów. W wypadku pozostawienia zarządu własnego emitenta obligacji, to właśnie do samego dłużnika będzie należało udzielenie niezbędnych informacji i danych kuratorowi ustanowionemu dla reprezentowania praw obligatariuszy.

w W wypadku gdyby kurator napotkał trudności w dostępie do danych lub dokumentów, o których mowa, powinien się zwrócić do sędziego-komisarza o wydanie odpowiednich zarządzeń w trybie nadzoru nad przebiegiem postępowania. Procedura ta została dokładnie omówiona w komentarzu do art. 19 ust. 1 p.r.

w Kurator bierze udział w zgromadzeniu wierzycieli niezależnie od przedmiotu tego zgromadzenia. Jego prawo głosu jest natomiast ograniczone jedynie do spraw, które mogą mieć wpływ na prawa obligatariuszy. W razie wątpliwości o prawie głosu rozstrzyga bezpośrednio na zgromadzeniu sędzia-komisarz postanowieniem, na które nie przysługuje zażalenie.

w Nadzorca sądowy albo zarządca ma obowiązek przygotować i umieścić w spisie wierzytelności pełną kwotę obejmującą wierzytelności wszystkich obligacji. Dzieli ją na dwie kwoty:

- sumę obligacji wymagalnych do dnia otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego w ich wartościach nominalnych, wraz z niezapłaconymi odsetkami od tych obligacji, oraz

- sumę nominalną obligacji płatnych po dniu otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego oraz wszystkich odsetek płatnych po tym dniu.

w Obowiązek ujęcia w spisie sumy wszystkich wierzytelności z obligacji, a także fakt wykonywania prawa głosu na zgromadzeniu wierzycieli przez kuratora, powoduje, że niedopuszczalne jest ujmowanie w spisie indywidualnych wierzytelności z tytułu obligacji. Wierzytelności te występują w postępowaniu jako zbiorowość, pod wspólnym tytułem i wspólnym zabezpieczeniem.

Jedynie wyjątkowo sędzia-komisarz może dopuścić do udziału w postępowaniu pojedynczych wierzycieli. Nie daje im to jednak prawa do żądania osobnego ujęcia ich wierzytelności w spisie, a jedynie prawo do głosu.

Gdyby kurator pozostawał bierny, pojedynczy wierzyciel może wnieść sprzeciw w zakresie własnej wierzytelności.

w Przy zawieraniu układu kurator ma prawo głosu zgodnie z sumą wierzytelności obligatariuszy objętych układem. Suma ta wynika ze spisu wierzytelności, na którym nadzorca sądowy wskazuje ją łącznie.

Zarówno wierzytelności wymagalne, jak i niewymagalne uprawniają do głosowania, dlatego też suma przysługujących obligatariuszom wierzytelności, którymi głosuje kurator, to suma kwot obligacji wymagalnych do dnia otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego w ich wartościach nominalnych wraz z niezapłaconymi odsetkami od tych obligacji oraz kwot nominalnych obligacji płatnych po dniu otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego oraz wszystkich odsetek płatnych po tym dniu.

w Wyliczenie głosów dla większości osobowej następuje poprzez obliczenie średniej wielkości wierzytelności przysługującej wierzycielom, którzy nie są obligatariuszami. Kuratorowi przysługuje jeden głos od każdej sumy, która wynika z podziału sumy innych wierzytelności uprawniających do głosowania przez liczbę wierzycieli, którzy reprezentują te wierzytelności.

w Jeśli obligatariusze głosują na zgromadzeniu wierzycieli osobiście lub przez pełnomocnika, siła głosów kuratora jest pomniejszana o wartość wierzytelności głosujących obligatariuszy, a liczba przysługujących kuratorowi głosów pomniejszana o liczbę głosujących obligatariuszy. Ponieważ siła głosów kuratora według średniej pozostałych wierzycieli, może się zdarzyć, że przy tym sposobie liczenia kurator zostanie jedynie z głosem liczonym kapitałowo, a bez głosu liczonego osobowo. Takim negatywnym skutkom można przeciwdziałać tylko przez indywidualne zgłoszenie się i uzyskanie zezwolenia na udział w postępowaniu większej liczby indywidualnych obligatariuszy.

