Ustawa z 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (cz. 3)

ROZDZIAŁ 5 Szczególne uprawnienia organów Krajowej Administracji Skarbowej oraz funkcjonariuszy Służby Celno-Skarbowej

1. W celu wykonywania zadań, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 1, 2, 13-16 i art. 14 ust. 1 pkt 7, oraz ścigania przestępstw na podstawie ratyfikowanych umów międzynarodowych właściwe organy KAS, na potrzeby realizacji czynności określonych w niniejszym przepisie, w art. 114-117, art. 118 ust. 1-17, art. 119 ust. 1-10, art. 120 ust. 1-6, art. 122-126, art. 127 ust. 1-5, art. 128 ust. 1, art. 131 ust. 1, 2 i 5, z zachowaniem ograniczeń wynikających z art. 114-126 i art. 127 ust. 1-5, mogą uzyskiwać, gromadzić, przetwarzać i wykorzystywać:

1) informacje zawierające dane osobowe,

2) dane, o których mowa w art. 114 ust. 1 oraz w art. 115 ust. 1,

3) informacje o dochodach, obrotach, rzeczach i prawach majątkowych

- podmiotów podlegających kontroli oraz podmiotów, co do których zachodzi uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa albo przestępstwa skarbowego.

2. Czynności, o których mowa w ust. 1, mogą być prowadzone w formie czynności operacyjno-rozpoznawczych, w tym umożliwiających uzyskiwanie informacji oraz utrwalanie śladów i dowodów w sposób niejawny.

3. Czynności, o których mowa w ust. 1, przeprowadzają wyłącznie funkcjonariusze pełniący służbę w wyodrębnionych komórkach organizacyjnych:

1) urzędu obsługującego ministra,

2) urzędu celno-skarbowego

- zwani dalej "funkcjonariuszami wykonującymi czynności operacyjno-rozpoznawcze".

● Ostatni rozdział działu V ustawy o KAS nawiązuje do uprawnień przysługujących dotychczas pracownikom wywiadu skarbowego (por. art. 36 i nast. ustawy o kontroli skarbowej) oraz szczególnych uprawnień regulowanych przepisami ustawy o Służbie Celnej w zakresie stosowania środków przymusu bezpośredniego (art. 72 i nast. ustawy o Służbie Celnej). Analizując całokształt regulacji komentowanej ustawy, można stwierdzić, że połączenie dotychczasowego wywiadu skarbowego ze szczególnymi uprawnieniami Służby Celnej realizuje zamiar ustawodawcy związany z ujednoliceniem struktur organów podatkowych co do ich kompetencji. Nie było to dotychczas widoczne przy procedurach kontrolnych, które mogą być obecnie prowadzone (podobnie jak dotychczas) przed dwa różne organy.

● Komentowany przepis wprowadza uprawnienia do pozyskiwania i przetwarzania danych wyłącznie na potrzeby wykonywania enumeratywnie określonych zadań KAS (odwołanie do art. 2 ustawy o KAS) oraz ścigania przestępstw na podstawie ratyfikowanych umów międzynarodowych. Odwołania te należy traktować jako katalog zamknięty, który nie może być poszerzany w drodze czynności faktycznych oraz wykładni przepisów prawa. Powiązane jest to z zakresem czynności, na potrzeby których pozyskanie danych może nastąpić. Także w tym wypadku ustawodawca wprowadził odwołania do konkretnych przepisów, zastrzegając ograniczenia wprowadzone w tym rozdziale. Ze względu na charakter podejmowanych działań, kontrolę przestrzegania tych przepisów powierzono sądom (art. 116 oraz art. 118 ustawy o KAS).

● Pozyskiwanie danych może nastąpić w formie czynności operacyjno-rozpoznawczych. Istotą tych działań jest ich niejawny charakter. Uprawnienia do stosowania takich rozwiązań ma również wiele innych podmiotów (por. np. art. 19a ustawy z 6 kwietnia 1990 r. o Policji, t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1782 ze zm. lub art. 27 ustawy z 24 maja 2002 r. o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Agencji Wywiadu, t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1879 ze zm.). Mając na uwadze fakt, że w odróżnieniu od dotychczasowych przepisów ustawy o kontroli skarbowej czynności te na gruncie komentowanej ustawy prowadzić mogą wyłącznie funkcjonariusze, oznacza to w praktyce powołanie kolejnej państwowej formacji umundurowanej, mającej kompetencje do podejmowania czynności niejawnych w stosunku do obywateli. Ostatni ustęp komentowanego artykułu wskazuje jednostki, w jakich zatrudnieni funkcjonariusze mogą niejawnie pozyskiwać i przetwarzać dane.

● Zakres podmiotowy adresatów komentowanych czynności obejmuje zarówno podmioty podlegające kontroli, jak też inne podmioty, co do których zachodzi uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa karnego lub skarbowego. Krąg podmiotów podlegających kontroli w zakresie kontroli celno-skarbowej ustawodawca określił w art. 57 ustawy o KAS poprzez odwołanie do przestrzegania przepisów z art. 54 ust. 1 i 2 ustawy o KAS. Kontrolowanym staje się zatem podmiot poprzez zaistnienie po jego stronie obowiązku wynikającego z przepisów ustawowych (kwalifikacja przedmiotowa), a nie ze względu na swój status podmiotowy. Komentowany przepis nie wskazuje, czy podmioty podlegające kontroli to tylko podmioty podlegające kontroli celno-skarbowej, czy również kontroli podatkowej. Brak tego doprecyzowania uzasadnia twierdzenie, że podmiotem podlegającym kontroli w rozumieniu tego przepisu będą również potencjalni adresaci kontroli podatkowej.

1. W celu zapobiegania przestępstwom skarbowym lub przestępstwom, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 14-16, lub wykrywania tych przestępstw funkcjonariusze wykonujący czynności operacyjno-rozpoznawcze mogą uzyskiwać dane niestanowiące treści odpowiednio, przekazu telekomunikacyjnego, przesyłki pocztowej albo przekazu w ramach usługi świadczonej drogą elektroniczną, określone w:

1) art. 180c i art. 180d ustawy z dnia 16 lipca 2004 r. - Prawo telekomunikacyjne (Dz.U. z 2016 r. poz. 1489, 1579 i 1823), zwane dalej "danymi telekomunikacyjnymi",

2) art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe, zwane dalej "danymi pocztowymi",

3) art. 18 ust. 1-5 ustawy z dnia 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną, zwane dalej "danymi internetowymi"

- oraz mogą je przetwarzać bez wiedzy i zgody osoby, której dotyczą.

2. Przedsiębiorca telekomunikacyjny, operator pocztowy oraz usługodawca świadczący usługi drogą elektroniczną udostępniają nieodpłatnie dane, o których mowa w ust. 1:

1) na pisemny wniosek Szefa Krajowej Administracji Skarbowej albo naczelnika urzędu celno-skarbowego;

2) na pisemny wniosek funkcjonariusza wykonującego czynności operacyjno-rozpoznawcze posiadającego pisemne upoważnienie Szefa Krajowej Administracji Skarbowej albo naczelnika urzędu celno-skarbowego do występowania w jego imieniu o udostępnienie danych, o których mowa w ust. 1;

3) za pośrednictwem sieci telekomunikacyjnej funkcjonariuszowi wykonującemu czynności operacyjno-rozpoznawcze posiadającemu pisemne upoważnienie, o którym mowa w pkt 2.

3. W przypadku, o którym mowa w ust. 2 pkt 3, udostępnianie danych, o których mowa w ust. 1, odbywa się bez udziału pracowników przedsiębiorcy telekomunikacyjnego, operatora pocztowego lub usługodawcy świadczącego usługi drogą elektroniczną lub przy niezbędnym ich udziale, jeżeli możliwość taką przewiduje porozumienie zawarte pomiędzy Szefem Krajowej Administracji Skarbowej a tym podmiotem.

4. Udostępnienie danych, o których mowa w ust. 1, może nastąpić za pośrednictwem sieci telekomunikacyjnej, jeżeli sieć ta zapewnia:

1) możliwość ustalenia funkcjonariusza wykonującego czynności operacyjno-rozpoznawcze uzyskującego dane, ich rodzaju oraz czasu, w którym zostały uzyskane;

2) zabezpieczenie techniczne i organizacyjne uniemożliwiające osobie nieuprawnionej dostęp do danych.

5. Szef Krajowej Administracji Skarbowej i naczelnik urzędu celno-skarbowego prowadzą rejestry wystąpień o uzyskanie danych telekomunikacyjnych, danych pocztowych i danych internetowych zawierające informacje identyfikujące jednostkę organizacyjną KAS i funkcjonariusza wykonującego czynności operacyjno-rozpoznawcze uzyskującego te dane, ich rodzaj, cel uzyskania oraz czas, w którym zostały uzyskane. Rejestr prowadzi się w formie elektronicznej, z zachowaniem przepisów o ochronie informacji niejawnych.

● Regulacja ta stanowi powielenie treści dotychczasowego art. 36b ustawy o kontroli skarbowej. Obecne przepisy pozwalają na pozyskanie w sposób niejawny danych na potrzeby zapobiegania i wykrywania wszystkich przestępstw skarbowych oraz enumeratywnie wymienionych przestępstw penalizowanych kodeksem karnym. Warto wskazać, że odesłanie do art. 2 ust. 1 pkt 16 ustawy o KAS dotyczy rozpoznawania, wykrywania, zwalczania oraz ścigania sprawców przestępstw popełnionych z udziałem pracowników KAS, co oznacza podejmowanie czynności operacyjno-rozpoznawczych przez funkcjonariuszy tej samej formacji co osoby, w stosunku do których czynności są podejmowane.

● Należy zwrócić uwagę na zastosowaną w komentowanym przepisie terminologię. Pozyskanie danych objętych tym przepisem ma na celu zapobieganie lub wykrywanie wskazanych przestępstw. A zatem nie powinno być stosowane przy zwalczaniu lub ściganiu ich sprawców.

Zakres danych, które funkcjonariusze KAS mogą pozyskiwać, obejmują:

- podmiot inicjujący i odbiorcę połączenia telekomunikacyjnego z określeniem daty, czasu trwania i lokalizacji urządzenia odbierającego sygnał (dane telekomunikacyjne);

- danych odbiorcy przesyłki pocztowej oraz jej zawartości (dane pocztowe);

- szczegółowych danych obejmujących m.in. numer PESEL, numer paszportu, dowodu osobistego, adresy elektroniczne usługobiorcy usług telekomunikacyjnych (dane internetowe).

Dane powinny być przekazane w sposób nieodpłatny na żądanie szefa KAS lub naczelnika urzędu celno-skarbowego albo funkcjonariusza upoważnionego przez te organy. Wystąpienie z żądaniem powinno uwzględniać udzielone upoważnienie.

Wskazane w ostatnim ustępie organy KAS mają obowiązek prowadzić rejestr wystąpień o pozyskanie danych określonych komentowanym przepisem.

1. W celu zapobiegania przestępstwom skarbowym lub przestępstwom, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 14-16, lub wykrywania tych przestępstw funkcjonariusze wykonujący czynności operacyjno-rozpoznawcze mogą uzyskiwać:

1) dane z wykazu, o których mowa w art. 179 ust. 9 ustawy z dnia 16 lipca 2004 r. - Prawo telekomunikacyjne,

2) dane, o których mowa w art. 161 ustawy z dnia 16 lipca 2004 r. - Prawo telekomunikacyjne,

3) w przypadku użytkownika, który nie jest osobą fizyczną - numer zakończenia sieci oraz siedzibę lub miejsce wykonywania działalności gospodarczej, firmę lub nazwę i formę organizacyjną tego użytkownika,

4) w przypadku stacjonarnej publicznej sieci telekomunikacyjnej - także nazwę miejscowości oraz ulicy, przy której znajduje się zakończenie sieci udostępnione użytkownikowi

- oraz mogą je przetwarzać bez wiedzy i zgody osoby, której dotyczą.

2. Do udostępniania i przetwarzania danych, o których mowa w ust. 1, przepisy art. 114 ust. 2-5 stosuje się.

● Przepis ten powiela dotychczasową treść art. 36bb ustawy o kontroli skarbowej i stanowi uzupełnienie regulacji z art. 115 ustawy o KAS. Poszerza on zakres danych, które mogą zostać pobrane przez organy KAS, o:

- dane objęte wykazem abonentów, użytkowników lub zakończeń sieci telekomunikacyjnej, w tym pozyskane przy zawarciu umowy przez operatora;

- dane osób fizycznych będących użytkownikami sieci telekomunikacyjnej, jednoznacznie identyfikujących te osoby;

- dane określone w pkt 3 oraz 4 ust. 1 komentowanego przepisu.

Relacja komentowanego przepisu w zakresie danych regulowanych prawem telekomunikacyjnym do art. 114 ustawy o KAS związana jest z charakterem tych danych. O ile art. 114 ustawy o KAS uprawnia do poboru danych dotyczących połączeń zrealizowanych, o tyle komentowany przepis obejmuje dane podmiotów, które połączenia realizują.

Tryb poboru danych objętych tym przepisem jest analogiczny jak informacji określonych w art. 114 ust. 1 ustawy o KAS.

Podział na dwie jednostki redakcyjne związane z pozyskaniem danych znajduje swoje odzwierciedlenie w zakresie kontroli nad takimi czynnościami (por. art. 116 ust. 5 ustawy o KAS).

1. Kontrolę nad uzyskiwaniem danych telekomunikacyjnych, danych pocztowych lub danych internetowych sprawuje sąd okręgowy właściwy dla siedziby organu KAS, któremu udostępniono te dane.

2. Organ KAS, o którym mowa w ust. 1, przekazuje sądowi okręgowemu w okresach półrocznych, sprawozdanie obejmujące:

1) liczbę przypadków pozyskania w okresie sprawozdawczym danych telekomunikacyjnych, danych pocztowych lub danych internetowych oraz rodzaj tych danych;

2) kwalifikacje prawne czynów, w związku z zaistnieniem których wystąpiono o dane telekomunikacyjne, dane pocztowe lub dane internetowe.

3. W ramach kontroli, o której mowa w ust. 1, sąd okręgowy może zapoznać się z materiałami uzasadniającymi udostępnienie danych telekomunikacyjnych, danych pocztowych lub danych internetowych.

4. Sąd okręgowy informuje organ KAS, o którym mowa w ust. 1, o wyniku kontroli w terminie 30 dni od jej zakończenia.

5. Kontroli, o której mowa w ust. 1, nie podlega uzyskiwanie danych na podstawie art. 115 ust. 1.

6. Naczelnik urzędu celno-skarbowego niezwłocznie przekazuje Szefowi Krajowej Administracji Skarbowej informacje o wyniku kontroli, o którym mowa w ust. 4.

● Treść tego przepisu jest analogiczna jak dotychczasowy art. 36ba ustawy o kontroli skarbowej. Wprowadza on kontrolę pozyskiwania danych w formie niejawnej przez sąd okręgowy. Dotychczas prowadził ją Sąd Okręgowy w Warszawie ze względu na właściwość generalnego inspektora kontroli skarbowej. Obecnie będzie to sąd okręgowy właściwy dla siedziby organu KAS, któremu udostępniono te dane. Mając na uwadze, że dane mogą być pozyskiwane przez szefa KAS lub naczelników urzędów celno-skarbowych, będą to sądy okręgowe dla każdego województwa.

● Zaproponowana w komentowanym przepisie kontrola ma charakter kontroli następczej, gdyż pozyskanie danych w ramach czynności operacyjno-rozpoznawczych nie jest uzależnione od ewentualnej zgody sądu. Zgoda taka jest niezbędna przy czynnościach operacyjnych (por. art. 118 ustawy o KAS).

Kontrola oparta jest na sprawozdaniach, które przedkłada do sądu organ pozyskujący dane. O ile dotychczas wszystkie te informacje trafiały do jednego sądu w Warszawie, o tyle teraz gromadzenie ich będzie miało charakter rozproszony. Stawia to pod znakiem zapytania efektywność takiej kontroli.

Sąd okręgowy w ramach uprawnień kontrolnych weryfikuje otrzymane informacje, aczkolwiek przepis ten nie określa, w jakim zakresie kontrola taka powinna być prowadzona. Z istoty działań podejmowanych przez organy KAS domniemywać należy, że kontrola dotyczyć będzie zasadności dostępu do informacji. Jednak ust. 3 komentowanego przepisu wskazuje, że sąd może fakultatywnie zapoznać się z materiałami uzasadniającymi udostępnienie tych danych. Przyjąć zatem należy, że może się on z nimi nie zapoznawać, a wówczas tylko na podstawie przedłożonych sprawozdań powinien wydać swoją opinię. Takie ujęcie przez ustawodawcę obowiązków sądu stawia pod znakiem zapytania zasadność całego procesu kontroli.

Z zakresu kontroli wyłączone jest pozyskiwanie danych o użytkownikach sieci telekomunikacyjnej.

Ostatecznie całość wyników kontroli przekazywana jest do szefa KAS, który na tej podstawie może ocenić podejmowane przez naczelników urzędów celno-skarbowych przetwarzanie danych w sposób niejawny. Nie ma takiej centralizacji po stronie organów wykonujących kontrolę.

1. W celu ustalenia sprawców oraz uzyskania i utrwalenia dowodów przestępstw skarbowych lub przestępstw, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 14-16, oraz przestępstw ściganych na podstawie ratyfikowanych umów międzynarodowych funkcjonariusze wykonujący czynności operacyjno-rozpoznawcze w toku czynności podejmowanych w ramach czynności operacyjno-rozpoznawczych mają prawo do obserwowania i rejestrowania przy użyciu środków technicznych obrazu zdarzeń w miejscach publicznych oraz dźwięku towarzyszącego tym zdarzeniom.

2. Czynności, o których mowa w ust. 1, powinny być wykonywane w sposób możliwie najmniej naruszający dobra osoby, wobec której zostały podjęte.

3. Na sposób prowadzenia czynności, o których mowa w ust. 1, osobie, wobec której były one stosowane, przysługuje, w terminie 7 dni od dnia powzięcia wiadomości o ich stosowaniu, zażalenie do właściwego miejscowo prokuratora okręgowego.

4. Przepisy ust. 1-3 stosuje się odpowiednio w przypadku nadzoru transgranicznego, o którym mowa w art. 21 Konwencji sporządzonej na podstawie artykułu K.3 Traktatu o Unii Europejskiej w sprawie wzajemnej pomocy i współpracy między administracjami celnymi, sporządzonej w Brukseli dnia 18 grudnia 1997 r.

● Analogiczne przepisy zawierał dotychczas art. 36aa ustawy o kontroli skarbowej. Uprawnia on funkcjonariuszy KAS do obserwowania i rejestracji zdarzeń w miejscach publicznych. Regulacja ta wprowadza również formę kontroli takich działań. Jest nią zażalenie do właściwego miejscowo prokuratora okręgowego. Ze względu na brak właściwości miejscowej naczelników urzędów celno-skarbowych (por. art. 61 ustawy o KAS), zastosowane przez ustawodawcę w komentowanym przepisie sformułowanie "właściwego miejscowo" należy odnosić do siedziby lub miejsca zamieszkania podmiotu, który składa takie zażalenie lub miejsca podejmowanych czynności operacyjno-rozpoznawczych.

W uchylonej ustawie o kontroli skarbowej możliwość złożenia zażalenia przysługiwała do prokuratora generalnego. Obecnie jest to prokurator okręgowy.

Kryterium oceny podejmowanych działań w ramach złożonego zażalenia określono w ust. 2 komentowanego przepisu.

Odwołanie do art. 21 konwencji sporządzonej na podstawie artykułu K.3 Traktatu o Unii Europejskiej dotyczy możliwości prowadzenia obserwacji na terenie innego państwa członkowskiego, o ile wcześniej państwo to wydało zezwolenie na takie działania. Informacja zostaje przekazana przez depozytariusza i przepis ten wskazuje, że zezwolenie dotyczy oficerów państwa członkowskiego, którzy są uprawnieni do prowadzenia takiej obserwacji.

1. W ramach czynności operacyjno-rozpoznawczych, podejmowanych przez funkcjonariuszy wykonujących czynności operacyjno-rozpoznawcze, w celu wykrycia, ustalenia sprawców oraz uzyskania i utrwalenia dowodów przestępstw:

1) skarbowych, jeżeli wartość przedmiotu czynu lub uszczuplenie należności publicznoprawnej przekracza w dniu popełnienia czynu zabronionego pięćdziesięciokrotną wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę,

2) skarbowych, o których mowa w art. 107 § 1 Kodeksu karnego skarbowego,

3) przeciwko obrotowi gospodarczemu, powodujących szkodę majątkową, jeżeli wysokość szkody przekracza w dniu popełnienia czynu zabronionego pięćdziesięciokrotną wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę,

4) przeciwko mieniu, jeżeli wartość mienia przekracza w dacie popełnienia czynu zabronionego pięćdziesięciokrotną wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę,

5) określonych w przepisach art. 258, art. 270, art. 271 lub art. 273 Kodeksu karnego, w związku z którymi nastąpiło uszczuplenie lub narażenie na uszczuplenie należności publicznoprawnej przekraczające pięćdziesięciokrotną wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę,

6) określonych w art. 228-231 Kodeksu karnego, popełnionych przez osoby zatrudnione w jednostkach organizacyjnych KAS albo funkcjonariuszy, w związku z wykonywaniem czynności służbowych,

7) określonych w art. 229 Kodeksu karnego, popełnionych przez osoby niezatrudnione w jednostkach organizacyjnych KAS albo niebędące funkcjonariuszami, w związku z wykonywaniem czynności służbowych przez osoby, o których mowa w pkt 6,

8) ściganych na mocy umów międzynarodowych ratyfikowanych za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie, określonych w polskiej ustawie karnej

- jeżeli inne środki okazały się bezskuteczne albo będą nieprzydatne, Sąd Okręgowy w Warszawie, zwany dalej "Sądem", na pisemny wniosek Szefa Krajowej Administracji Skarbowej, złożony po uzyskaniu pisemnej zgody Prokuratora Generalnego, może, w drodze postanowienia, zarządzić kontrolę operacyjną.

2. Wniosek, o którym mowa w ust. 1, przedstawia się wraz z materiałami uzasadniającymi potrzebę zastosowania kontroli operacyjnej.

3. W przypadkach niecierpiących zwłoki, gdy zachodzi obawa utraty informacji lub zatarcia albo zniszczenia dowodów przestępstwa, Szef Krajowej Administracji Skarbowej może zarządzić, po uzyskaniu pisemnej zgody Prokuratora Generalnego, kontrolę operacyjną, zwracając się jednocześnie do Sądu z pisemnym wnioskiem o wydanie postanowienia w tej sprawie. W razie nieudzielenia przez Sąd zgody w terminie 5 dni od dnia zarządzenia kontroli operacyjnej, Szef Krajowej Administracji Skarbowej wstrzymuje kontrolę operacyjną oraz zarządza niezwłoczne protokolarne, komisyjne zniszczenie materiałów zgromadzonych podczas jej stosowania.

4. Kontrola operacyjna prowadzona jest niejawnie i polega na:

1) uzyskiwaniu i utrwalaniu treści rozmów prowadzonych przy użyciu środków technicznych, w tym za pomocą sieci telekomunikacyjnych;

2) uzyskiwaniu i utrwalaniu obrazu lub dźwięku osób z pomieszczeń, środków przewozowych lub miejsc innych niż miejsca publiczne;

3) uzyskiwaniu i utrwalaniu treści korespondencji, w tym korespondencji prowadzonej za pomocą środków komunikacji elektronicznej;

4) uzyskiwaniu i utrwalaniu danych zawartych w informatycznych nośnikach danych, telekomunikacyjnych urządzeniach końcowych, systemach informatycznych i teleinformatycznych;

5) uzyskiwaniu dostępu i kontroli zawartości przesyłek.

5. Wniosek, o którym mowa w ust. 1, powinien zawierać w szczególności:

1) numer sprawy i jej kryptonim, jeżeli został jej nadany;

2) opis przestępstwa z podaniem, w miarę możliwości, jego kwalifikacji prawnej;

3) okoliczności uzasadniające potrzebę zastosowania kontroli operacyjnej, w tym stwierdzonej bezskuteczności lub nieprzydatności innych środków;

4) dane osoby lub inne dane, pozwalające na jednoznaczne określenie podmiotu lub przedmiotu, wobec którego stosowana będzie kontrola operacyjna, ze wskazaniem miejsca lub sposobu jej stosowania;

5) cel, czas i zakres kontroli operacyjnej.

6. Kontrolę operacyjną zarządza się na okres nie dłuższy niż 3 miesiące. Sąd może, na pisemny wniosek Szefa Krajowej Administracji Skarbowej, złożony po uzyskaniu pisemnej zgody Prokuratora Generalnego, wydać postanowienie o jednorazowym przedłużeniu kontroli operacyjnej, na okres nie dłuższy niż kolejne 3 miesiące, jeżeli nie ustały przyczyny zarządzenia tej kontroli.

7. W uzasadnionych przypadkach, gdy podczas stosowania kontroli operacyjnej pojawią się nowe okoliczności istotne dla wykrycia przestępstwa lub przestępstwa skarbowego albo ustalenia sprawców i uzyskania dowodów takich przestępstw, Sąd, na pisemny wniosek Szefa Krajowej Administracji Skarbowej, złożony po uzyskaniu pisemnej zgody Prokuratora Generalnego, może, również po upływie okresów, o których mowa w ust. 6, wydawać kolejne postanowienia o przedłużeniu kontroli operacyjnej na następujące po sobie okresy, których łączna długość nie może przekraczać 12 miesięcy.

8. Do wniosków, o których mowa w ust. 3, 6 i 7, stosuje się odpowiednio przepisy ust. 2 i 5. Sąd przed wydaniem postanowienia, o którym mowa w ust. 1, 3, 6 lub 7, zapoznaje się z materiałami uzasadniającymi wniosek, w szczególności zgromadzonymi podczas stosowania kontroli operacyjnej zarządzonej w tej sprawie.

9. Wnioski, o których mowa w ust. 1, 3, 6 i 7, Sąd rozpoznaje na posiedzeniu, jednoosobowo, przy czym czynności Sądu związane z rozpoznawaniem tych wniosków są wykonywane w warunkach przewidzianych dla przekazywania, przechowywania i udostępniania informacji niejawnych. W posiedzeniu Sądu może wziąć udział wyłącznie Prokurator Generalny lub upoważniony przez niego prokurator oraz przedstawiciel Szefa Krajowej Administracji Skarbowej.

10. Przedsiębiorca telekomunikacyjny, operator pocztowy oraz usługodawca świadczący usługi drogą elektroniczną są obowiązani do zapewnienia na własny koszt warunków technicznych i organizacyjnych umożliwiających prowadzenie kontroli operacyjnej.

11. Usługodawca świadczący usługi drogą elektroniczną będący mikroprzedsiębiorcą lub małym przedsiębiorcą w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej jest obowiązany do zapewnienia na własny koszt warunków technicznych i organizacyjnych umożliwiających prowadzenie kontroli operacyjnej stosownie do posiadanej infrastruktury.

12. Kontrola operacyjna powinna być zakończona niezwłocznie po ustaniu przyczyn jej zarządzenia, najpóźniej jednak z upływem okresu, na który została wprowadzona.

13. Szef Krajowej Administracji Skarbowej informuje Prokuratora Generalnego o wynikach kontroli operacyjnej po jej zakończeniu, a na jego żądanie - również o przebiegu tej kontroli, przedstawiając zebrane w jej toku materiały.

14. Osobie, w stosunku do której była stosowana kontrola operacyjna, nie udostępnia się materiałów zgromadzonych podczas stosowania kontroli operacyjnej. Przepis nie narusza uprawnień wynikających z art. 321 Kodeksu postępowania karnego.

15. Sąd, Prokurator Generalny oraz Szef Krajowej Administracji Skarbowej prowadzą odpowiednio rejestry postanowień, pisemnych zgód, zarządzeń i wniosków dotyczących kontroli operacyjnej. Rejestry prowadzi się w formie elektronicznej. Do rejestrów stosuje się odpowiednio przepisy o ochronie informacji niejawnych.

16. Na postanowienia Sądu, o których mowa w:

1) ust. 1, 3, 6 i 7 - zażalenie przysługuje Szefowi Krajowej Administracji Skarbowej;

2) ust. 3 - zażalenie przysługuje Prokuratorowi Generalnemu.

17. Do czynności Sądu związanych z rozpoznaniem wniosków Szefa Krajowej Administracji Skarbowej w trybie określonym w ust. 9, a także do zażaleń, o których mowa w ust. 16, przepisy Kodeksu postępowania karnego stosuje się odpowiednio.

18. Minister właściwy do spraw finansów publicznych w porozumieniu z Ministrem Sprawiedliwości oraz ministrem właściwym do spraw informatyzacji określi, w drodze rozporządzenia, sposób dokumentowania kontroli operacyjnej oraz przechowywania i przekazywania wniosków i postanowień, a także przechowywania, przekazywania oraz przetwarzania i niszczenia materiałów uzyskanych podczas stosowania tej kontroli oraz wzory stosowanych druków i rejestrów, uwzględniając potrzebę zapewnienia niejawnego charakteru podejmowanych czynności i uzyskanych materiałów.

● Regulacja ta stanowi nawiązanie do obowiązującego dotychczas art. 36c ustawy o kontroli skarbowej. Wprowadza warunki stosowania kontroli operacyjnej jako elementu czynności operacyjno-rozpoznawczych.

Poza organami KAS, kontrolę operacyjną w Polsce prowadzić może wiele innych podmiotów. Należą do nich:

- policja (art. 19 ustawy o Policji);

- Straż Graniczna (art. 9e ustawy o Straży Granicznej);

- Żandarmeria Wojskowa (art. 31 ustawy z 24 sierpnia 2001 r. o Żandarmerii Wojskowej i wojskowych organach porządkowych (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1483 ze zm.);

- Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Agencja Wywiadu (art. 27 ustawy z 24 maja 2002 r. o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Agencji Wywiadu (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1897 ze zm.);

- Służba Kontrwywiadu i Wywiadu Wojskowego (art. 31 ustawy z 9 czerwca 2006 r. o Służbie Kontrwywiadu Wojskowego oraz Służbie Wywiadu Wojskowego (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1318 ze zm.);

- Centralne Biuro Antykorupcyjne (art. 17 ustawy z 9 czerwca 2006 r. o Centralnym Biurze Antykorupcyjnym (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1310 ze zm.).

W ust. 1 ustawodawca określił, w odniesieniu do jakich przestępstw kontrola taka może być prowadzona. Istotne jest sformułowanie w końcowej części tego ustępu, gdzie kontrolę operacyjną potraktowano jako ultima ratio w katalogu środków zmierzających do zgromadzenia dowodów mających na celu wykrycie lub ustalenie sprawców określonych przestępstw.

● Ze względu na specyfikę takiej kontroli, która ma charakter niejawny i polega na pozyskiwaniu bez wiedzy osoby zainteresowanej i utrwalaniu treści jej rozmów, korespondencji itp., ustawodawca wprowadził ramy formalnoprawne określające zasady podejmowania kontroli operacyjnej. Oparta jest ona na postanowieniu Sądu Okręgowego w Warszawie wydawanego na wniosek szefa KAS po uzyskaniu zgody prokuratora generalnego. W przypadkach nagłych możliwe jest wszczęcie kontroli przed uzyskaniem postanowienia sądu, aczkolwiek wówczas brak korzystnego dla organu podatkowego rozstrzygnięcia skutkuje koniecznością protokolarnego zniszczenia zgromadzonych dowodów.

Sposób prowadzenia kontroli operacyjnej, w tym pozyskiwania dowodów i ich niszczenia w określonych przypadkach, był przedmiotem badania przez Trybunał Konstytucyjny ich zgodności z konstytucją. Jeszcze na kanwie ustawy o kontroli skarbowej trybunał w wyroku z 30 lipca 2014 r. (sygn. akt K 23/11) stwierdził niekonstytucyjność określonych zapisów art. 36c ustawy o kontroli skarbowej. W obecnej redakcji komentowanego przepisu uwagi trybunału zostały już uwzględnione.

Wniosek szefa KAS powinien być uzasadniony. Przy czym przepisy nie precyzują, czy organ podatkowy ma obowiązek przedstawienia sądowi wszystkich dokumentów w sprawie. Literalna wykładnia ust. 5 komentowanego artykułu wskazuje, że w ramach wniosku wystarczy przedstawić tylko te dowody, które uzasadniają wszczęcie kontroli operacyjnej. Powinny być to okoliczności uzasadniające potrzebę zastosowania kontroli operacyjnej, w tym stwierdzonej bezskuteczności lub nieprzydatności innych środków.

Kontrola operacyjna ma charakter czasowy. Podstawowym terminem jest okres trzymiesięczny, który może być przedłużony na okres kolejnych trzech miesięcy tylko raz. Wyjątek wprowadza ust. 7, który pozwala na jej przedłużenie do łącznego okresu 12 miesięcy. Warunkiem jest jednak pojawienie się w toku prowadzonej już kontroli operacyjnej nowych okoliczności istotnych dla wykrycia przestępstwa.

Zakończenie kontroli operacyjnej prowadzi do obowiązku przekazania przez szefa KAS jej wyników prokuratorowi generalnemu. Tylko jeżeli prokurator generalny zażąda, niezbędne jest przedłożenie mu informacji o przebiegu kontroli oraz zebranych materiałach.

● Komentowany przepis wprowadza środki ochrony procesowej, które umożliwiają szefowi KAS złożenie zażalenia na postanowienie sądu okręgowego co do wszczęcia kontroli operacyjnej, w tym wszczęcia bez uprzedniej zgody sądu, przedłużenia na okres trzech miesięcy oraz przedłużenia na okres 12 miesięcy. Do postępowania zażaleniowego stosuje się przepisy kodeksu postępowania karnego (dalej: k.p.k.). Wniesienie zażalenia nie wstrzymuje wykonania zaskarżonego postanowienia (art. 462 k.p.k.). Jego wniesienie następuje do sądu, który wydał zaskarżone postanowienie. Może się on przychylić do zażalenia i zmienić swoje stanowisko lub przekazać sprawę sądowi wyższej instancji, w tym wypadku sądowi apelacyjnemu (art. 463 k.p.k.). Prokuratorowi generalnemu zażalenie przysługuje tylko na odmowę de facto legalizacji kontroli operacyjnej wszczętej bez uprzedniej zgody sądu.

Uprawnienia przysługujące szefowi KAS mogą być przeniesione na zastępców szefa KAS (por. art. 132 ustawy o KAS).

1. W sprawach o przestępstwa, o których mowa w art. 118 ust. 1, czynności operacyjno-rozpoznawcze zmierzające do sprawdzenia uzyskanych wcześniej wiarygodnych informacji o przestępstwie oraz wykrycia sprawców i uzyskania dowodów mogą polegać na dokonaniu w sposób niejawny nabycia, zbycia lub przejęcia przedmiotów pochodzących z przestępstwa, ulegających przepadkowi, albo których wytwarzanie, posiadanie, przewożenie lub którymi obrót są zabronione, a także przyjęciu lub wręczeniu korzyści majątkowej.

2. Czynności określone w ust. 1 mogą polegać na złożeniu propozycji nabycia, zbycia lub przejęcia przedmiotów pochodzących z przestępstwa, ulegających przepadkowi, albo których wytwarzanie, posiadanie, przewożenie lub którymi obrót są zabronione, a także złożeniu propozycji przyjęcia lub wręczenia korzyści majątkowej.

3. Szef Krajowej Administracji Skarbowej może zarządzić czynności wymienione w ust. 1 i 2 po uzyskaniu pisemnej zgody Prokuratora Generalnego, którego niezwłocznie informuje o przebiegu tych czynności i ich wyniku. Prokurator Generalny może zarządzić zaniechanie czynności w każdym czasie.

4. Przed wydaniem pisemnej zgody Prokurator Generalny zapoznaje się z materiałami uzasadniającymi potrzebę przeprowadzenia czynności, o których mowa w ust. 1 i 2.

5. Czynności, o których mowa w ust. 1 i 2, zarządza się na czas nie dłuższy niż 3 miesiące. Szef Krajowej Administracji Skarbowej może jednorazowo przedłużyć stosowanie czynności, o których mowa w ust. 1, za pisemną zgodą Prokuratora Generalnego, na kolejne 3 miesiące, jeżeli nie ustały przyczyny ich zarządzenia.

6. W uzasadnionych przypadkach, gdy podczas stosowania czynności, o których mowa w ust. 1 i 2, pojawią się nowe okoliczności istotne dla sprawdzenia uzyskanych wcześniej wiarygodnych informacji o przestępstwie oraz ustalenia sprawców i uzyskania dowodów przestępstwa, Szef Krajowej Administracji Skarbowej może, po uzyskaniu pisemnej zgody Prokuratora Generalnego, zarządzić kontynuowanie czynności przez czas oznaczony również po upływie okresów, o których mowa w ust. 5. Przepis ust. 4 stosuje się odpowiednio.

7. Czynności, o których mowa w ust. 1 i 2, mogą być niejawnie rejestrowane za pomocą urządzeń służących do rejestracji obrazu lub dźwięku.

8. Przy wykonywaniu czynności, o których mowa w ust. 1 i 2, może być stosowana kontrola operacyjna na zasadach określonych w art. 118.

9. Szef Krajowej Administracji Skarbowej i Prokurator Generalny prowadzą odpowiednio rejestry zarządzeń i pisemnych zgód. Rejestry prowadzi się w formie elektronicznej. Do rejestrów stosuje się odpowiednio przepisy o ochronie informacji niejawnych.

10. Czynności określone w ust. 1 i 2 nie mogą polegać na kierowaniu działaniami wyczerpującymi znamiona czynu zabronionego pod groźbą kary.

11. Minister właściwy do spraw finansów publicznych w porozumieniu z Ministrem Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia, sposób przeprowadzania i dokumentowania czynności, o których mowa w ust. 1 i 2, oraz sposób przechowywania, przekazywania i niszczenia materiałów i dokumentów uzyskanych lub wytworzonych w związku z realizacją tych czynności, a także wzory stosowanych druków i rejestrów, uwzględniając potrzebę zapewnienia niejawnego charakteru tych czynności oraz uzyskanych lub wytworzonych materiałów i dokumentów.

● Przepis ten nie miał swojego odpowiednika w ustawie o kontroli skarbowej oraz ustawie o Służbie Celnej. Zakup kontrolowany (ust. 1) oraz prowokacja (ust. 2) związane z ujawnieniem przestępstwa były dotychczas regulowane np. ustawą o Centralnym Biurze Antykorupcyjnym (art. 19 tej ustawy).

Istotą komentowanego artykułu jest podejmowanie czynności sprzecznych z prawem, z zastrzeżeniem ust. 10 tego artykułu, którego to działanie ma na celu wykazanie bezprawnego postępowania osób podejrzanych o popełnienie przestępstw. W odróżnieniu od kontroli operacyjnej, czynności objęte tym przepisem nie wymagają zgody sądu. Wszczyna je szef KAS po uzyskaniu zgody prokuratora generalnego. Sąd Apelacyjny w Rzeszowie w wyroku z 17 grudnia 2015 r. (sygn. akt II AKa 61/15) na podstawie art. 19 ustawy o Centralnym Biurze Antykorupcyjnym stwierdził, że ponieważ zakres i forma zarządzanych w ramach art. 19 ustawy [...] czynności operacyjno-rozpoznawczych może ingerować w sferę prywatności wielu podmiotów, a decyzje o ich wdrożeniu podejmowane są przez podmioty niesądowe i poza procesem, należy opowiedzieć się za prawem do sądowej kontroli tego typu czynności, jeżeli uzyskane w ich toku dowody mają następnie być wykorzystane w procesie karnym. Zwiększa to gwarancyjność przestrzegania zasad, praw i wolności konstytucyjnie chronionych nie tylko w toku procesu karnego, ale i poza jego czasowymi ramami, a jednocześnie zapewnia rzetelność samego postępowania karnego. Uwagi te należy również odnosić do treści komentowanego przepisu.

Okres podejmowanych czynności, podobnie jak przy kontroli operacyjnej, nie może przekroczyć trzech miesięcy, z możliwością przedłużenia ich na kolejny trzymiesięczny okres. Prokurator generalny może wyrazić zgodę na przedłużenie tych czynności na kolejne okresy oznaczone, bez ograniczenia 12 miesięcy, jak miało to miejsce przy kontroli operacyjnej.

1. W ramach czynności operacyjno-rozpoznawczych podejmowanych w celu wykrycia, ustalenia sprawców oraz uzyskania i utrwalenia dowodów przestępstw, o których mowa w art. 118 ust. 1, oraz przestępstw ściganych na podstawie ratyfikowanych umów międzynarodowych, Szef Krajowej Administracji Skarbowej albo naczelnik urzędu celno-skarbowego może zarządzić niejawne nadzorowanie wytwarzania, przemieszczania i przechowywania przedmiotów przestępstwa oraz obrotu nimi, jeżeli nie stworzy to zagrożenia dla życia lub zdrowia ludzkiego.