TYTUŁ IV

Przepisy karne

w W art. 399 p.r. spenalizowano dwa typy zachowania podlegającego sankcjom.

Pierwszy typ zachowania polega na przekazaniu organom postępowania restrukturyzacyjnego danych nieprawdziwych lub na ich zatajeniu w celu wykorzystania w postępowaniu restrukturyzacyjnym.

Drugi typ zachowania podlegającego sankcji z art. 399 p.r. polega na zaniechaniu przekazania danych lub dokumentów niezbędnych do wykonywania obowiązków sprawozdawczo-informacyjnych określonych przepisami ustawy z 29 lipca 2005 r. o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1639). W tym ostatnim wypadku, w uproszczeniu chodzi o przekazywanie informacji Komisji Papierów Wartościowych przez emitenta papierów wartościowych dopuszczonych do obrotu na rynku regulowanym oraz przez spółki publiczne.

w Sprawcą czyny zabronionego określonego w komentowanym przepisie może być wyłącznie:

a) dłużnik, a więc osoba fizyczna, która posiada zdolność restrukturyzacyjną, a przez to jest uczestnikiem postępowania restrukturyzacyjnego. Chodzi tu zarówno o dłużnika, wobec którego otwarto postępowanie restrukturyzacyjne, jak i takiego, który wnosił o otwarcie, jednak jego wniosek został oddalony, zwrócony, odrzucony lub postępowanie umorzono;

b) osoba uprawniona do reprezentowania dłużnika, a więc osoba fizyczna będąca piastunem organu osoby prawnej lub innej jednostki organizacyjnej, która to osoba (jednostka organizacyjna) jest dłużnikiem w rozumieniu przepisów prawa restrukturyzacyjnego. Tytułem przykładu będą to: członkowie zarządu spółki kapitałowej, komplementariusze, wspólnicy spółki jawnej, dyrektor przedsiębiorstwa państwowego, jak również kurator niewypłacalnej osoby prawnej, który posiada legitymację do złożenia wniosku sanacyjnego. Każda z tych osób ponosi odpowiedzialność karną za dokonanie czynu zabronionego bez względu na to, jak kształtują się zasady reprezentacji dłużnika. Osobą uprawnioną do reprezentowania dłużnika nie jest ani pełnomocnik, ani prokurent.

w Przestępstwo, o którym mowa w art. 399 p.r., można popełnić tylko umyślnie, zarówno z zamiarem bezpośrednim, jak i ewentualnym.

w Zgodnie z art. 291 p.r. na dłużniku (a w przypadku dłużnika będącego osobą prawną lub inną jednostką organizacyjną - na reprezentantach takich podmiotów), któremu sąd nie zezwolił na wykonywanie zarządu nad całością lub częścią przedsiębiorstwa w zakresie nieprzekraczającym zakresu zwykłego zarządu, ciąży obowiązek wydania zarządcy ksiąg rachunkowych oraz innych dokumentów dotyczących majątku dłużnika. Wykonanie obowiązku dłużnik potwierdza pisemnym oświadczeniem składanym na ręce sędziego-komisarza, a więc do akt postępowania restrukturyzacyjnego. Niewydanie rzeczonej dokumentacji stanowi czyn zabroniony, który może być popełniony przez sprawcę wyłącznie umyślnie, zarówno w zamiarze bezpośrednim, jak i ewentualnym.

w Obowiązek wydania dokumentacji zachodzi nie tylko w ramach klasycznego postępowania sanacyjnego, a więc gdy dłużnik jest pozbawiony zarządu nad majątkiem, lecz także wówczas, gdy ustanowiono zarządcę w postępowaniu układowym lub przyspieszonym postępowaniu układowym (art. 239 i 273 p.r.).