2. O zarządzeniu, o którym mowa w ust. 1, Szef Krajowej Administracji Skarbowej albo naczelnik urzędu celno-skarbowego zawiadamia niezwłocznie, odpowiednio Prokuratora Generalnego albo prokuratora okręgowego właściwego ze względu na siedzibę naczelnika urzędu celno-skarbowego, który może nakazać zaniechanie tych czynności w każdym czasie.

3. Organ KAS, o którym mowa w ust. 1, na bieżąco informuje właściwego prokuratora o wynikach przeprowadzonych czynności.

4. Stosownie do zarządzenia, o którym mowa w ust. 1, organy i instytucje publiczne oraz przedsiębiorcy są obowiązani dopuścić do dalszego przewozu przesyłki zawierające przedmioty przestępstwa w stanie nienaruszonym lub po ich usunięciu albo zastąpieniu w całości lub w części.

5. Szef Krajowej Administracji Skarbowej oraz naczelnik urzędu celno-skarbowego prowadzą rejestry zarządzeń. Rejestry prowadzi się w formie elektronicznej. Do rejestrów stosuje się odpowiednio przepisy o ochronie informacji niejawnych.

6. Przepisy ust. 1-4 stosuje się odpowiednio w przypadku dostawy kontrolowanej, o której mowa w art. 22 Konwencji sporządzonej na podstawie artykułu K.3 Traktatu o Unii Europejskiej w sprawie wzajemnej pomocy i współpracy między administracjami celnymi sporządzonej w Brukseli dnia 18 grudnia 1997 r.

7. Minister właściwy do spraw finansów publicznych w porozumieniu z Ministrem Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia, sposób przeprowadzania i dokumentowania czynności, o których mowa w ust. 1, oraz wzory stosowanych druków i rejestrów, uwzględniając potrzebę zapewnienia niejawnego charakteru podejmowanych czynności i uzyskanych materiałów.

● Komentowany przepis powiela rozwiązania zawarte dotychczas w art. 36ca ustawy o kontroli skarbowej. W dotychczasowym stanie prawnym zarządzenie mogło być wydane wyłącznie przez generalnego inspektora kontroli skarbowej. Obecnie uprawnienia takie ma zarówno szef KAS, jak również naczelnik urzędu celno-skarbowego. W zależności od organu wydającego zarządzenie, istnieje obowiązek poinformowania o podjętych czynnościach prokuratora generalnego lub prokuratora okręgowego właściwego dla naczelnika urzędu celno-skarbowego.

Przepisy te stosuje się w przypadku przejęcia towaru podlegającego kontroli w ramach przemieszczenia z innego państwa członkowskiego, na podstawie konwencji wskazanej w ust. 6 komentowanego artykułu.

Zgodnie z art. 256 pkt 1 ustawy wprowadzającej KAS dotychczasowe rozporządzenie ministra właściwego do spraw finansów publicznych wydane na podstawie art. 36ca ust. 5 ustawy o kontroli skarbowej zachowuje moc do dnia wejścia w życie nowych przepisów wykonawczych, nie dłużej jednak niż do końca lutego 2018 r.

Nie popełnia przestępstwa, kto, będąc do tego uprawnionym, wykonuje czynności określone w art. 119 ust. 1 i 2 oraz w art. 120 ust. 1.

● Przepis ten stanowi kontratyp wyłączający bezprawność czynów podejmowanych przez funkcjonariuszy KAS. Przykładami kontratypów wyłączających bezprawność czynu są np. obrona konieczna (art. 25 kodeksu karnego) lub stan wyższej konieczności (art. 26 kodeksu karnego).

Istotą kontratypu jest wyłączenie popełnienia czynu zabronionego, mimo że działanie określonego podmiotu wypełnia znamiona przestępstwa. W świetle komentowanej regulacji jest to metoda wyłączenia odpowiedzialności karnej funkcjonariuszy, którzy dokonują zakupu kontrolowanego, prowokacji lub nadzorują wytwarzanie, przemieszczanie i przechowywanie przedmiotów przestępstwa.

1. Dane, o których mowa w art. 114 ust. 1 i art. 115 ust. 1, oraz materiały uzyskane w trybie art. 113 ust. 1, art. 117 ust. 1, art. 118 ust. 1 i 3, art. 119 ust. 1 i 2 oraz art. 120 ust. 1, które:

1) zawierają informacje mające znaczenie dla kontroli celno-skarbowej, postępowania podatkowego, postępowania w sprawach celnych lub postępowania w sprawach o przestępstwa skarbowe oraz przestępstwa, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 14-16, są przekazywane właściwemu miejscowo organowi KAS;

2) zawierają dowody pozwalające na wszczęcie postępowania albo mające znaczenie dla postępowania w sprawie o przestępstwo inne niż określone w pkt 1, odpowiednio Szef Krajowej Administracji Skarbowej albo naczelnik urzędu celno-skarbowego przekazuje Prokuratorowi Generalnemu albo prokuratorowi okręgowemu właściwemu miejscowo ze względu na siedzibę naczelnika urzędu celno-skarbowego.

2. W przypadku gdy materiały uzyskane w toku kontroli operacyjnej:

1) zawierają informacje, o których mowa w art. 178 Kodeksu postępowania karnego, Szef Krajowej Administracji Skarbowej zarządza ich niezwłoczne, komisyjne i protokolarne zniszczenie;

2) mogą zawierać informacje, o których mowa w art. 178a i art. 180 § 3 Kodeksu postępowania karnego, z wyłączeniem informacji o przestępstwach, o których mowa w art. 240 § 1 Kodeksu karnego, albo informacje stanowiące tajemnice związane z wykonywaniem zawodu lub funkcji, o których mowa w art. 180 § 2 Kodeksu postępowania karnego, Szef Krajowej Administracji Skarbowej przekazuje Prokuratorowi Generalnemu te materiały.

3. W przypadku, o którym mowa w ust. 2 pkt 2, Prokurator Generalny niezwłocznie po otrzymaniu materiałów kieruje je do Sądu, wraz z wnioskiem o:

1) stwierdzenie, które z przekazanych materiałów zawierają informacje, o których mowa w ust. 2 pkt 2;

2) dopuszczenie do wykorzystania w postępowaniu w sprawie o przestępstwo lub przestępstwo skarbowe materiałów zawierających informacje stanowiące tajemnice związane z wykonywaniem zawodu lub funkcji, o których mowa w art. 180 § 2 Kodeksu postępowania karnego, nieobjęte zakazami określonymi w art. 178a i art. 180 § 3 Kodeksu postępowania karnego, z wyłączeniem informacji o przestępstwach, o których mowa w art. 240 § 1 Kodeksu karnego.

4. Sąd, niezwłocznie po złożeniu wniosku przez Prokuratora Generalnego, wydaje postanowienie o dopuszczeniu do wykorzystania w postępowaniu w sprawie o przestępstwo lub przestępstwo skarbowe materiałów, o których mowa w ust. 2 pkt 2, gdy jest to niezbędne dla dobra wymiaru sprawiedliwości, a okoliczność nie może być ustalona na podstawie innego dowodu, a także zarządza niezwłoczne zniszczenie materiałów, których wykorzystanie w sprawie o przestępstwo lub przestępstwo skarbowe jest niedopuszczalne.

5. Na postanowienie Sądu w przedmiocie dopuszczenia do wykorzystania w postępowaniu w sprawie o przestępstwo lub przestępstwo skarbowe materiałów, o których mowa w ust. 2 pkt 2, Prokuratorowi Generalnemu przysługuje zażalenie. Do zażalenia przepisy Kodeksu postępowania karnego stosuje się odpowiednio.

6. W postępowaniu przed Sądem, w odniesieniu do materiałów zgromadzonych podczas stosowania kontroli operacyjnej oraz niejawnego nadzorowania wytwarzania, przemieszczania i przechowywania przedmiotów przestępstwa oraz obrotu nimi, przepis art. 393 § 1 zdanie pierwsze Kodeksu postępowania karnego stosuje się odpowiednio.

● Dane telekomunikacyjne, pocztowe oraz internetowe pozyskane w sposób niejawny, a także dokumenty uzyskane w ramach czynności operacyjno-rozpoznawczych i kontroli operacyjnej przekazywane są albo organowi KAS albo właściwemu prokuratorowi. W gestii organów KAS ustawodawca pozostawił dane i dokumenty mające znaczenie dla wybranych postępowań dotyczących zarówno zobowiązań podatkowych, jak również przestępstw skarbowych, karnych związanych z należnościami publicznymi oraz przestępstw o charakterze korupcyjnym popełnionych w ramach struktur KAS. Celem takiego przekazania jest wszczęcie postępowania o przestępstwo skarbowe lub karne przez organy KAS.

Pozostałe dane przekazywane są prokuraturze, która na tej podstawie podejmuje decyzje o wszczęciu postępowania karnego.

Zniszczeniu podlegają materiały zawierające informacje pozyskane przez obrońcę w ramach udzielanej pomocy prawnej lub przez duchownego co do faktów, o których dowiedział się na spowiedzi (art. 178 kodeksu postępowania karnego). Informacje pozyskane od mediatora w ramach prowadzonej przez niego mediacji oraz objęte tajemnicą dziennikarską przekazywane są prokuratorowi generalnemu.

O dalszym wykorzystaniu informacji przekazanych prokuratorowi generalnemu decyduje sąd w formie postanowienia, na które przysługuje zażalenie.

Informacje zebrane w sposób niejawny wolno odczytywać na rozprawie. Nie dotyczy to jednak notatek dotyczących czynności, z których wymagane jest sporządzenie protokołu (art. 393 par. 1 kodeksu postępowania karnego).

1. Dane, o których mowa w art. 114 ust. 1 i art. 115 ust. 1, oraz materiały uzyskane na podstawie art. 117 ust. 1, art. 118 ust. 1 i 3, art. 119 ust. 1 i 2 oraz art. 120 ust. 1, niezawierające dowodów pozwalających na wszczęcie postępowania w sprawie o przestępstwo lub przestępstwo skarbowe albo niemające znaczenia dla kontroli celno-skarbowej, postępowania podatkowego, postępowania w sprawach celnych lub postępowania w sprawach o przestępstwo lub przestępstwo skarbowe, a także materiały uzyskane w wyniku kontroli operacyjnej, o których mowa w art. 122 ust. 4, których zniszczenie zarządził Sąd, podlegają niezwłocznemu, komisyjnemu i protokolarnemu zniszczeniu.

2. Zniszczenie, o którym mowa w ust. 1, z wyjątkiem materiałów, których zniszczenie zarządza Sąd, zarządza:

1) w odniesieniu do danych, o których mowa w art. 114 ust. 1 i art. 115 ust. 1, oraz materiałów uzyskanych na podstawie art. 117 ust. 1 i art. 120 ust. 1 - odpowiednio Szef Krajowej Administracji Skarbowej albo naczelnik urzędu celno-skarbowego;

2) w odniesieniu do materiałów uzyskanych na podstawie art. 118 ust. 1 i 3 oraz art. 119 ust. 1 i 2 - Szef Krajowej Administracji Skarbowej.

3. O wydaniu i wykonaniu zarządzenia dotyczącego zniszczenia materiałów uzyskanych na podstawie art. 118 ust. 1 i 3, art. 119 ust. 1 i 2 i art. 120 ust. 1, a także materiałów uzyskanych w wyniku kontroli operacyjnej, o których mowa w art. 122 ust. 4, których zniszczenie zarządził Sąd, odpowiednio Szef Krajowej Administracji Skarbowej albo naczelnik urzędu celno-skarbowego niezwłocznie informuje Prokuratora Generalnego albo prokuratora okręgowego właściwego ze względu na siedzibę naczelnika urzędu celno-skarbowego.

● Przepis ten jest dopełnieniem art. 123 ustawy o KAS, gdyż określa zasady postępowania z zebranymi informacjami i dokumentami w ramach czynności operacyjno-rozpoznawczych oraz kontroli operacyjnej, w których zawarte informacje nie dają podstaw do wszczęcia postępowania o przestępstwo skarbowe lub karne, jak również postępowań w zakresie odpowiedzialności podatkowej.

Zniszczenie zarządza sąd lub wymienione organy KAS.

W komentowanym przepisie wprowadzono obowiązek informowania prokuratora okręgowego lub prokuratora generalnego o wykonaniu zarządzenia dotyczącego zniszczenia dokumentów. Dotyczy to również zniszczenia zarządzonego przez sąd. W tym ostatnim wypadku, mimo że zarządzenie wydaje sąd, ostatecznie kontrolę jego wykonania przejęła prokuratura. W konsekwencji organ, który zadysponował materiałami pozyskanymi niejawnie, nie ma wpływu ani możliwości weryfikacji, czy wydane przez niego postanowienie zostało wykonane.

Analogiczne rozwiązania obowiązywały w art. 36d ustawy o kontroli skarbowej.

Informacje uzyskane w toku czynności operacyjno-rozpoznawczych oraz dane, o których mowa w art. 114 ust. 1 i art. 115 ust. 1, udostępnia się organom, służbom i instytucjom państwowym uprawnionym do wykonywania czynności operacyjno-rozpoznawczych.

● Jak wskazano w komentarzu do art. 118 ustawy o KAS, uprawnienia do prowadzenia czynności operacyjno-rozpoznawczych ma wiele innych instytucji państwowych. Komentowany przepis upoważnia organy KAS do przekazywania tym podmiotom pozyskanych danych.

Regulacja ta dotyczy wyłącznie danych pozyskanych w ramach czynności operacyjno-rozpoznawczych, ale nie obejmuje danych pozyskanych w ramach kontroli operacyjnej.

Podobne przepisy zawierał art. 36e ustawy o kontroli skarbowej.

Informacje uzyskane w toku czynności operacyjno-rozpoznawczych oraz dane, o których mowa w art. 114 ust. 1 i art. 115 ust. 1, mogą być udostępniane, także za pomocą informatycznych nośników danych, przez organy KAS, na zasadzie wzajemności, zagranicznym instytucjom lub międzynarodowym organizacjom zajmującym się zadaniami tożsamymi z zadaniami realizowanymi w ramach czynności określonych w niniejszym rozdziale. Przekazywanie informacji i danych następuje w trybie określonym w porozumieniach zawartych z instytucjami zagranicznymi lub międzynarodowymi organizacjami przez Szefa Krajowej Administracji Skarbowej.

● Komentowany przepis stanowi uzupełnienie art. 124 ustawy o KAS w zakresie przekazywania informacji. Stanowi on powielenie dotychczasowego art. 36e ust. 3 ustawy o kontroli skarbowej.

Szef Krajowej Administracji Skarbowej oraz naczelnik urzędu celno-skarbowego w zakresie realizacji zadań, o których mowa w art. 113 ust. 1, współdziałają z organami, służbami i instytucjami państwowymi uprawnionymi do wykonywania czynności operacyjno-rozpoznawczych oraz właściwymi organami i instytucjami państw członkowskich Unii Europejskiej, a także, w przypadkach i na zasadach określonych w odrębnych ustawach, z innymi organami.

● Obowiązek współdziałania istniał w dotychczasowych przepisach ustawy o kontroli skarbowej (art. 36f ust. 1 tej ustawy). Dotyczy on zarówno współpracy z organami krajowymi, jak i zagranicznymi. Forma i procedura tego współdziałania ma charakter faktyczny lub w aspekcie międzynarodowym regulowana jest porozumieniami zawartymi pomiędzy poszczególnymi państwami.

1. W zakresie niezbędnym do realizacji zadań, o których mowa w art. 113 ust. 1, Szef Krajowej Administracji Skarbowej oraz naczelnik urzędu celno-skarbowego mogą:

1) uzyskiwać informacje i dane, w tym także niejawnie, gromadzić je, sprawdzać i przetwarzać, w tym dane osobowe, bez wiedzy i zgody osoby, której te dane dotyczą;

2) nieodpłatnie uzyskiwać, gromadzić i przetwarzać dane ze zbiorów danych, w tym zbiorów danych osobowych, prowadzonych przez organy władzy publicznej oraz państwowe lub samorządowe jednostki organizacyjne.

2. Administrator zbioru danych, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, jest obowiązany udostępnić dane funkcjonariuszowi wykonującemu czynności operacyjno-rozpoznawcze na podstawie imiennego upoważnienia organu, o którym mowa w ust. 1. Informacja o udostępnieniu tych danych podlega ochronie na podstawie przepisów o ochronie informacji niejawnych.

3. Administrator zbioru danych, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, może, w drodze decyzji, wyrazić zgodę na udostępnianie za pomocą urządzeń telekomunikacyjnych informacji zgromadzonych w tych zbiorach organowi KAS, o którym mowa w ust. 1, bez konieczności składania wymaganych odrębnymi przepisami wniosków lub zapytań, jeżeli organ ten posiada:

1) urządzenia umożliwiające odnotowanie w systemie, kto, kiedy, w jakim celu oraz jakie dane uzyskał;

2) zabezpieczenia techniczne i organizacyjne uniemożliwiające wykorzystanie danych niezgodnie z celem ich uzyskania.

4. Przepisy ust. 2 i 3 stosuje się odpowiednio do danych osobowych i innych informacji uzyskiwanych w toku czynności operacyjno-rozpoznawczych przez uprawnione do tego organy, służby i instytucje państwowe.

5. Dane osobowe przechowuje się przez okres, w którym są niezbędne do realizacji ustawowych zadań wykonywanych przez organy KAS. Organy KAS dokonują weryfikacji tych danych nie rzadziej niż co 5 lat od dnia ich uzyskania, usuwając dane zbędne.

6. Minister właściwy do spraw finansów publicznych w porozumieniu z Ministrem Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia, wzór upoważnienia, o którym mowa w ust. 2, uwzględniając niezbędne dane funkcjonariusza wykonującego czynności operacyjno-rozpoznawcze oraz oznaczenie administratora danych, o którym mowa w ust. 3, oraz zakres, warunki i tryb przekazywania informacji.

● Komentowany przepis stanowi odstępstwo od zasady wyrażenia zgody przez osobę, której dane podlegają przetwarzaniu. W konsekwencji wskazane organy KAS mogą te dane przetwarzać, jak też pozyskiwać ze zbiorów prowadzonych przez organy władzy publicznej (np. zbioru danych PESEL).

Udostępnienie danych następuje w oparciu o imienne upoważnienie, którego wzór może być stosowany na podstawie rozporządzenia wydanego na podstawie art. 36f ust. 4 ustawy o kontroli skarbowej. Jak bowiem wskazywano wcześniej, art. 256 pkt 1 przepisów wprowadzających ustawę o KAS przedłuża dotychczas obowiązujące przepisy wykonawcze wydane w oparciu o enumeratywnie wskazane artykuły ustawy o kontroli skarbowej.

Możliwe jest również przekazywanie danych w formie elektronicznej, o ile zachowane zostaną warunki dotyczące zarówno identyfikacji pozyskiwania danych, jak i ich zabezpieczenia przez organ KAS.

Dane pozyskane, ale zbędne do realizacji wykonywanych zadań, organy KAS powinny usuwać. Mają one obowiązek dokonywania przeglądu posiadanych danych

nie rzadziej niż co pięć lat.

1. Funkcjonariusz wykonujący czynności operacyjno-rozpoznawcze przy wykonywaniu tych czynności może korzystać z pomocy innych osób. Zabronione jest ujawnianie danych o osobie udzielającej pomocy funkcjonariuszowi wykonującemu czynności operacyjno-rozpoznawcze przy wykonywaniu tych czynności.

2. Szef Krajowej Administracji Skarbowej jest obowiązany ujawnić dane o osobie, o której mowa w ust. 1, na wniosek Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego, w przypadku wszczęcia postępowania w sprawie o przestępstwo przeciwko pokojowi, ludzkości oraz przestępstwo wojenne, o zbrodnię przeciwko życiu lub o występek przeciwko życiu lub zdrowiu, gdy jego następstwem była śmierć człowieka, a także w przypadku uzasadnionego podejrzenia popełnienia przez tę osobę przestępstwa ściganego z oskarżenia publicznego w związku z uczestnictwem w czynnościach operacyjno-rozpoznawczych.

3. Osobom, o których mowa w ust. 1, za udzielenie pomocy może być przyznane wynagrodzenie.

4. Jeżeli w czasie korzystania lub w związku z korzystaniem przez funkcjonariuszy wykonujących czynności operacyjno-rozpoznawcze z pomocy osoby, o której mowa w ust. 1, osoba ta poniosła uszczerbek na zdrowiu, przysługuje jej odszkodowanie na zasadach określonych w Kodeksie cywilnym.

5. Jeżeli w czasie korzystania lub w związku z korzystaniem przez funkcjonariuszy wykonujących czynności operacyjno-rozpoznawcze z pomocy osoby, o której mowa w ust. 1, osoba ta utraciła życie, jej spadkobiercom przysługuje odszkodowanie na zasadach określonych w Kodeksie cywilnym.

● Komentowany przepis wprowadza możliwość korzystania przez funkcjonariuszy z anonimowych informatorów. Ustawodawca posługuje się pojęciem pomocy, która obejmuje zarówno przekazywanie informacji, jak i podejmowanie innych czynności. Przy czym muszą być to działania zgodne z prawem, gdyż w odniesieniu do takich osób nie ma odpowiednika art. 121 ustawy o KAS. Co więcej, w przypadku uzasadnionego popełnienia przez taką osobę przestępstwa szef KAS ma obowiązek ujawnić dane takiej osoby na wniosek pierwszego prezesa Sądu Najwyższego.

Osobom takim może być przyznane wynagrodzenie i w tym zakresie nie stosuje się przepisów regulujących zakup towarów lub usług przez organy władzy publicznej (por. art. 130 ustawy o KAS).

● Regulacja ta wprowadza również możliwość ubiegania się o odszkodowanie, jeżeli osoba współpracująca poniosła uszczerbek na zdrowiu lub zmarła. W tym drugim przypadku roszczenie przysługuje spadkobiercom. Zgodnie z art. 444 par. 1 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 459) w razie uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia naprawienie szkody obejmuje wszelkie wynikłe z tego powodu koszty. Na żądanie poszkodowanego zobowiązany do naprawienia szkody powinien wyłożyć z góry sumę potrzebną na koszty leczenia, a jeżeli poszkodowany stał się inwalidą, także sumę potrzebną na koszty przygotowania do innego zawodu. Ponadto jeżeli poszkodowany utracił całkowicie lub częściowo zdolność do pracy zarobkowej albo jeżeli zwiększyły się jego potrzeby lub zmniejszyły widoki powodzenia na przyszłość, może on żądać od zobowiązanego do naprawienia szkody odpowiedniej renty (art. 444 par. 2 kodeksu cywilnego). A gdy w chwili wydania wyroku szkody nie da się dokładnie ustalić, poszkodowanemu może być przyznana renta tymczasowa (art. 444 par. 3 kodeksu cywilnego). Z kolei w przypadku gdy wskutek uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia nastąpiła śmierć poszkodowanego, zobowiązany do naprawienia szkody powinien zwrócić koszty leczenia i pogrzebu temu, kto je poniósł (art. 446 par. 1 kodeksu cywilnego). Spadkobiercy mogą się ubiegać również o rentę, odszkodowanie oraz zadośćuczynienie (art. 446 par. 2-4 kodeksu cywilnego).

Szef Krajowej Administracji Skarbowej przedstawia corocznie Sejmowi i Senatowi informację o działalności określonej w art. 113-117, art. 118 ust. 1-17, art. 119 ust. 1-10, art. 120 ust. 1-6, art. 122 i art. 123.

● Regulacja ta jest wyrazem kontroli podejmowanych działań o charakterze niejawnym przez organ ustawodawczy oraz zapewnienia dostępu do informacji o charakterze statystycznym. Dotychczas sprawozdanie takie składał generalny inspektor kontroli skarbowej również Sejmowi oraz Senatowi (art. 36l ustawy o kontroli skarbowej).

Obowiązki sporządzania sprawozdań dotyczą różnych podmiotów i nie zawsze ich adresatem jest władza ustawodawcza. Jako przykład wskazać można art. 4a ustawy z 16 listopada 2000 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 299 ze zm.), zgodnie z którym generalny inspektor informacji finansowej przedstawia prezesowi Rady Ministrów roczne sprawozdanie ze swojej działalności w ciągu trzech miesięcy od zakończenia roku, za który składane jest sprawozdanie. W tym wypadku kontrola następuje przez władzę wykonawczą, aczkolwiek sprawozdanie to jest następnie publikowane w Biuletynie Informacji Publicznej.

1. Koszty podejmowanych czynności operacyjno-rozpoznawczych oraz szkoleń specjalistycznych, w zakresie których, ze względu na ochronę określoną w art. 131 ust. 1, nie stosuje się przepisów o zamówieniach publicznych, przepisów o finansach publicznych i przepisów o rachunkowości, a także odszkodowania oraz wynagrodzenia, o których mowa w art. 128 ust. 3-5, są pokrywane z tworzonego na ten cel funduszu operacyjnego, którym dysponuje Szef Krajowej Administracji Skarbowej. Środki na ten fundusz są zapewniane w budżecie państwa, w części budżetowej, o której mowa w art. 9 ust. 1.

2. Szef Krajowej Administracji Skarbowej określi, w drodze zarządzenia, sposób dysponowania funduszem operacyjnym, o którym mowa w ust. 1, uwzględniając przepisy o ochronie informacji niejawnych. Zarządzenie to nie podlega ogłoszeniu.

● Dotychczas szczególne zasady pokrywania wydatków związanych z czynnościami operacyjno-rozpoznawczymi regulowane były art. 37 ustawy o kontroli skarbowej. Istota podejmowanych przez funkcjonariuszy KAS działań związana jest również z ich finansowaniem, które musi mieć charakter niejawny. Jedynie w ramach procedury tworzenia budżetu przyporządkowanie środków do dyspozycji szefa KAS może być weryfikowane. Natomiast samo ich rozdysponowanie nie podlega w tym zakresie kontroli zewnętrznej.

Fundusz obejmuje zarówno wydatki na czynności operacyjno-rozpoznawcze, w tym kontrolę operacyjną, jak i na szkolenia i wypłaty odszkodowań anonimowym informatorom oraz ich spadkobiercom.

Zarówno wydatkowanie, jak i ewidencja posiadanych środków ma charakter niejawny i określana jest przez szefa KAS w drodze zarządzenia niepodlegającego ogłoszeniu.

1. Szef Krajowej Administracji Skarbowej zapewnia ochronę form, środków i metod wykonywania czynności operacyjno-rozpoznawczych, własnych obiektów i danych identyfikujących funkcjonariuszy wykonujących czynności operacyjno-rozpoznawcze. Udzielenie informacji dotyczących tych czynności może nastąpić wyłącznie na żądanie sądu lub prokuratora, skierowane z powodu uzasadnionego podejrzenia popełnienia, w związku z prowadzonymi czynnościami operacyjno-rozpoznawczymi, przestępstwa ściganego z oskarżenia publicznego. Przepisy o ochronie informacji niejawnych stosuje się odpowiednio.

2. Funkcjonariusze wykonujący czynności operacyjno-rozpoznawcze przy wykonywaniu tych czynności mogą posługiwać się dokumentami, które uniemożliwiają ustalenie danych ich identyfikujących oraz środków, którymi posługują się przy wykonywaniu zadań służbowych.

3. Osoby udzielające pomocy przy wykonywaniu czynności operacyjno-rozpoznawczych mogą posługiwać się dokumentami, o których mowa w ust. 2.

4. Nie popełnia przestępstwa:

1) kto poleca sporządzenie lub kieruje sporządzeniem dokumentów, o których mowa w ust. 2;

2) kto sporządza dokumenty, o których mowa w ust. 2;

3) kto udziela pomocy w sporządzeniu dokumentów, o których mowa w ust. 2;

4) funkcjonariusz wykonujący czynności operacyjno-rozpoznawcze posługujący się przy wykonywaniu tych czynności dokumentami, o których mowa w ust. 2;

5) osoba, o której mowa w ust. 3, posługująca się dokumentami, o których mowa w ust. 2.

5. Organy administracji publicznej są obowiązane, w granicach swojej właściwości, do udzielania właściwym organom KAS niezbędnej pomocy w zakresie wydawania i zabezpieczania dokumentów, o których mowa w ust. 2.

6. Minister właściwy do spraw finansów publicznych określi, w drodze rozporządzenia, rodzaje, tryb wydawania i przechowywania dokumentów, o których mowa w ust. 2, oraz sposób posługiwania się nimi, uwzględniając potrzebę zapewnienia ochrony funkcjonariuszy wykonujących czynności operacyjno-rozpoznawcze oraz osób udzielających pomocy przy wykonywaniu tych czynności.

● Czynności operacyjno-rozpoznawcze, które z istoty swojej mają charakter niejawny, objęte są szczególną ochroną obejmującą narzędzia oraz funkcjonariuszy, którzy je wykonują. W szczególności konieczne jest zapewnienie anonimowości zarówno dla funkcjonariuszy, jak i osób, które są ich informatorami. W konsekwencji udzielenie informacji o podejmowanych działaniach nastąpić może wyłącznie na żądanie sądu lub prokuratora. Dane funkcjonariuszy oraz ich informatorów objęte są ochroną bez względu na upływ czasu (art. 7 ustawy z 5 sierpnia 2010 r. o ochronie informacji niejawnych, t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1167 ze zm.).

Komentowany przepis, podobnie jak art. 121 ustawy o KAS, wprowadza w ust. 4 kontratypy wyłączające bezprawność posługiwania się przez funkcjonariuszy i ich anonimowych informatorów fikcyjnymi dokumentami. Zasady wydawania i posługiwania się takimi dokumentami reguluje obecnie rozporządzenie wydane na podstawie art. 37a ust. 5 ustawy o kontroli skarbowej, w związku z art. 256 pkt 1 przepisów wprowadzających ustawę o KAS.

Szef Krajowej Administracji Skarbowej może upoważnić Zastępcę Szefa Krajowej Administracji Skarbowej do:

1) składania wniosków, o których mowa w art. 118 ust. 1, 3, 6 i 7, lub do zarządzenia kontroli operacyjnej w trybie określonym w art. 118 ust. 3;

2) zarządzania czynności, o których mowa w art. 119 ust. 1 i 2 i art. 120 ust. 1;

3) wykonywania innych czynności związanych z realizacją uprawnień określonych w art. 113-117, art. 118 ust. 1-17, art. 119 ust. 1-10, art. 120 ust. 1-6, art. 122-126, art. 127 ust. 1-5, art. 128 ust. 1 i art. 131 ust. 1, 2 i 5.

● Upoważnienie zastępców szefa KAS do podejmowania określonych treścią tego przepisu czynności ma na celu zwiększenie elastyczności i szybkości działań organów KAS. Mając na uwadze liczbę zastępców, których nie może być więcej niż trzech (por. art. 19 ustawy o KAS), upoważnienie to dotyczyć może każdego z nich.

Zakres upoważnienia obejmuje:

- składanie wniosków związanych z wszczęciem czynności operacyjno-rozpoznawczych;

- zarządzenie nabycia, zbycia lub przejęcia przedmiotów pochodzących z przestępstwa, ulegających przepadkowi albo których wytwarzanie, posiadanie, przewożenie lub obrót którymi są zabronione, a także przyjęcie lub wręczenie korzyści majątkowej oraz zarządzenie niejawnego nadzorowania wytwarzania, przemieszczania i przechowywania przedmiotów przestępstwa oraz obrotu nimi, jeżeli nie stworzy to zagrożenia dla życia lub zdrowia ludzkiego;

- pozostałych czynności związanych z realizacją szczególnych uprawnień przysługujących funkcjonariuszom KAS.

1. Funkcjonariusze w związku z realizacją zadań, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 1, 2 i 13-16, art. 14 ust. 1 pkt 7 i 19 oraz art. 33 ust. 1 pkt 15, oprócz uprawnień określonych w art. 64 mają prawo do:

1) zatrzymywania i przeszukiwania osób, zatrzymywania rzeczy oraz przeszukiwania lokali mieszkalnych, pomieszczeń i innych miejsc, bagażu, ładunku i środków przewozowych w trybie i przypadkach określonych w przepisach Kodeksu postępowania karnego;

2) zatrzymywania i przeszukiwania urządzeń zawierających dane informatyczne lub systemów informatycznych, w zakresie danych przechowywanych w tych urządzeniach lub systemach albo na nośnikach, w tym korespondencji przesyłanej pocztą elektroniczną w trybie i przypadkach określonych w przepisach Kodeksu postępowania karnego;

3) zatrzymywania osób wskutek pościgu, o którym mowa w art. 20 Konwencji sporządzonej na podstawie artykułu K.3 Traktatu o Unii Europejskiej w sprawie wzajemnej pomocy i współpracy między administracjami celnymi, sporządzonej w Brukseli dnia 18 grudnia 1997 r., w celu niezwłocznego przekazania ich funkcjonariuszom administracji celnej właściwego państwa członkowskiego Unii Europejskiej;

4) zatrzymywania osób i przedmiotów, których dane wprowadzone zostały do systemów, o których mowa w ustawie z dnia 24 sierpnia 2007 r. o udziale Rzeczypospolitej Polskiej w Systemie Informacyjnym Schengen oraz Wizowym Systemie Informacyjnym (Dz. U. z 2014 r. poz. 1203 oraz z 2015 r. poz. 1607), w celu podjęcia wnioskowanych we wpisie działań albo do bezzwłocznego przekazania osoby lub przedmiotu uprawnionemu organowi;

5) konwoju, o którym mowa w art. 4 pkt 3 lit. c-g ustawy z dnia 24 maja 2013 r. o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej (Dz. U. poz. 628 i 1165, z 2014 r. poz. 24 i 1199 oraz z 2016 r. poz. 904);

6) nakładania grzywien w drodze mandatu karnego za wykroczenia i wykroczenia skarbowe, na zasadach określonych w ustawie z dnia 24 sierpnia 2001 r. - Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia i Kodeksie karnym skarbowym;

7) zwracania się o niezbędną pomoc do innych jednostek organizacyjnych, przedsiębiorców i organizacji społecznych, jak również zwracania się w nagłych wypadkach do każdej osoby o udzielenie doraźnej pomocy, w ramach obowiązujących przepisów prawa.

2. Na sposób przeprowadzenia czynności, o których mowa w ust. 1 pkt 2-5, w terminie 7 dni od dnia ich dokonania, przysługuje zażalenie do prokuratora właściwego ze względu na miejsce przeprowadzenia czynności. Do zażalenia stosuje się przepisy Kodeksu postępowania karnego w zakresie dotyczącym postępowania odwoławczego.

● O ile dotychczasowe przepisy o szczególnych uprawnieniach organów KAS oraz funkcjonariuszy służby celno-skarbowej odwzorowywały regulacje zawarte w ustawie o kontroli skarbowej w zakresie wywiadu skarbowego, o tyle komentowany artykuł jest pierwszym w grupie przepisów powielających dotychczasowe szczególne uprawnienia Służby Celnej (art. 72 i nast. ustawy o Służbie Celnej) oraz uprawnienia kontroli skarbowej (art. 11a i nast. ustawy o kontroli skarbowej). Regulacje te stanowią formę ujednolicania kompetencji dotychczas przysługujących różnym organom.

Komentowana regulacja rozszerza uprawnienia funkcjonariuszy poza katalog określony w art. 64 ustawy o KAS i dotyczy przede wszystkim kompetencji związanych z możliwością bezpośredniej ingerencji w prawa osobiste obywateli. W tym ujęciu można stwierdzić, że umundurowana formacja funkcjonariuszy celno-skarbowych może być traktowana jako swoistego rodzaju policja skarbowa.

● Szczególne uprawnienia określone tym przepisem nie wykraczają poza zakres określony w art. 64 ustawy o KAS, który dotyczy prowadzenia kontroli celno-skarbowej. Przyjąć zatem należy, że uprawnienia określone komentowanym przepisem nie są związane z kontrolą i mogą być wykonywane poza jej tokiem, niezależnie od niej. Ponadto zakres uprawnień szczególnych jest szerszy, czego przykładem jest przeszukanie osoby. W art. 64 ust. 2 pkt 2 ustawy o KAS funkcjonariusze w ramach kontroli celno-skarbowej są uprawnieni do przeszukania osoby. Natomiast zgodnie z komentowanym przepisem mogą dokonać zatrzymania i przeszukania osoby. Zastosowany przez ustawodawcę spójnik "i" należy interpretować jako koniunkcję, gdzie zaistnieć muszą oba elementy objęte tym spójnikiem.

Posiadane uprawnienia mogą być jednak wykorzystane również przy realizacji zadań, które wchodzą w zakres kontroli (np. zadania określone art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy o KAS). Tym samym może w praktyce zaistnieć wątpliwość, w jakim trybie procesowym podejmowane są czynności przez funkcjonariuszy.

PRZYKŁAD 1

Różne uprawnienia w różnych trybach procesowych

W firmie jest prowadzona kontrola celno-skarbowa. Podczas gromadzenia dowodów funkcjonariusz urzędu celno-skarbowego dokonał przeszukania osoby kontrolowanej. Do dokonania takiej czynności był uprawniony w związku z prowadzoną kontrolą. Jednocześnie dokonał zatrzymania i przeszukania kontrahenta kontrolowanego. W świetle komentowanego przepisu był do tego uprawniony niezależnie od prowadzonej kontroli. Nie zmienia tego fakt, że w obu przypadkach gromadził materiał dowodowy w celu ustalenia, czy prawidłowo realizowane były dochody z należności podatkowych.

Podobnie jak dotychczas (art. 73 ustawy o Służbie Celnej oraz art. 11c ustawy o kontroli skarbowej) na podejmowane czynności określone tym przepisem przysługuje zażalenie do prokuratora rejonowego. O właściwości rozstrzyga w tym wypadku miejsce podejmowania czynności.

1. W toku wykonywania czynności służbowych funkcjonariusze są obowiązani do poszanowania godności człowieka oraz respektowania innych praw i wolności obywatelskich.

2. Funkcjonariusze są obowiązani do wykonywania czynności służbowych w sposób możliwie najmniej naruszający dobra osobiste i majątkowe podmiotów, których te czynności dotyczą.

3. Zatrzymanie osoby może być zastosowane tylko wówczas, gdy inne środki okazały się bezcelowe lub nieskuteczne.

4. Osobę zatrzymaną po wykonaniu niezbędnych czynności procesowych należy niezwłocznie doprowadzić do najbliższej jednostki Policji lub Straży Granicznej lub zwolnić po ustaniu przyczyn zatrzymania.

5. W razie uzasadnionej potrzeby zatrzymaną osobę należy niezwłocznie poddać badaniu lekarskiemu lub udzielić jej pierwszej pomocy medycznej.

6. Osobie zatrzymanej lub osobie, wobec której dokonano przeszukania, przysługują uprawnienia odpowiednio osoby zatrzymanej lub osoby, której prawa zostały naruszone, przewidziane w Kodeksie postępowania karnego.

7. Minister właściwy do spraw finansów publicznych w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw zdrowia określi, w drodze rozporządzenia, tryb przeprowadzania badań lekarskich, o których mowa w ust. 5, przypadki uzasadniające potrzebę niezwłocznego udzielenia osobie zatrzymanej pierwszej pomocy medycznej lub potrzebę poddania jej niezbędnym badaniom lekarskim, a także czas i organizację tych badań oraz sposób ich dokumentowania, mając na celu ochronę zdrowia osoby zatrzymanej.

● Przepis ten jest również nawiązaniem do obowiązującego dotychczas art. 72 ustawy o Służbie Celnej oraz art. 11b ustawy o kontroli skarbowej.

Porównując dotychczasowe regulacje z obecnym brzmieniem komentowanego artykułu, należy jednak wskazać na rozbieżności, które przekładać się będą na wykładnię tych przepisów. W ustawie o kontroli skarbowej obowiązki określone treścią ust. 1 oraz 2 komentowanego przepisu umiejscowione były w początkowej części ustawy, w rozdziale 2a określającym w sposób ogólny uprawnienia kontroli skarbowej. Z kolei w ustawie o Służbie Celnej obowiązki te zawarte były w rozdziale 6 dotyczącym szczególnych uprawnień Służby Celnej. W treści ustawy o KAS obowiązki te, na podobieństwo ustawy o Służbie Celnej, zawarto w rozdziale 5 działu V, który dotyczy szczególnych uprawnień organów KAS. Przyjęcie takiego rozwiązania prowadzi do pytania, czy obowiązek poszanowania godności człowieka oraz respektowania innych praw i wolności obywatelskich, a także wykonywania czynności służbowych w sposób możliwie najmniej naruszający dobra osobiste i majątkowe podmiotów, których te czynności dotyczą, odnosi się tylko do uprawnień określonych w ramach tego rozdziału, czy dotyczy ogólnie uprawnień organów KAS. O ile umiejscowienie tych przepisów w ustawie o kontroli skarbowej, w świetle wykładni systemowej uzasadniało twierdzenie, iż te obowiązki powinny dotyczyć wszystkich działań podejmowanych w toku postępowania kontrolnego, o tyle obecna regulacja zawęża ich stosowanie wyłącznie do uprawnień przewidzianych w ramach rozdziału 5 działu V ustawy o KAS. Tym samym przyjąć należy, że uprawnienia organów KAS wynikające z art. 64 i nast. ustawy o KAS (w ramach rozdziału 1 działu V, tj. kontroli celno-skarbowej) nie są ograniczone obowiązkami wynikającymi z ust. 1 oraz 2 komentowanego artykułu (por. komentarz do art. 64 ustawy o KAS).

PRZYKŁAD 2

Bez ograniczenia uprawnień

Nawiązując do przykładu z komentarza do art. 133 ustawy o KAS, funkcjonariusz zatrzymując i przeszukując kontrahenta kontrolowanego, powinien mieć na uwadze ograniczenia wynikające z komentowanego artykułu. Dokonując jednak przeszukania kontrolowanego, nie jest zobowiązany do stosowania regulacji art. 134 ust. 1-3 ustawy o KAS.

Zaprezentowany przykład prowadzi do konkluzji, że ograniczenia związane z podejmowanymi przez funkcjonariusza czynnościami nie dotyczą kontroli celno-skarbowych, a tylko wykonywania czynności służbowych w ramach szczególnych uprawnień określonych w komentowanym rozdziale 5 działu V ustawy o KAS.

Zatrzymanie, podobnie jak w świetle dotychczasowych regulacji, należy traktować jako ostateczny sposób gromadzenia materiału dowodowego. Ustęp 6 komentowanego artykułu rozdziela uprawnienia osoby zatrzymanej lub osoby, u której dokonano przeszukania. Tym samym funkcjonariusz tylko w ramach szczególnych uprawnień może zatrzymać i przeszukać, a samo przeszukanie nastąpić może wyłącznie w ramach kontroli celno-skarbowej. Kodeks postępowania karnego w sposób odmienny określa uprawnienia osoby zatrzymanej (art. 244 i nast. k.p.k.) oraz procedurę przeszukania (art. 220 i nast. k.p.k.).

Rada Ministrów określi, w drodze rozporządzenia, sposób wykonywania czynności, o których mowa w art. 133 ust. 1 pkt 1 i 3 oraz art. 134 ust. 4, oraz tryb i zakres współpracy Służby Celno-Skarbowej z Policją i Strażą Graniczną, uwzględniając potrzebę zapewnienia odpowiedniej skuteczności podejmowanych przez funkcjonariuszy czynności, a także potrzebę ochrony dóbr osobistych i praw majątkowych osoby, wobec której zostały podjęte.

● Na podstawie art. 256 pkt 1 oraz pkt 2 przepisów wprowadzających ustawę o KAS, dotychczas wydane rozporządzenia na podstawie delegacji ustawowych określonych art. 11b ust. 7 ustawy o kontroli skarbowej oraz art. 72 ust. 6 oraz 7 ustawy o Służbie Celnej obowiązują aż do momentu wydania nowych aktów wykonawczych.

1. Zatrzymanie statku przemieszczającego się po morskich wodach wewnętrznych, morzu terytorialnym lub wodach śródlądowych może być dokonane tylko przez pełniące służbę, oznakowane jednostki pływające KAS, zwane dalej "jednostkami pływającymi".

2. Zatrzymanie statku w strefie przyległej przez jednostki pływające może nastąpić jedynie w celu zapobiegania naruszaniu przepisów prawa celnego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

3. Dowódca jednostki pływającej na morskich wodach wewnętrznych, morzu terytorialnym, strefie przyległej i śródlądowych drogach wodnych ma prawo:

1) wezwać statek do zmniejszenia prędkości przepływu, zatrzymania się do kontroli oraz zastosowania się do wskazanego kursu przepływu;

2) zatrzymać statek, wejść na jego pokład, sprawdzić dokumenty dotyczące statku i ładunku, wylegitymować załogę statku oraz znajdujących się na nim pasażerów, zbadać ładunek i przeszukać pomieszczenia statku, a także zatrzymać osobę podejrzaną o popełnienie przestępstwa;

3) zmusić statek do zawinięcia do wskazanego portu, jeżeli kapitan nie stosuje się do wydanych poleceń.

4. Dowódca jednostki pływającej ma prawo do podejmowania działań, o których mowa w ust. 3, w szczególności gdy:

1) statek przyjmuje na pokład lub wysadza osoby wbrew obowiązującym przepisom lub dokonuje załadunku lub wyładunku towarów poza miejscami do tego wyznaczonymi;

2) statek opuszcza port bez kontroli;

3) zachodzi obawa, że statek nawiązuje łączność z wybrzeżem;

4) statek zakotwicza poza miejscem do tego przeznaczonym.

5. W celu zatrzymania statku dowódca jednostki pływającej, z odległości umożliwiającej odebranie sygnału, przekazuje wizualny i dźwiękowy sygnał polecający zatrzymanie się statku.

6. Jednostki pływające, w celu zatrzymania statku, stosują sygnały międzynarodowego kodu sygnałowego, zapalając światło niebieskie błyskowe widoczne dookoła widnokręgu.

7. W przypadku gdy mimo wezwania do zatrzymania, o którym mowa w ust. 3 pkt 1 i 2, statek nie zatrzyma się, dowódca jednostki pływającej wzywa jednostkę pływającą Straży Granicznej w celu udzielenia pomocy przy zatrzymaniu statku.

8. Jeżeli przed podjęciem czynności kontrolnych uzyskano wiarygodne informacje wskazujące na możliwość niezatrzymania się statku lub możliwość ostrzelania lub wystąpienia zagrożenia przejęcia jednostki pływającej, właściwy naczelnik urzędu celno-skarbowego może wystąpić z wnioskiem o przydzielenie jednostce pływającej asysty jednostki pływającej Straży Granicznej.

9. Przepisów ust. 1-8 nie stosuje się do okrętów określonych w przepisach wydanych na podstawie art. 6 ust. 3 ustawy z dnia 21 marca 1991 r. o obszarach morskich Rzeczypospolitej Polskiej i administracji morskiej (Dz. U. z 2013 r. poz. 934 i 1014, z 2015 r. poz. 1642 oraz z 2016 r. poz. 266, 542 i 1250) oraz w przypadku czynności wykonywanych przez naczelnika urzędu celno-skarbowego, zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie ust. 12.

10. Jednostki pływające w czasie wykonywania zadań podnoszą jako banderę flagę państwową z godłem Rzeczypospolitej Polskiej oraz, w celu identyfikacji, flagę KAS określoną w przepisach wydanych na podstawie art. 9 ust. 3 ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o godle, barwach i hymnie Rzeczypospolitej Polskiej oraz o pieczęciach państwowych (Dz. U. z 2016 r. poz. 625).

11. Minister właściwy do spraw finansów publicznych określi, w drodze rozporządzenia, sposób oznakowania jednostek pływających, uwzględniając zapewnienie ich identyfikacji.

12. Rada Ministrów określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe warunki i tryb współdziałania Służby Celno-Skarbowej i Straży Granicznej w zakresie zadań wykonywanych na podstawie ust. 7 i 8, uwzględniając konieczność zapewnienia bezpieczeństwa i zdrowia funkcjonariuszy oraz sprawnego wykonywania kontroli.

● Przepis ten powiela dotychczasowy art. 47 ustawy o Służbie Celnej. Uprawnia on funkcjonariuszy na specjalnie oznakowanych jednostkach pływających KAS do zatrzymania, przejęcia lub wydawania dyspozycji jednostkom pływającym.

Pojęcia wód wewnętrznych, morza terytorialnego oraz strefy przyległej definiuje ustawa z 21 marca 1991 r. o obszarach morskich Rzeczypospolitej Polskiej i administracji morskiej (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 2145 ze zm.). Zgodnie z jej art. 2 ust. 1 obszary te składają się na obszar morski Rzeczypospolitej Polskiej. Morskie wody wewnętrzne zostały wymienione w art. 4 tej ustawy. Z kolei morze terytorialne to obszar wód morskich o szerokości 12 mil morskich (22 224 m), liczonych od linii podstawowej tego morza, zdefiniowanej jako linia łącząca odpowiednie punkty wyznaczające najniższy stan wody wzdłuż wybrzeża albo inne punkty wyznaczone zgodnie z zasadami określonymi w Konwencji Narodów Zjednoczonych o prawie morza, sporządzonej w Montego Bay 10 grudnia 1982 r. (t.j. Dz.U. z 2002 r. poz. 543). Natomiast strefa przyległa stanowi obszar przyległy do morza terytorialnego Rzeczypospolitej Polskiej, której zewnętrzna granica jest oddalona nie więcej niż 24 mile morskie od linii podstawowej. W tej sferze organy KAS mogą dokonać zatrzymania statku tylko w celu zapobiegania naruszaniu przepisów prawa celnego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

W przypadku niemożności samodzielnego zatrzymania statku dowódca jednostki pływającej KAS wzywa jednostkę pływającą Straży Granicznej. Zgodnie z art. 25 ustawy z 12 października 1990 r. o Straży Granicznej (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1643 ze zm.), jeżeli statek na morskich wodach wewnętrznych lub na morzu terytorialnym, mimo wezwania nie zatrzyma się i nie zaniecha działań naruszających przepisy obowiązujące na tych wodach, dowódca jednostki pływającej Straży Granicznej może wydać rozkaz oddania strzału ostrzegawczego w powietrze, następnie zaś strzału przed dziób i za rufę statku. Jeżeli statek mimo to nie zastosuje się do wezwania, dowódca jednostki pływającej może rozkazać otwarcie ognia do tego statku. Te same zasady stosuje się przy pościgu na pełnym morzu.

Przepisów tego artykułu nie stosuje się do okrętów wojennych państw obcych, których przepływ i wejście na polskie morskie wody wewnętrzne określa rozporządzenie ministra obrony narodowej z 27 maja 2008 r. w sprawie przepływu okrętów wojennych obcych państw przez polskie morze terytorialne oraz warunków wejścia tych okrętów na polskie morskie wody wewnętrzne (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 1295) wydane na podstawie art. 6 ust. 3 ustawy o obszarach morskich Rzeczypospolitej Polskiej i administracji morskiej.

1. Dane dotyczące osób korzystających z usług pocztowych oraz dane dotyczące faktu i okoliczności świadczenia lub korzystania z tych usług mogą być ujawnione organom KAS i przez nie przetwarzane wyłącznie w celu realizacji zadań, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 i 13-16.

2. Ujawnianie danych, o których mowa w ust. 1, następuje na:

1) pisemny wniosek Szefa Krajowej Administracji Skarbowej lub naczelnika urzędu celno-skarbowego;

2) żądanie funkcjonariusza mającego pisemne upoważnienie osób, o których mowa w pkt 1.

3. Operatorzy pocztowi są obowiązani do udostępniania danych określonych w ust. 1 funkcjonariuszowi wskazanemu we wniosku organu KAS.

4. Udostępnianie danych, o których mowa w ust. 1, następuje na koszt operatora pocztowego.

● W art. 114 ustawy o KAS organy mogły pozyskiwać dane pocztowe w ramach czynności operacyjno-rozpoznawczych. Zawarte tam odwołanie do art. 82 ust. 1 prawa pocztowego nakładało na operatorów pocztowych obowiązek nieodpłatnego zapewnienia, w ramach wykonywanej przez siebie działalności pocztowej, technicznych i organizacyjnych możliwości wykonywania m.in. przez KAS zadań określonych odrębnymi przepisami, wymagających:

1) uzyskania danych o operatorze pocztowym, świadczonych usługach pocztowych oraz informacji umożliwiających identyfikację korzystających z tych usług;

2) udostępniania przesyłek pocztowych w celu kontroli treści korespondencji lub zawartości przesyłek;

3) udostępniania zatrzymanej przez operatora przesyłki pocztowej w przypadku podejrzenia, że stanowi przedmiot przestępstwa do oględzin przez uprawnione podmioty;

4) dopuszczenia do dalszego przewozu przesyłki pocztowej zawierającej przedmioty przestępstwa w stanie nienaruszonym lub po ich usunięciu albo zastąpieniu w całości lub w części.

W komentowanym przepisie szef KAS, naczelnik urzędu celno-skarbowego lub funkcjonariusz może wystąpić o takie dane, o ile są one niezbędne do realizacji zadań określonych w ust. 1. Treść tego przepisu, w odróżnieniu od art. 114 ustawy o KAS, nie wprowadza żadnego trybu nadzoru lub procedury weryfikacji takiego wniosku. Przyjąć zatem należy, że ocena zasadności wystąpienia powinna wynikać z treści wniosku, a weryfikuje ją operator pocztowy.

Przepis ten powiela dotychczasowy art. 74 ustawy o Służbie Celnej.

Szef Krajowej Administracji Skarbowej, Zastępca Szefa Krajowej Administracji Skarbowej oraz funkcjonariusze mogą otrzymać uzbrojenie oraz środki przymusu bezpośredniego.

● Przepis ten wprowadza możliwość przekazania uzbrojenia oraz środków przymusu bezpośredniego. Koresponduje on z art. 139 ustawy o KAS, który wskazuje na okoliczności użycia uzbrojenia oraz tych środków. Ustawodawca zawęził prawo do ich otrzymania tylko do szefa KAS, jego zastępców oraz funkcjonariuszy.

1. W przypadkach, o których mowa w art. 11 ustawy z dnia 24 maja 2013 r. o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej, funkcjonariusze mogą użyć środków przymusu bezpośredniego, o których mowa w art. 12 ust. 1 pkt 1, 2, 5, 7, 9, 11, 12 lit. a, pkt 13, 17, 18 i 20 tej ustawy, lub wykorzystać te środki, oraz środków przeznaczonych do pokonywania zamknięć budowlanych i innych przeszkód, z wyłączeniem materiałów wybuchowych, lub wykorzystać te środki.

2. Na użycie lub wykorzystanie środków przymusu bezpośredniego przysługuje zażalenie do prokuratora rejonowego właściwego dla miejsca zdarzenia.

3. Funkcjonariusze mogą użyć broni palnej lub ją wykorzystać:

1) w przypadkach, o których mowa w art. 45 pkt 1, 2 i 3 lit. a oraz w art. 47 pkt 1, 2 lit. a i pkt 3-6 ustawy z dnia 24 maja 2013 r. o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej;

2) w bezpośrednim pościgu za osobą, wobec której użycie broni palnej było dopuszczalne w przypadkach określonych w art. 45 pkt 1 lit. a i pkt 2 ustawy z dnia 24 maja 2013 r. o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej;

3) w celu ujęcia lub udaremnienia ucieczki osoby zatrzymanej, jeżeli ucieczka tej osoby stwarza zagrożenie dla życia lub zdrowia funkcjonariusza lub innej osoby lub istnieje uzasadnione podejrzenie, że osoba zatrzymana może użyć materiałów wybuchowych, broni palnej lub innego niebezpiecznego przedmiotu.

4. Użycie i wykorzystanie środków przymusu bezpośredniego i broni palnej oraz dokumentowanie tego użycia i wykorzystania odbywa się na zasadach określonych w ustawie z dnia 24 maja 2013 r. o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej.

5. W broń palną i środki przymusu bezpośredniego może być wyposażony funkcjonariusz, który został przeszkolony w zakresie związanym z jej używaniem.

● Regulacja ta wprowadza zasady stosowania środków przymusu oraz broni palnej przez funkcjonariuszy. Stanowi ona odpowiednik art. 11f ustawy o kontroli skarbowej oraz art. 66 ustawy o Służbie Celnej.

W pierwszej części komentowanego przepisu ustawodawca odwołuje się do przepisów ustawy z 24 maja 2013 r. o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej (Dz.U. poz. 628 ze zm.). W jej art. 11 wymieniono enumeratywnie przypadki, kiedy można użyć środków przymusu bezpośredniego. Są to zarówno przypadki związane z egzekwowaniem obowiązujących przepisów, jak też przeciwdziałanie czynnościom niezgodnym z prawem oraz ujęcie, zatrzymanie osoby, a także pokonanie biernego lub czynnego oporu. Funkcjonariusz może użyć tylko enumeratywnie wskazanych środków przymusu bezpośredniego. Są nimi:

● siła fizyczna w postaci technik transportowych, obrony, ataku oraz obezwładnienia;

● kajdanki zakładane na ręce, zakładane na nogi oraz zespolone;

● siatka obezwładniająca;

● pałka służbowa;

● pies służbowy;

● pociski niepenetracyjne;

● chemiczne środki obezwładniające w postaci ręcznych miotaczy substancji obezwładniających;

● przedmioty przeznaczone do obezwładniania osób za pomocą energii elektrycznej;

● kolczatka drogowa i inne środki służące do zatrzymywania oraz unieruchamiania pojazdów mechanicznych;

● pojazdy służbowe;

● środki pirotechniczne o właściwościach ogłuszających lub olśniewających.

W art. 66 ust. 1 ustawy o Służbie Celnej funkcjonariusz nie był uprawniony do stosowania środków pirotechnicznych o właściwościach ogłuszających lub olśniewających. Natomiast art. 11f ust. 1 ustawy o kontroli skarbowej zawężał uprawnienia inspektorów i pracowników tylko do pięciu rodzajów środków przymusu bezpośredniego oraz środków przeznaczonych do pokonywania zamknięć budowlanych i innych przeszkód, z wyłączeniem materiałów wybuchowych. Tym samym obecny katalog środków przymusu wymienionych w komentowanym przepisie jest najszerszy z dotychczasowych.

Kontrola użycia środków przymusu następuje poprzez ich zaskarżenie w formie zażalenia do prokuratora, aczkolwiek ustawodawca nie wprowadza w tym zakresie żadnego terminu do jego złożenia.

● W drugiej części komentowanego przepisu wskazano trzy okoliczności, kiedy funkcjonariusze mogą użyć broni palnej. Pierwszy przypadek nawiązuje do ustawy o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej i obejmuje:

1) konieczność odparcia bezpośredniego, bezprawnego zamachu na:

a) życie, zdrowie lub wolność uprawnionego lub innej osoby albo konieczność przeciwdziałania czynnościom zmierzającym bezpośrednio do takiego zamachu,

b) ważne obiekty, urządzenia lub obszary albo konieczność przeciwdziałania czynnościom zmierzającym bezpośrednio do takiego zamachu,

c) mienie, które stwarza jednocześnie bezpośrednie zagrożenie życia, zdrowia lub wolności uprawnionego lub innej osoby, albo konieczność przeciwdziałania czynnościom zmierzającym bezpośrednio do takiego zamachu,

d) nienaruszalność granicy państwowej przez osobę, która wymusza przekroczenie granicy państwowej przy użyciu pojazdu, broni palnej lub innego niebezpiecznego przedmiotu,

e) bezpieczeństwo konwoju lub doprowadzenia;

2) konieczność przeciwstawienia się osobie:

a) niepodporządkowującej się wezwaniu do natychmiastowego porzucenia broni, materiału wybuchowego lub innego niebezpiecznego przedmiotu, którego użycie może zagrozić życiu, zdrowiu lub wolności uprawnionego lub innej osoby,

b) która usiłuje bezprawnie odebrać broń palną uprawnionemu lub innej osobie uprawnionej do jej posiadania;

3) bezpośredni pościg za osobą, wobec której użycie broni palnej było dopuszczalne w przypadkach określonych powyżej;

4) zatrzymanie pojazdu, jeżeli jego działanie zagraża życiu lub zdrowiu uprawnionego lub innej osoby lub stwarza zagrożenie dla ważnych obiektów, urządzeń lub obszarów;

5) pokonanie przeszkody uniemożliwiającej lub utrudniającej ujęcie osoby albo ratowanie życia lub zdrowia uprawnionego, innej osoby lub ratowanie mienia,

6) zaalarmowanie lub wezwanie pomocy;

7) neutralizacja przedmiotów lub urządzeń mogących stwarzać niebezpieczeństwo wybuchu, powodujących jednocześnie bezpośrednie zagrożenie zdrowia lub życia uprawnionego lub innej osoby;

8) unieszkodliwienie zwierzęcia, którego zachowanie zagraża bezpośrednio życiu lub zdrowiu uprawnionego lub innej osoby;

9) oddanie strzału ostrzegawczego.

Drugi dotyczy pościgu za osobą, wobec której można było użyć broni palnej. Trzeci natomiast dotyczy ucieczki. Jak wskazuje powyższe zestawienie, katalog okoliczności uprawniających do użycia broni palnej przez funkcjonariuszy jest relatywnie szeroki i zbliża się poprzez swój zakres do uprawnień organów policji, Straży Granicznej itp.

Zgodnie z art. 51 ustawy o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej, użycie tych środków lub broni dokumentowane jest notatką. Notatkę przekazuje się przełożonemu i podlega ona dalszej ewidencji.

Minister właściwy do spraw finansów publicznych określi, w drodze rozporządzenia:

1) rodzaje broni palnej przysługującej osobom, o których mowa w art. 138;

2) kryteria i tryb przydziału broni palnej, normy uzbrojenia oraz sposób jej magazynowania, przechowywania i zapewniania właściwego stanu technicznego, biorąc pod uwagę konieczność zapewnienia bezpieczeństwa i uniemożliwienie użycia broni palnej przez osobę nieuprawnioną;

3) normy wyposażenia niezbędnego do wykonywania czynności służbowych, zasady jego przyznawania i użytkowania, biorąc pod uwagę zakres wykonywanych zadań;

4) warunki przyznawania środków przymusu bezpośredniego, o których mowa w art. 139 ust. 1, uwzględniając zakres zadań wykonywanych przez funkcjonariuszy lub rodzaje stanowisk.

● Na podstawie art. 256 pkt 4 przepisów wprowadzających ustawę o KAS, dotychczas wydane rozporządzenia na podstawie delegacji ustawowej z art. 67 ust. 2 oraz art. 70 ustawy o Służbie Celnej obowiązują aż do momentu wydania nowych aktów wykonawczych, nie dłużej jednak niż trzy lata od dnia wejścia w życie ustawy o KAS.

W urzędzie obsługującym ministra właściwego do spraw finansów publicznych może działać wyodrębniona komórka organizacyjna, w której funkcjonariusze są uprawnieni do wykonywania czynności, o których mowa w art. 133 ust. 1, właściwa do prowadzenia działań na całym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

● Przepis ten wprowadza możliwość utworzenia jednostki, która będzie się wyłącznie zajmować podejmowaniem czynności o charakterze policyjnym. Regulacja ta powiela zapisy art. 11g ust. 2 ustawy o kontroli skarbowej.

W przypadku bezpośredniego zagrożenia przejęciem jednostki pływającej przez załogę innego statku przepisy art. 139 ust. 1 i 3 stosuje się odpowiednio.

● Regulacja ta jest odwołaniem do możliwości wykorzystania środków przymusu bezpośredniego oraz broni palnej w zakresie określonym komentowanym przepisem. Stanowi ona analogiczną regulację jak dotychczasowy art. 71 ustawy o Służbie Celnej.

W zakresie nieuregulowanym do spraw, o których mowa w niniejszym rozdziale, stosuje się odpowiednio przepisy działu VII Ordynacji podatkowej.

● W odróżnieniu od kontroli celno-skarbowej, do której w zakresie nieuregulowanym stosuje się przepisy ordynacji podatkowej (por. art. 94 ustawy o KAS), szczególne uprawnienia organów KAS oraz funkcjonariuszy służby celno-skarbowej objęte są regulacją samoistną. W nielicznych przypadkach odwołań w zakresie stosowanej procedury odnoszą się one do kodeksu postępowania karnego. Komentowany przepis jest jedynym, który nawiązuje do ordynacji podatkowej. Zawęża się on wyłącznie do przepisów o tajemnicy skarbowej (art. 293-305 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 201 ze zm.).

DZIAŁ VI Praca w Krajowej Administracji Skarbowej i służba w Służbie Celno-Skarbowej

ROZDZIAŁ 1 Przepisy ogólne

1. W jednostkach organizacyjnych KAS może być zatrudniona albo pełnić służbę osoba, która nie pełniła służby zawodowej ani nie pracowała w organach bezpieczeństwa państwa wymienionych w art. 2 ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów (Dz. U. z 2016 r. poz. 1721), ani nie była ich współpracownikiem.

2. Przy naborze do pracy albo przyjęciu do służby w jednostkach organizacyjnych KAS, kandydaci urodzeni przed dniem 1 sierpnia 1972 r. są obowiązani do złożenia kierownikowi jednostki organizacyjnej oświadczenia dotyczącego pracy lub służby w organach bezpieczeństwa państwa, o których mowa w ust. 1, lub współpracy z tymi organami.

3. Przepisy ust. 1 i 2 stosuje się odpowiednio do Szefa Krajowej Administracji Skarbowej i jego zastępców.

4. Minister właściwy do spraw finansów publicznych określi, w drodze rozporządzenia, tryb składania oświadczenia oraz wzór oświadczenia, o którym mowa w ust. 2, mając na względzie zapewnienie jednolitości składanych oświadczeń oraz zakres danych objętych oświadczeniem.

● Komentowany przepis jest pierwszym w dziale VI ustawy o KAS regulującym pracę w KAS oraz służbę funkcjonariuszy w służbie celno-skarbowej. Dział ten zawiera sześć rozdziałów, które obejmują odpowiednio przepisy ogólne (rozdział 1), pracę w KAS (rozdział 2), przebieg służby w służbie celno-skarbowej (rozdział 3), stopnie i stanowiska służbowe funkcjonariuszy (rozdział 4), obowiązki i prawa funkcjonariuszy (rozdział 5) oraz uposażenie i inne świadczenia pieniężne funkcjonariuszy (rozdział 6). Struktura ustawy o KAS w tym dziale w sposób wyraźny skupia się na funkcjonariuszach, co do których zakres regulacji jest nieporównywalnie szerszy niż ma to miejsce w odniesieniu do pozostałych pracowników organów KAS. Uzasadnia to twierdzenie, że ustawa o KAS wprowadziła przede wszystkim nową formację mundurową o relatywnie szerokich uprawnieniach, w miejsce istniejących struktur kontroli, z których tylko Służba Celna była formacją mundurową.

Regulacje tego działu nawiązują zarówno do przepisów ustawy o Służbie Celnej (rozdziały 7-10), jak też ustawy o kontroli skarbowej (rozdział 5). W tym ujęciu stanowią one ujednolicenie dotychczasowych zasad zatrudniania funkcjonariuszy Służby Celnej, inspektorów kontroli skarbowej oraz pracowników kontroli skarbowej.

Pierwszy przepis działu VI ustawy o KAS wyłącza możliwość świadczenia pracy lub pełnienia służby w organach KAS przez osoby, które pracowały, współpracowały lub pełniły służbę zawodową w organach bezpieczeństwa państwa. Zostały one wymienione enumeratywnie w powołanej w ustępie pierwszym komentowanego artykułu ustawie i obejmują:

1) resort Bezpieczeństwa Publicznego Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego;

2) Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego;

3) Komitet do Spraw Bezpieczeństwa Publicznego;

4) jednostki organizacyjne podległe organom, o których mowa w pkt 1-3, a w szczególności jednostki Milicji Obywatelskiej w okresie do 14 grudnia 1954 r.;

5) instytucje centralne Służby Bezpieczeństwa Ministerstwa Spraw Wewnętrznych oraz podległe im jednostki terenowe w wojewódzkich, powiatowych i równorzędnych komendach Milicji Obywatelskiej oraz w wojewódzkich, rejonowych i równorzędnych urzędach spraw wewnętrznych;

6) Akademię Spraw Wewnętrznych;

7) Zwiad Wojsk Ochrony Pogranicza;

8) Zarząd Główny Służby Wewnętrznej jednostek wojskowych Ministerstwa Spraw Wewnętrznych oraz podległe mu komórki;

9) Informację Wojskową;

10) Wojskową Służbę Wewnętrzną;

11) Zarząd II Sztabu Generalnego Wojska Polskiego;

12) inne służby Sił Zbrojnych prowadzące działania operacyjno-rozpoznawcze lub dochodzeniowo-śledcze, w tym w rodzajach broni oraz w okręgach wojskowych.

Ponadto jednostkami Służby Bezpieczeństwa w rozumieniu ustawy są te jednostki Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, które z mocy prawa podlegały rozwiązaniu w chwili zorganizowania Urzędu Ochrony Państwa, oraz te jednostki, które były ich poprzedniczkami.

Osoby zatrudniane urodzone przed 1 sierpnia 1972 r. zobowiązane są do złożenia oświadczenia lustracyjnego. Przepisy te stosuje się odpowiednio do szefa KAS oraz jego zastępców.

1. Zadania kierownika jednostki organizacyjnej w sprawach z zakresu pracy i służby funkcjonariuszy w izbie administracji skarbowej wraz z podległymi jednostkami organizacyjnymi KAS wykonuje dyrektor izby administracji skarbowej.

2. Zadania kierownika jednostki organizacyjnej wobec dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, dyrektorów izb administracji skarbowej, dyrektora Szkoły, dyrektora Centrum oraz funkcjonariuszy pełniących służbę w komórkach organizacyjnych urzędu obsługującego ministra wykonuje Szef Krajowej Administracji Skarbowej.

● Zgodnie z art. 37 ustawy o KAS w sprawach organizacyjno-finansowych izba administracji skarbowej wraz z podległymi urzędami skarbowymi oraz urzędami celno-skarbowymi stanowi jednostkę organizacyjną, której kierownikiem jest dyrektor izby administracji skarbowej. W tym ujęciu dyrektor IAS sprawuje kierownictwo z zakresu pracy i służby nad pracownikami i funkcjonariuszami izby, jak też urzędu celno-skarbowego oraz urzędu skarbowego.

Analogicznie kierownikiem jednostek wymienionych w ustępie drugim tego przepisu jest szef KAS.

Konsekwencją tej regulacji jest centralizacja struktur administracyjnych, która została wprowadzona już ustawą o administracji podatkowej (por. art. 12 tej ustawy). Tym samym to dyrektor IAS jest stroną stosunku pracy pracowników lub funkcjonariuszy jednostek określonych w ustępie 1 komentowanego artykułu.

1. Osoby zatrudnione w izbie administracji skarbowej oraz funkcjonariusze izby administracji skarbowej, realizujący:

1) w urzędach skarbowych zadania, o których mowa w art. 28 ust. 1,

2) w urzędach celno-skarbowych zadania, o których mowa w art. 33 ust. 1

- podlegają naczelnikowi tego urzędu.

2. Dyrektor izby administracji skarbowej nie może wydawać poleceń osobom zatrudnionym w tej izbie oraz funkcjonariuszom tej izby w indywidualnych sprawach w zakresie realizowanych zadań określonych w art. 28 ust. 1 oraz w art. 33 ust. 1.

3. W przypadku, o którym mowa w ust. 1, w sprawach z zakresu pracy i służby jest wymagane uzyskanie stanowiska odpowiednio naczelnika urzędu skarbowego albo naczelnika urzędu celno-skarbowego, w przypadku:

1) zmiany warunków pracy albo służby oraz wynagrodzenia albo uposażenia;

2) rozwiązania stosunku pracy albo zwolnienia ze służby;

3) przeniesienia do innego urzędu w rozumieniu ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej (Dz. U. z 2016 r. poz. 1345, 1605 i 1807) oraz do Najwyższej Izby Kontroli w rozumieniu ustawy z dnia 23 grudnia 1994 r. o Najwyższej Izbie Kontroli (Dz. U. z 2015 r. poz. 1096 oraz z 2016 r. poz. 677);

4) przeniesienia funkcjonariusza do innej jednostki organizacyjnej KAS.

4. Stanowisko naczelnika urzędu skarbowego albo naczelnika urzędu celno-skarbowego, o którym mowa w ust. 3, jest wiążące dla dyrektora izby administracji skarbowej.

● Regulacja ta jest analogiczna w stosunku do nieobowiązującego art. 7a ustawy o urzędach i izbach skarbowych.

Wprowadza ona podległość pracowników i funkcjonariuszy, którzy formalnie są zatrudnieni w izbach administracji skarbowej, naczelnikom poszczególnych urzędów. Odwołanie do art. 28 ust. 1 oraz art. 33 ust. 1 ustawy o KAS dotyczy odpowiednio zadań naczelników urzędów skarbowych oraz zadań naczelników urzędów celno-skarbowych.

Podporządkowanie tych pracowników i funkcjonariuszy naczelnikom poszczególnych organów prowadzi do niemożności wydawania poleceń przez dyrektora IAS, mimo że jest on ich pracodawcą. W zakresie stosunku pracy jest to zatem przepis szczególny w porównaniu do regulacji ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1666 ze zm.).

Przeniesienie zwierzchności z dyrektora IAS na naczelników urzędów skarbowych oraz urzędów celno-skarbowych w zakresie możliwości wydawania wiążących poleceń skutkuje także wpływem tych osób na zmianę warunków pracy lub służby tych osób, w tym rozwiązanie takiego stosunku lub przeniesienie funkcjonariusza do innej jednostki KAS. Stanowisko naczelników jest wiążące dla dyrektora IAS, a tym samym jest on pozbawiony praktycznie wpływu na stosunek pracy lub relację służbową takich osób.

1. Małżonkowie oraz osoby pozostające ze sobą w stosunku pokrewieństwa do drugiego stopnia włącznie, powinowactwa pierwszego stopnia, przysposobienia, opieki lub kurateli, a także osoby prowadzące wspólne gospodarstwo domowe nie mogą pełnić służby ani być zatrudnione w jednostkach organizacyjnych KAS, jeżeli powstałby między tymi osobami stosunek podległości służbowej.

2. Osoby zatrudnione w jednostkach organizacyjnych KAS oraz funkcjonariusze są obowiązani do złożenia kierownikowi jednostki organizacyjnej pisemnej informacji o zaistnieniu przesłanek określonych w ust. 1.

3. Informacja, o której mowa w ust. 2, powinna zawierać w szczególności imię i nazwisko składającego informację, imię i nazwisko osoby zatrudnionej w jednostce organizacyjnej KAS albo funkcjonariusza będących jego małżonkiem, osobą pozostającą z nim w stosunku pokrewieństwa do drugiego stopnia włącznie, powinowactwa pierwszego stopnia, przysposobienia, opieki lub kurateli albo osobą prowadzącą z nim wspólne gospodarstwo domowe.

4. Informację, o której mowa w ust. 2, należy złożyć bezzwłocznie po zaistnieniu przesłanek powodujących powstanie obowiązku złożenia tej informacji albo uzyskaniu wiedzy uzasadniającej złożenie takiej informacji.

5. Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej, dyrektor izby administracji skarbowej, ich zastępcy, naczelnik urzędu skarbowego, naczelnik urzędu celno-skarbowego, dyrektor Szkoły i dyrektor Centrum składają Szefowi Krajowej Administracji Skarbowej informację, o której mowa w ust. 2.

6. Minister właściwy do spraw finansów publicznych określi, w drodze rozporządzenia, wzór informacji, o której mowa w ust. 2, mając na względzie zapewnienie jednolitości składanych informacji oraz zakres danych objętych informacją.

● Przepis ten jest rozszerzeniem treści dotychczasowego art. 126 ustawy o Służbie Celnej. Jego celem jest wykluczenie ewentualnego konfliktu w ramach jednej jednostki KAS wśród osób, które są powiązane więzami rodzinnymi, pokrewieństwa lub powinowactwa i jednocześnie powstają pomiędzy nimi zależności służbowe.

O ile relacje małżeńskie, pokrewieństwo lub powinowactwo jest relatywnie łatwe do udowodnienia, o tyle ustawodawca rozszerza zakaz także na osoby prowadzące wspólne gospodarstwo domowe. Jest to związek nieformalny, trudny do weryfikacji. Stąd też ciężar decyzji o istnieniu takiej relacji przeniesiono na te osoby, gdyż mają one obowiązek poinformować kierownika jednostki o tym fakcie.

Kierownikiem jednostki, do którego należy złożyć informacje, jest dyrektor IAS lub szef KAS (art. 145 ustawy o KAS).

1. Osobie zatrudnionej w jednostce organizacyjnej KAS oraz funkcjonariuszowi przysługują odpowiednio do wynagrodzenia albo uposażenia:

1) dodatek kontrolerski w wysokości do 50% wynagrodzenia zasadniczego albo uposażenia zasadniczego za wykonywanie:

a) kontroli podatkowej,

b) kontroli celno-skarbowej, z wyłączeniem kontroli, o której mowa w art. 54 ust. 2 pkt 9,

c) kontroli, o której mowa w ustawie z dnia 16 listopada 2000 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (Dz. U. z 2016 r. poz. 299 i 615),

d) audytu,

e) czynności, o których mowa w art. 113-117, art. 118 ust. 1-17, art. 119 ust. 1-10, art. 120 ust. 1-6, art. 122-126, art. 127 ust. 1-5, art. 128 ust. 1, art. 131 ust. 1, 2 i 5 i art. 133;

2) dodatek kontrolerski w wysokości do 20% wynagrodzenia zasadniczego albo uposażenia zasadniczego dla kierownika komórki organizacyjnej, wykonującej kontrolę, audyt lub czynności, o których mowa w pkt 1, który dokonuje osobiście czynności w tym zakresie, opracowuje lub weryfikuje dokumentację prowadzonych kontroli, audytu oraz czynności, o których mowa w pkt 1, w wymiarze co najmniej 20% czasu pracy albo służby;

3) dodatek orzeczniczy w wysokości do 50% wynagrodzenia zasadniczego osoby zatrudnionej w jednostce organizacyjnej KAS albo uposażenia zasadniczego funkcjonariusza na stanowisku radcy skarbowego za wykonywanie czynności organu, o których mowa w art. 13 § 2c Ordynacji podatkowej.

2. Minister właściwy do spraw finansów publicznych określi, w drodze rozporządzenia, stawki dodatku kontrolerskiego, o którym mowa w ust. 1 pkt 1 i 2, warunki i tryb przyznawania, wypłaty, zmiany wysokości oraz utraty dodatku kontrolerskiego, uwzględniając potrzebę zwiększenia skuteczności kontroli podatkowej, kontroli celno-skarbowej, kontroli, o której mowa w ustawie z dnia 16 listopada 2000 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu, z wyłączeniem kontroli, o której mowa w art. 54 ust. 2 pkt 9, audytu lub czynności, o których mowa w art. 113-117, art. 118 ust. 1-17, art. 119 ust. 1-10, art. 120 ust. 1-6, art. 122-126, art. 127 ust. 1-5, art. 128 ust. 1, art. 131 ust. 1, 2 i 5 i art. 133, przez zapewnienie motywacji do ich sprawnego wykonywania.

3. Minister właściwy do spraw finansów publicznych określi, w drodze rozporządzenia, stawki dodatku orzeczniczego, warunki i tryb przyznawania dodatku orzeczniczego, wypłaty, zmiany wysokości oraz utraty dodatku orzeczniczego, uwzględniając potrzebę zwiększenia skuteczności postępowań przez zapewnienie motywacji osób zatrudnionych w jednostkach organizacyjnych KAS oraz funkcjonariuszy do rzetelnego i sprawnego wykonywania czynności, o których mowa w ust. 1 pkt 3.

● Przepis ten powiela art. 40 ustawy o kontroli skarbowej. Wprowadza on dodatek kontrolerski do 50 proc. wynagrodzenia zasadniczego lub uposażenia zasadniczego. Wspomniany artykuł ustawy o kontroli skarbowej różnicował tego typu dodatek. Zgodnie bowiem z art. 40 ust. 1 ustawy o kontroli skarbowej inspektorom przysługiwał miesięczny dodatek skarbowy do wynagrodzenia nie niższy niż 50 proc. wynagrodzenia zasadniczego i dodatku za wieloletnią pracę w służbie cywilnej. Natomiast zgodnie z art. 40 ust. 1a ustawy o kontroli skarbowej pracownikom jednostek organizacyjnych kontroli skarbowej, którzy nie są inspektorami, a wykonują osobiście czynności kontrolne lub czynności operacyjno-rozpoznawcze, przysługiwał miesięczny dodatek skarbowy do wynagrodzenia w wysokości do 50 proc. wynagrodzenia. Obecne brzmienie komentowanego przepisu zrównuje zasady przydzielania takiego dodatku zarówno w odniesieniu do pracowników, jak i funkcjonariuszy. Oznacza to możliwe pogorszenie sytuacji majątkowej dotychczasowych inspektorów, którzy wcześniej mieli dodatek nie niższy niż 50 proc. wynagrodzenia zasadniczego. Co więcej, do podstawy wymiaru wliczał się również dodatek za wieloletnią pracę w służbie cywilnej, którego obecny przepis nie przewiduje.

● Dodatek przysługuje za wykonywanie kontroli, audytu oraz enumeratywnie wymienionych czynności. Ponadto ustawodawca przewidział dodatek do 20 proc. wynagrodzenia zasadniczego lub uposażenia dla kierowników komórek organizacyjnych, którzy osobiście dokonują czynności związanych z kontrolą, audytem, lub pozostałych, wymienionych w ust. 1 tego artykułu czynności, jeżeli poświęcają na to co najmniej 20 proc. czasu pracy lub służby.

Ustawodawca wprowadził również dodatek orzeczniczy. Przysługuje on osobom zatrudnionym lub pełniącym służbę na stanowisku radcy skarbowego. Dodatek ten również określono w wysokości do 50 proc. płacy lub uposażenia zasadniczego.

Radca skarbowy jest nowym podmiotem, który został powołany ustawą o KAS w ramach nowelizacji ordynacji podatkowej. Zgodnie z art. 13 par. 2c ordynacji podatkowej w zakresie rozstrzygania spraw podatkowych uprawnienia naczelnika urzędu skarbowego, naczelnika urzędu celno-skarbowego oraz dyrektora izby administracji skarbowej jako organu podatkowego przysługują także radcy skarbowemu wykonującemu czynności orzecznicze w tym organie.

ROZDZIAŁ 2 Praca w Krajowej Administracji Skarbowej

1. Osoby zatrudnione w Krajowej Informacji Skarbowej, izbie administracji skarbowej, Szkole oraz Centrum są obowiązane corocznie, w terminie do dnia 31 marca, składać oświadczenia o swoim stanie majątkowym.

2. Przepisu ust. 1 nie stosuje się do osób zatrudnionych w jednostkach organizacyjnych KAS na stanowiskach pomocniczych, robotniczych, obsługowych lub przy sporządzaniu i wydawaniu posiłków.

3. Oświadczenie składa się kierownikowi jednostki organizacyjnej KAS, w której osoba jest zatrudniona.

4. Do dokonywania analizy oświadczeń składanych przez osoby zatrudnione w Krajowej Informacji Skarbowej i izbie administracji skarbowej są uprawnieni kierownicy tych jednostek oraz komórka organizacyjna urzędu obsługującego ministra realizująca zadania w zakresie oświadczeń o stanie majątkowym. W przypadku osób zatrudnionych w Szkole i Centrum analizy oświadczeń o stanie majątkowym dokonuje komórka organizacyjna urzędu obsługującego ministra realizująca zadania w zakresie oświadczeń o stanie majątkowym.

5. Niebędący funkcjonariuszem dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej, dyrektor izby administracji skarbowej, naczelnik urzędu skarbowego, naczelnik urzędu celno-skarbowego, dyrektor Szkoły, dyrektor Centrum oraz ich zastępcy oświadczenia o stanie majątkowym składają Szefowi Krajowej Administracji Skarbowej.

6. Do dokonywania analizy oświadczeń osób, o których mowa w ust. 5, jest uprawniona komórka organizacyjna urzędu obsługującego ministra realizująca zadania w zakresie oświadczeń o stanie majątkowym.

7. W zakresie nieuregulowanym do spraw oświadczeń o stanie majątkowym osób zatrudnionych w jednostkach organizacyjnych KAS stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne (Dz. U. z 2006 r. poz. 1584, z 2008 r. poz. 1458, z 2009 r. poz. 1375, z 2010 r. poz. 1228, z 2015 r. poz. 1635 oraz z 2016 r. poz. 1202).

● Rozdział 2 komentowanego działu zawiera tylko dwa przepisy, odpowiednio art. 149 oraz 150 ustawy o KAS. Pierwszy z nich dotyczy składania oświadczeń majątkowych. W przepisach ustawy o kontroli skarbowej oświadczenia takie inspektorzy i pracownicy urzędów kontroli skarbowej będący pracownikami służby cywilnej byli zobowiązani corocznie, w terminie do 15 maja, składać wraz z załącznikiem - kserokopią zeznania o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym i jego korekt. Analogicznie regulował to art. 123 ustawy o Służbie Celnej w odniesieniu do jej funkcjonariuszy.

Podobnie jak dotychczas oświadczenia składa się kierownikowi jednostki (por. art. 145 ustawy o KAS).

Wśród przepisów odsyłających do ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne (t.j. Dz.U. z 2006 r. nr 216, poz. 1584 ze zm.) należy zwrócić uwagę na art. 14. Zgodnie z nim, kto będąc zobowiązany do złożenia oświadczenia, podaje w nim nieprawdę, podlega karze pozbawienia wolności do lat pięciu. W wypadku mniejszej wagi sprawca czynu podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.

1. Członek korpusu służby cywilnej zatrudniony w urzędzie obsługującym ministra właściwego do spraw finansów publicznych albo w jednostce organizacyjnej KAS może otrzymać propozycję przeniesienia do pełnienia służby w Służbie Celno-Skarbowej.

2. Z wnioskiem o pełnienie służby w Służbie Celno-Skarbowej może wystąpić także członek korpusu służby cywilnej.

3. Propozycję, o której mowa w ust. 1, przedstawia kierownik jednostki organizacyjnej.

4. Propozycja, o której mowa w ust. 1, powinna określać:

1) datę przekształcenia stosunku pracy w stosunek służbowy;

2) miejsce służby;

3) rodzaj służby;

4) stanowisko służbowe;

5) stopień służbowy;

6) uposażenie.

5. Członek korpusu służby cywilnej w terminie 7 dni od dnia otrzymania propozycji, o której mowa w ust. 1, składa pisemne oświadczenie o przyjęciu albo odmowie przyjęcia propozycji.

6. Przeniesienie, o którym mowa w ust. 1, może nastąpić za zgodą dyrektora generalnego urzędu obsługującego ministra właściwego do spraw finansów publicznych lub kierownika jednostki organizacyjnej wykonującego jego zadania, w której członek korpusu służby cywilnej jest zatrudniony.

7. Dotychczasowy stosunek pracy członka korpusu służby cywilnej, który przyjął propozycję, o której mowa w ust. 1, przekształca się w stosunek służbowy na podstawie aktu mianowania.

8. Członkowi korpusu służby cywilnej, który stał się funkcjonariuszem, okres stażu pracy w służbie cywilnej lub jednostkach organizacyjnych KAS wlicza się do okresu służby w Służbie Celno-Skarbowej.

9. W przypadku członka korpusu służby cywilnej, który stał się funkcjonariuszem, przepis art. 242 ust. 3 stosuje się odpowiednio.

10. W przypadku członka korpusu służby cywilnej, który w wyniku przekształcenia, o którym mowa w ust. 7, stał się funkcjonariuszem i pracował przez okres krótszy niż 6 miesięcy w danym roku kalendarzowym w urzędzie obsługującym ministra właściwego do spraw finansów publicznych lub ministra właściwego do spraw instytucji finansowych albo w jednostce organizacyjnej KAS, nabywa prawo do wynagrodzenia rocznego w wysokości proporcjonalnej do okresu pracy w urzędzie obsługującym ministra właściwego do spraw finansów publicznych lub ministra właściwego do spraw instytucji finansowych albo w jednostce organizacyjnej KAS, za który wynagrodzenie roczne przysługuje.

11. Stosunek pracy członka korpusu służby cywilnej, który odmówił przyjęcia złożonej propozycji, nie ulega zmianie.

● Drugi przepis rozdziału 2 dotyczy możliwości przeniesienia pracownika służby cywilnej do Służby Celno-Skarbowej. Zmiana taka oznacza, że dotychczasowy pracownik cywilny staje się funkcjonariuszem, przy czym stosunek pracy przekształca się z mocy prawa w stosunek służbowy na podstawie mianowania.

Przepis nie precyzuje, kto może wystąpić w wnioskiem, wskazując tylko, że może to zrobić także sam zainteresowany. W odpowiedzi na wniosek propozycję przeniesienia przedstawia kierownik jednostki organizacyjnej.

Jeżeli propozycję przeniesienia otrzyma osoba, która nie wyrazi zgody na zmianę formy zatrudnienia, pozostaje ona na dotychczasowym stanowisku.

ROZDZIAŁ 3 Przebieg służby w Służbie Celno-Skarbowej

1. Funkcjonariuszem może być osoba:

1) będąca obywatelem polskim;

2) korzystająca z pełni praw publicznych;

3) która nie była skazana prawomocnym wyrokiem sądu za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe;

4) posiadająca co najmniej średnie wykształcenie;

5) ciesząca się nieposzlakowaną opinią;

6) której stan zdrowia pozwala na pełnienie służby na określonym stanowisku.

2. Funkcjonariuszem wykonującym czynności, o których mowa w art. 113-117, art. 118 ust. 1-17, art. 119 ust. 1-10, art. 120 ust. 1-6, art. 122-126, art. 127 ust. 1-5, art. 128 ust. 1, art. 131 ust. 1, 2 i 5 i art. 133, może być osoba, która dodatkowo:

1) posiada wyłącznie obywatelstwo polskie;

2) nie była skazana prawomocnym wyrokiem sądu za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe;

3) posiada zdolność fizyczną i psychiczną do pełnienia służby w formacjach uzbrojonych, podległych szczególnej dyscyplinie służbowej, której gotowa jest się podporządkować;

4) daje rękojmię zachowania tajemnicy stosownie do wymogów określonych w przepisach o ochronie informacji niejawnych.

● Przepis ten wprowadza przesłanki, które musi spełnić osoba ubiegająca się o status funkcjonariusza służby celno-skarbowej. Przepis ten w ust. 1 powiela art. 76 ustawy o Służbie Celnej. Z kolei art. 39 ustawy o kontroli skarbowej wskazywał na przesłanki, które musiał spełniać inspektor kontroli skarbowej. Porównując do komentowanego przepisu, obejmowały one dodatkowo konieczność posiadania wykształcenia wyższego, co najmniej pięcioletni staż pracy w organach albo trzyletnią praktykę w jednostkach organizacyjnych kontroli skarbowej, a także złożony egzamin przed komisją powołaną przez generalnego inspektora kontroli skarbowej. W konsekwencji aktualne brzmienie ustępu pierwszego komentowanego przepisu zrównuje kwalifikacje do pełnienia służby jako funkcjonariusz z wymogami określonymi dla funkcjonariuszy Służby Celnej.

Ustęp 2 tego przepisu wprowadza dodatkowe przesłanki dla osób, które pełnić będą służbę związaną z prowadzeniem czynności operacyjno-rozpoznawczych, w tym kontroli operacyjnej, oraz posługiwać się będą bronią i stosować środki przymusu bezpośredniego. Ustawodawca wymaga zarówno posiadania predyspozycji psychicznych do wykonywania takich czynności, jak również wprowadza obowiązek podporządkowania się w ramach dyscypliny służbowej przełożonym oraz zachowania tajemnicy służbowej.

1. Informacja o wolnych stanowiskach służbowych w Służbie Celno-Skarbowej stanowi informację publiczną.

2. Informacje o wolnych stanowiskach w Służbie Celno-Skarbowej, na których są wykonywane czynności określone w art. 113-117, art. 118 ust. 1-17, art. 119 ust. 1-10, art. 120 ust. 1-6, art. 122-126, art. 127 ust. 1-5, art. 128 ust. 1, art. 131 ust. 1, 2 i 5 i art. 133, oraz o kandydatach zgłaszających się na te stanowiska, a także o nawiązaniu stosunku służbowego w wyniku naboru nie podlegają upowszechnianiu i udostępnianiu.

● Podobnie sformułowany był art. 77 ustawy o Służbie Celnej, przy czym aktualne brzmienie komentowanego przepisu wprost wskazuje, że informacja o wolnych stanowiskach stanowi informację publiczną. Tym samym, zgodnie z art. 2 ustawy z 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1764), każdemu przysługuje prawo dostępu do informacji publicznej, a ograniczenia zostały enumeratywnie określone w art. 5 tej ustawy.

Niejawne są stanowiska związane z prowadzeniem czynności operacyjno-rozpoznawczych, w tym kontroli operacyjnej, a także stanowiska związane z wykorzystywaniem środków przymusu bezpośredniego oraz broni palnej.

1. Przyjęcie kandydata do służby w Służbie Celno-Skarbowej następuje po przeprowadzeniu postępowania kwalifikacyjnego, na które składa się:

1) złożenie podania o przyjęcie do służby, kwestionariusza osobowego, a także dokumentów stwierdzających wymagane wykształcenie i kwalifikacje zawodowe oraz zawierających dane o uprzednim zatrudnieniu;

2) test wiedzy;

3) rozmowa kwalifikacyjna;

4) test sprawności fizycznej;

5) test psychologiczny i kompetencyjny do służby w Służbie Celno-Skarbowej;

6) ustalenie zdolności fizycznej i psychicznej do służby w Służbie Celno-Skarbowej;

7) sprawdzenie w ewidencjach, rejestrach i kartotekach prawdziwości danych zawartych w kwestionariuszu osobowym kandydata do służby;

8) przeprowadzenie postępowania sprawdzającego określonego w przepisach o ochronie informacji niejawnych.

2. W przypadku kandydata do służby w Służbie Celno-Skarbowej w komórce, w której są wykonywane czynności określone w art. 113-117, art. 118 ust. 1-17, art. 119 ust. 1-10, art. 120 ust. 1-6, art. 122-126, art. 127 ust. 1-5, art. 128 ust. 1, art. 131 ust. 1, 2 i 5 i art. 133, postępowanie kwalifikacyjne obejmuje dodatkowo badanie psychofizjologiczne.

3. Zdolność fizyczną i psychiczną, o której mowa w ust. 1 pkt 6, ustalają komisje lekarskie podległe ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych, o których mowa w art. 207 ust. 1.

4. W szczególnie uzasadnionych przypadkach Szef Krajowej Administracji Skarbowej może zwolnić kandydata do służby z testu sprawności fizycznej.

5. Informacje o wyniku postępowania kwalifikacyjnego stanowią informację publiczną w zakresie objętym wymaganiami określonymi w ogłoszeniu o postępowaniu kwalifikacyjnym. Informacje o wyniku postępowania kwalifikacyjnego kandydatów do służby w Służbie Celno-Skarbowej w komórkach, w których są wykonywane czynności określone w art. 113-117, art. 118 ust. 1-17, art. 119 ust. 1-10, art. 120 ust. 1-6, art. 122-126, art. 127 ust. 1-5, art. 128 ust. 1, art. 131 ust. 1, 2 i 5 i art. 133, nie podlegają upowszechnianiu i udostępnianiu.

6. Minister właściwy do spraw finansów publicznych określi, w drodze rozporządzenia:

1) szczegółowy zakres informacji, o których mowa w art. 152 ust. 1, i sposób podawania ich do wiadomości;

2) kryteria i szczegółowy tryb postępowania kwalifikacyjnego do służby w Służbie Celno-Skarbowej oraz zakres tematyczny testu wiedzy;

3) zakres testu sprawności fizycznej;

4) wzór kwestionariusza osobowego, o którym mowa w ust. 1 pkt 1.

7. Wydając rozporządzenie, o którym mowa w ust. 6, minister właściwy do spraw finansów publicznych uwzględni powszechność dostępu do informacji, zakres zadań wykonywanych na poszczególnych stanowiskach służbowych i wymagań związanych z tymi stanowiskami oraz potrzebę ujednolicenia formularzy stosowanych w trakcie postępowania kwalifikacyjnego.

● Przepis ten wprowadza procedurę postępowania kwalifikacyjnego osoby do służby celno-skarbowej. Regulacja ta powiela tryb naboru do Służby Celnej określony w art. 77 ustawy o Służbie Celnej.

Dodatkowe postępowanie dotyczy osób, które pełnić będą służbę przy wykonywaniu czynności operacyjno-rozpoznawczych, w tym kontroli operacyjnej, oraz będą posługiwały się bronią, a także stosować będą środki przymusu bezpośredniego.

Informacje o postępowaniu stanowią informację publiczną, która dostępna jest dla wszystkich osób zainteresowanych, na podstawie ustawy o dostępie do informacji publicznej.

Zgodnie z art. 256 pkt 3 ustawy wprowadzającej KAS dotychczasowe rozporządzenie ministra właściwego do spraw finansów publicznych wydane na podstawie art. 77 ust. 4 ustawy o Służbie Celnej, zachowuje moc do dnia wejścia w życie nowych przepisów wykonawczych, nie dłużej jednak niż do końca lutego 2018 r.

1. Stosunek służbowy funkcjonariusza powstaje w drodze mianowania, na podstawie zgłoszenia się do służby.

2. Osoba mianowana funkcjonariuszem służby przygotowawczej otrzymuje stopień służbowy aplikanta.

3. Służba przygotowawcza trwa 2 lata. W okresie służby przygotowawczej funkcjonariuszowi wyznacza się opiekuna spośród funkcjonariuszy.

● Treść tego przepisu jest dosłownym powtórzeniem art. 78 ustawy o Służbie Celnej.

Osoba mianowana otrzymuje pierwszy stopień w korpusie szeregowych (por. art. 192 ustawy o KAS).

Służba przygotowawcza ma na celu sprawdzenie predyspozycji osoby mianowanej do pełnienia obowiązków funkcjonariusza, stąd też ustanawia się jej opiekuna. Przepisy ustawy nie precyzują, jakie warunki powinien spełniać taki. Nie opiniuje on nawet służby takiej osoby (por. art. 156 ustawy o KAS), aczkolwiek konsultuje wydawaną opinię.

1. W okresie służby przygotowawczej funkcjonariusz jest obowiązany:

1) odbyć szkolenie praktyczne;

2) złożyć z wynikiem pozytywnym egzamin kończący zasadniczy kurs zawodowy albo egzamin zawodowy;

3) złożyć z wynikiem pozytywnym egzamin ze znajomości języka obcego albo przedłożyć dokument potwierdzający znajomość języka obcego w zakresie umożliwiającym wykonywanie obowiązków służbowych.

2. Szef Krajowej Administracji Skarbowej w przypadkach uzasadnionych potrzebami służby lub kwalifikacjami funkcjonariusza może:

1) zwolnić funkcjonariusza z obowiązku odbycia służby przygotowawczej;

2) skrócić okres służby przygotowawczej;

3) zwolnić funkcjonariusza z poszczególnych obowiązków określonych w ust. 1.

3. Szef Krajowej Administracji Skarbowej, na pisemny wniosek funkcjonariusza, w przypadkach wskazanych w tym wniosku lub uzasadnionych potrzebami służby, może przedłużyć okres służby przygotowawczej.

4. Minister właściwy do spraw finansów publicznych określi, w drodze rozporządzenia, program i przebieg służby przygotowawczej, obowiązki opiekuna, tryb opiniowania, tryb rozpatrywania odwołań od opinii okresowych, szczegółowe warunki i tryb egzaminów, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, oraz wykaz dokumentów potwierdzających znajomość języka obcego w zakresie umożliwiającym wykonywanie obowiązków służbowych, mając na względzie sprawne przeprowadzenie opiniowania oraz sprawdzenie przygotowania funkcjonariusza do pełnienia służby w Służbie Celno-Skarbowej.

● Okres służby przygotowawczej nakłada na funkcjonariusza co najmniej trzy obowiązki określone treścią ustępu pierwszego tego artykułu. Pozostałe regulacje mają charakter fakultatywny i dotyczą zarówno zwolnienia funkcjonariusza z określonych obowiązków, jak też możliwości przedłużenia okresu służby przygotowawczej. W obu przypadkach decyduje o tym samodzielnie szef KAS.

Ponieważ treść tego przepisu powiela regulacje z art. 79 oraz częściowo art. 80 ustawy o Służbie Celnej, zgodnie z art. 256 pkt 3 przepisów wprowadzających ustawę o KAS, rozporządzenie wydane na podstawie art. 80 ust. 6 ustawy o Służbie Celnej w zakresie delegacji z ust. 4 komentowanego przepisu zachowuje swoją ważność nie dłużej niż do końca lutego 2018 r.

1. W okresie służby przygotowawczej funkcjonariusz podlega opiniowaniu okresowemu, nie rzadziej niż co 6 miesięcy. Opinię wydaje bezpośredni przełożony w porozumieniu z opiekunem funkcjonariusza.

2. Funkcjonariusza zapoznaje się z opinią okresową w terminie 14 dni od dnia jej sporządzenia. Funkcjonariusz może, w terminie 14 dni od dnia zapoznania się z opinią, wnieść odwołanie do kierownika jednostki organizacyjnej.

3. W przypadku gdy opinię wydaje dyrektor izby administracji skarbowej albo Szef Krajowej Administracji Skarbowej, funkcjonariusz może złożyć wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy w terminie 14 dni od dnia zapoznania się z opinią.

● Dwuletni okres służby przygotowawczej podlega ocenie przez bezpośredniego przełożonego w formie opinii. Stwierdzenie, że opinia jest wydawana po konsultacji z opiekunem funkcjonariusza w żadnej mierze nie przesądza o jego wpływie na treść tej opinii. Co więcej, konsultacja taka jest niewiążąca dla przełożonego. Przy takim zakresie uprawnień i obowiązków opiekuna nasuwa się wątpliwość co do zasadności pełnienia przez niego tej funkcji.

Z wydaną opinią funkcjonariusz może się zapoznać i wnieść odwołanie, jeżeli nie będzie się zgadzał z zawartymi w niej ocenami. Ze względu na strukturę organów KAS, od opinii wydanej przez szefa KAS lub dyrektora KAS, funkcjonariusz może złożyć wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Termin na wniesienie odwołania lub wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy wynosi 14 dni i biegnie od dnia zapoznania się z opinią. Sformułowanie to należy interpretować jako dzień wręczenia opinii funkcjonariuszowi i możliwość zapoznania się z jej treścią, niezależnie od tego, czy faktycznie tę opinię przeczytał.

Po zakończeniu służby przygotowawczej, z zastrzeżeniem art. 155 ust. 2 pkt 1, i po spełnieniu warunków określonych w art. 155 ust. 1 oraz po uzyskaniu opinii okresowej stwierdzającej przydatność do służby w Służbie Celno-Skarbowej, funkcjonariusz zostaje mianowany do służby stałej.

● Jeżeli funkcjonariusz nie został zwolniony przez szefa KAS z obowiązku odbycia służby przygotowawczej po jej upływie oraz spełnieniu warunków związanych z odbyciem szkolenia praktycznego, złożenia egzaminów oraz uzyskaniu opinii okresowej stwierdzającej przydatność do służby, zostaje mianowany do służby stałej.

Przepis wskazuje na liczbę pojedynczą opinii okresowej, która stwierdza przydatność do służby. Jednak w dwuletnim okresie służby przygotowawczej opinie powinny być wydawane nie rzadziej niż raz na sześć miesięcy (art. 156 ustawy o KAS). Tym samym wydane powinny być co najmniej cztery takie opinie. Przyjąć zatem należy, że z ogółu tych opinii wynikać powinna przydatność do służby takiego funkcjonariusza.

1. Mianowania funkcjonariusza do służby przygotowawczej albo do służby stałej dokonuje kierownik jednostki organizacyjnej.

2. Akt mianowania zawiera:

1) imię i nazwisko;

2) datę mianowania;

3) rodzaj służby.

3. Dokonując mianowania, kierownik jednostki organizacyjnej wskazuje jednostkę organizacyjną KAS, w której funkcjonariusz będzie pełnił służbę.

4. Funkcjonariusz mianowany otrzymuje legitymację służbową.

5. Kierownik jednostki organizacyjnej, w której funkcjonariusz pełni służbę, w terminie nie dłuższym niż 7 dni od dnia mianowania, mianuje funkcjonariusza na stopień służbowy oraz określa, w formie pisemnej, stanowisko służbowe, uposażenie oraz miejsce pełnienia służby. Przepisy art. 192 ust. 2-4 stosuje się odpowiednio.

● Mianowanie do służby stałej wiąże się z przyporządkowaniem do jednostki oraz określeniem pełnionej w niej służby. Funkcjonariusz mianowany posługuje się legitymacją służbową jako dokumentem potwierdzającym jego stanowisko oraz uprawnienia. Dochodzi również do mianowania na określony stopień służbowy.

Ostatni ustęp komentowanego artykułu oddziela mianowanie do pełnienia funkcji od mianowania na określony stopień. O ile to pierwsze mianowanie można traktować jako odmianę stosunku pracy (por. art. 76 kodeksu pracy), o tyle to drugie stanowi akt administracyjny związany z pełnieniem służby na określonym stanowisku.

Przepis ten powiela dotychczasowe zapisy art. 82 ustawy o Służbie Celnej.

1. Przed podjęciem służby funkcjonariusz składa pisemne ślubowanie następującej treści:

"Świadomy podejmowanych obowiązków funkcjonariusza Służby Celno-Skarbowej ślubuję wiernie służyć Rzeczypospolitej Polskiej, przestrzegać Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i obowiązującego porządku prawnego, rzetelnie wykonywać powierzone mi zadania oraz strzec dobrego imienia służby, honoru i godności funkcjonariusza, a także przestrzegać zasad etyki zawodowej".

2. Do treści ślubowania, o którym mowa w ust. 1, funkcjonariusz może dodać słowa: "Tak mi dopomóż Bóg.".

● Ślubowanie jest uroczystą deklaracją pełnienia służby na najwyższym poziomie. W dotychczasowych przepisach funkcjonariusze Służby Celnej składali również stosowne ślubowanie (art. 83 ustawy o Służbie Celnej).

1. Kierownik jednostki organizacyjnej prowadzi dokumentację przebiegu służby funkcjonariusza i gromadzi ją w aktach osobowych.

2. Minister właściwy do spraw finansów publicznych określi, w drodze rozporządzenia, sposób prowadzenia dokumentacji, o której mowa w ust. 1, mając na względzie zapewnienie prawidłowego udokumentowania przebiegu służby oraz ochrony danych identyfikujących funkcjonariuszy wykonujących czynności operacyjno-rozpoznawcze.

● Prowadzona dokumentacja służby jest odrębną od akt osobowych ewidencją przebiegu służby. W praktyce prowadzi się te dwa zbiory dokumentów razem.

Dotychczasowe rozporządzenie, o którym mowa w ust. 2 komentowanego artykułu, było wydane na podstawie art. 84 ust. 2 ustawy o Służbie Celnej. Na podstawie art. 256 pkt 3 przepisów wprowadzających ustawę o KAS zachowuje ono swoją ważność nie dłużej niż przez 12 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy o KAS.

Funkcjonariuszowi, w związku z mianowaniem ze służby przygotowawczej do służby stałej, przysługują środki na zagospodarowanie w wysokości jednomiesięcznego uposażenia należnego w dniu tego mianowania.

● Przepis ten zapewnia nowym funkcjonariuszom w służbie stałej dodatkowe środki finansowe. Jego treść jest analogiczna do art. 85 ustawy o Służbie Celnej.

1. Jeżeli wymagają tego potrzeby KAS, funkcjonariuszowi można powierzyć pełnienie obowiązków służbowych na innym stanowisku na okres do 6 miesięcy, zgodnie z jego kwalifikacjami. W szczególnie uzasadnionych przypadkach powierzenie obowiązków może zostać przedłużone do 12 miesięcy.

2. Jeżeli wymagają tego potrzeby KAS, funkcjonariusza można przenieść na takie samo albo równorzędne stanowisko do innej jednostki organizacyjnej KAS, w tej samej albo innej miejscowości.

3. Przeniesienia, o którym mowa w ust. 2, można dokonać również na pisemny wniosek funkcjonariusza, jeżeli potrzeby KAS nie stanowią przeszkody.

4. Funkcjonariuszowi, w związku z przeniesieniem do służby w innej miejscowości, przysługuje jednorazowe świadczenie pieniężne na zagospodarowanie w wysokości jednomiesięcznego uposażenia, w przypadku gdy łączy się z tym zmiana miejsca zamieszkania. Przepisu tego nie stosuje się w przypadku, o którym mowa w ust. 3.

5. Jeżeli wymagają tego potrzeby KAS, funkcjonariusza można przenieść czasowo, na okres do 6 miesięcy w roku kalendarzowym, w tej samej albo innej miejscowości do innej jednostki organizacyjnej KAS. W okresie 2 lat od dnia przeniesienia do pełnienia służby stałej w innej miejscowości funkcjonariusz może być, po raz kolejny, przeniesiony do pełnienia służby w następnej miejscowości, a jeżeli dojazd do miejsca zamieszkania z tej następnej miejscowości jest znacznie utrudniony - tylko za pisemną zgodą funkcjonariusza.

6. W przypadkach określonych w ust. 1, 2 i 5 funkcjonariuszowi przysługuje uposażenie stosownie do wykonywanych obowiązków służbowych, lecz nie niższe od dotychczas otrzymywanego.

7. Przeniesień, o których mowa w ust. 2, 3 i 5, dokonuje kierownik jednostki organizacyjnej, a w sytuacji, gdy łączą się one z przeniesieniem do innych jednostek organizacyjnych KAS, o których mowa w art. 36 ust. 1 pkt 1 i 3, przeniesień tych dokonuje Szef Krajowej Administracji Skarbowej.

● Przepis ten powiela dotychczasowy art. 86 ustawy o Służbie Celnej.

Możliwość przeniesienia funkcjonariusza do innej jednostki organizacyjnej lub na inne stanowisko wynika z charakteru zatrudnienia. Funkcjonariusze pozostający na służbie mogą być przenoszeni przez kierownika jednostki organizacyjnej lub szefa KAS w obrębie organów KAS.

Komentowana regulacja wskazuje okresy, na które funkcjonariusz może być przeniesiony. Należy zwrócić uwagę, że przy takim przeniesieniu przysługuje funkcjonariuszowi dodatkowe świadczenie pieniężne w wysokości jednomiesięcznego uposażenia. Nie jest jednak ono należne, jeżeli z wnioskiem wystąpi sam funkcjonariusz.

Przeniesienie takie nie może prowadzić do obniżenia dotychczasowego uposażenia, przez które to pojęciem należy rozumieć zarówno płacę zasadniczą, jak i przysługujące funkcjonariuszowi na zajmowanym stanowisku dodatki.

1. Funkcjonariusza można, za jego pisemną zgodą, oddelegować do wykonywania pracy poza Służbą Celno-Skarbową.

2. Minister właściwy do spraw finansów publicznych określi, w drodze rozporządzenia:

1) warunki i tryb oddelegowania, przyznawania uposażenia oraz innych świadczeń przysługujących funkcjonariuszowi w czasie oddelegowania,

2) tryb postępowania w przypadku zmiany warunków oddelegowania, w tym w zakresie ustalania i wypłaty uposażenia oraz prawa do urlopu,

3) tryb odwołania funkcjonariusza z oddelegowania,

4) podmioty uprawnione do występowania z wnioskiem o oddelegowanie funkcjonariusza

- uwzględniając charakter zadań wykonywanych poza Służbą Celno-Skarbową, do wykonywania których funkcjonariusz może być oddelegowany.

● Oddelegowanie do wykonywania pracy poza Służbą Celno-Skarbową wymaga zgody funkcjonariusza. Przepis nie precyzuje, czy oznacza to oddelegowanie w ramach struktury KAS (np. na stanowiska niewymagające posiadania statusu funkcjonariusza), czy też poza nią. Domniemywać należy, że przepis ten dotyczy oddelegowania poza strukturę organów KAS.

Dotychczasowe rozporządzenie, o którym mowa w ust. 2 komentowanego artykułu, było wydane na podstawie art. 87 ust. 2 ustawy o Służbie Celnej. Na podstawie art. 256 pkt 3 przepisów wprowadzających ustawę o KAS zachowuje ono swoją ważność nie dłużej niż przez 12 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy o KAS.

1. Funkcjonariusz służby stałej, po uzyskaniu pisemnej zgody kierownika jednostki organizacyjnej, może ubiegać się o pracę w instytucjach Unii Europejskiej, jednostkach utworzonych przez Unię Europejską lub organizacjach międzynarodowych.

2. Funkcjonariusza, którego kandydatura została zaakceptowana przez instytucję Unii Europejskiej, jednostkę utworzoną przez Unię Europejską lub organizację międzynarodową, kierownik jednostki organizacyjnej oddelegowuje do pracy w tej instytucji, jednostce lub organizacji.

3. Oddelegowanie funkcjonariusza następuje po uzyskaniu pisemnej informacji o zaakceptowaniu jego kandydatury przez instytucję Unii Europejskiej, jednostkę utworzoną przez Unię Europejską lub organizację międzynarodową.

4. Oddelegowanie funkcjonariusza następuje na czas wykonywania pracy. W trakcie oddelegowania funkcjonariuszowi przysługują świadczenia wynikające z ustawy, z wyjątkiem prawa do urlopów określonych w art. 216, chyba że instytucja Unii Europejskiej, jednostka utworzona przez Unię Europejską lub organizacja międzynarodowa nie zapewnia oddelegowanemu funkcjonariuszowi prawa do urlopu wypoczynkowego.

5. Wzajemne prawa i obowiązki funkcjonariusza i instytucji Unii Europejskiej, jednostki utworzonej przez Unię Europejską lub organizacji międzynarodowej, do której funkcjonariusz został oddelegowany, określają przepisy obowiązujące w tej instytucji, jednostce lub organizacji.

6. Okres oddelegowania funkcjonariusza wlicza się do okresu służby w Służbie Celno-Skarbowej.

● Treść komentowanego przepisu należy traktować jako przepis szczególny w stosunku do art. 164 ustawy o KAS. O ile przepis wcześniejszy mówił o oddelegowaniu funkcjonariusza do pracy poza strukturami KAS, o tyle komentowany przepis mówi o oddelegowaniu również poza struktury KAS, ale do pracy w instytucjach Unii Europejskiej, organizacjach międzynarodowych lub jednostkach utworzonych przez Unię Europejską.

W przypadku takiego oddelegowania zmienia się tryb postępowania i nie jest wymagana zgoda funkcjonariusza, tylko kierownika jednostki, w której pełni służbę. Dodatkowo zgodę taką musi wydać struktura, do której funkcjonariusz jest delegowany.

Mimo że funkcjonariusz będzie wykonywał pracę poza strukturami KAS, to okres ten wlicza mu się do okresu służby w Służbie Celno-Skarbowej.

Przepis ten jest odpowiednikiem art. 88 ustawy o Służbie Celnej.

Minister właściwy do spraw finansów publicznych może udzielić pisemnej zgody na oddelegowanie funkcjonariusza służby stałej do pełnienia funkcji przedstawiciela Szefa Krajowej Administracji Skarbowej przy polskich placówkach dyplomatycznych. Przepisy art. 164 ust. 4 i 6 stosuje się odpowiednio.

● Podobnie jak przy oddelegowaniu do pracy w strukturach Unii Europejskiej i organizacjach międzynarodowych funkcjonariusz może być oddelegowany do pełnienia funkcji przedstawiciela szefa KAS w polskich placówkach dyplomatycznych.

Zgodę w tym wypadku wydaje minister finansów w formie pisemnej.

Przepis ten jest odpowiednikiem art. 89 ustawy o Służbie Celnej.

1. Szef Krajowej Administracji Skarbowej, po uzyskaniu zgody ministra właściwego do spraw finansów publicznych, może oddelegować funkcjonariusza, na okres nie dłuższy niż 6 miesięcy, do pełnienia służby na terytorium innego państwa w celu wykonania określonych przez niego zadań zleconych. Art. 167 stosuje się odpowiednio.

2. Funkcjonariuszowi oddelegowanemu do pełnienia służby na terytorium innego państwa w trakcie oddelegowania przysługują świadczenia wynikające z ustawy oraz:

1) związane z rozpoczęciem i zakończeniem służby na terytorium innego państwa, w drodze do kraju lub innego państwa w celu załatwienia spraw służbowych:

a) diety na pokrycie kosztów wyżywienia,

b) zwrot kosztów przejazdu,

c) zwrot kosztów noclegu,

d) zwrot kosztów przewozu bagażu;

2) ryczałt na pokrycie kosztów wyżywienia i zakwaterowania w miejscu pełnienia służby na terytorium innego państwa;

3) zwrot udokumentowanych kosztów niezbędnego leczenia poniesionych na terytorium innego państwa, z wyłączeniem kosztów zakupu leków, których nabycie za granicą nie było konieczne, kosztów zabiegów chirurgii plastycznej i kosmetycznych oraz kosztów nabycia protez ortopedycznych, dentystycznych lub okularów;

4) zwrot kosztów rozmów telefonicznych.

3. Do należności, o których mowa w ust. 2 pkt 1, stosuje się odpowiednio przepisy w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej.

4. Zwrot kosztów leczenia, o których mowa w ust. 2 pkt 3, nie przysługuje, jeżeli funkcjonariusz jest uprawniony, na podstawie odrębnych przepisów, do leczenia za granicą lub gdy koszty jego leczenia są finansowane ze środków Narodowego Funduszu Zdrowia.

5. W razie śmierci funkcjonariusza oddelegowanego na terytorium innego państwa koszt transportu jego zwłok do kraju jest pokrywany z budżetu państwa, z części, o której mowa w art. 9 ust. 1.

6. Minister właściwy do spraw finansów publicznych określi, w drodze rozporządzenia, wysokość przyznawanych świadczeń, o których mowa w ust. 2, uwzględniając koszty związane z pełnieniem służby przez funkcjonariusza na terytorium innego państwa.

● Oddelegowanie do pełnienia służby na terytorium innego państwa nie wymaga zgody funkcjonariusza, ale zgodę taką wyrazić musi minister finansów. Oddelegowuje szef KAS.

Przepis precyzuje, jakiego rodzaju świadczenia pieniężne przysługują funkcjonariuszowi oraz zwrot wydatków w związku z delegowaniem.

Odwołanie do rozporządzenia ministra pracy i polityki społecznej z 29 stycznia 2013 r. w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej (Dz.U. poz. 167) oznacza, że zwrot kosztów przejazdu uzależniony jest od pracodawcy. Zgodnie bowiem z par. 3 tego rozporządzenia środek transportu właściwy do odbycia podróży krajowej lub podróży zagranicznej, a także jego rodzaj i klasę określa pracodawca.

Przepis ten powiela dotychczasowe brzmienie art. 89a ustawy o Służbie Celnej.

Nie można bez zgody zainteresowanego przenieść do pełnienia służby w innej miejscowości:

1) funkcjonariusza-kobiety w ciąży;

2) funkcjonariusza samodzielnie sprawującego opiekę nad dzieckiem do lat 18;

3) funkcjonariusza, któremu brakuje nie więcej niż 4 lata do osiągnięcia wieku emerytalnego, jeżeli okres służby umożliwia uzyskanie prawa do emerytury z osiągnięciem tego wieku.

● Regulacja ta obejmuje podmioty, które muszą wyrazić zgodę na przeniesienie do pełnienia służby w innej miejscowości. Przepis wskazuje, że zgoda taka związana jest tylko z przeniesieniem do innej miejscowości, a nie dotyczy np. zmiany stanowiska lub pracy w innej jednostce organizacyjnej KAS, ale w tej samej miejscowości.

Przepis ten powiela brzmienie art. 91 ustawy o Służbie Celnej.

1. Przeniesienie funkcjonariusza do innej miejscowości, z której dojazd do miejsca zamieszkania jest znacznie utrudniony, wymaga zapewnienia funkcjonariuszowi odpowiednich warunków mieszkaniowych, z uwzględnieniem jego sytuacji rodzinnej.

2. W przypadku określonym w ust. 1 funkcjonariuszowi przysługuje zwrot udokumentowanych kosztów przeniesienia, w tym zwrot kosztów podróży.

3. Dojazd uznany będzie za znacznie utrudniony, jeżeli czas dojazdu publicznymi środkami transportu zbiorowego, przewidziany w rozkładzie jazdy od stacji (przystanku) zlokalizowanej najbliżej miejsca zamieszkania do stacji (przystanku) zlokalizowanej najbliżej miejsca pełnienia służby łącznie z przesiadkami, przekracza w obie strony 2 godziny.

4. Minister właściwy do spraw finansów publicznych określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe warunki przyznawania świadczeń, o których mowa w ust. 1 i 2, ich wysokość oraz sposób udokumentowania przez funkcjonariusza poniesionych kosztów przeniesienia, w tym kosztów podróży, uwzględniając prawidłowość przyznawania tych świadczeń oraz ochronę interesów Skarbu Państwa.

● Przeniesienie funkcjonariusza do innej miejscowości będzie się wiązało z obowiązkiem zapewnienia mu odpowiednich warunków mieszkaniowych, jeżeli dojazd do miejsca zamieszkania będzie znacznie utrudniony. Pojęcie to zdefiniowano w ust. 3 komentowanego artykułu i wiąże się ono z okresem czasu dojazdu publicznymi środkami transportu. Wskazany okres dwóch godzin dotyczy zarówno dojazdu, jak i powrotu.

Przepis ten powiela regulację art. 92 ustawy o Służbie Celnej. Dotychczasowe rozporządzenie, o którym mowa w ust. 4 komentowanego artykułu, było wydane na podstawie art. 92 ust. 4 ustawy o Służbie Celnej. Na podstawie art. 256 pkt 3 przepisów wprowadzających ustawę o KAS zachowuje ono swoją ważność nie dłużej niż przez 12 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy o KAS.

1. W przypadku, o którym mowa w art. 168 ust. 1, jeżeli zapewnienie funkcjonariuszowi odpowiednich warunków mieszkaniowych jest niemożliwe lub utrudnione oraz jeżeli on sam lub jego małżonek nie posiadają lokalu mieszkalnego w miejscu pełnienia służby lub w miejscowości pobliskiej, funkcjonariuszowi przysługuje zwrot udokumentowanych kosztów przeniesienia lub równoważnik pieniężny.

2. Miejscowością pobliską jest miejscowość, od której granic administracyjnych najkrótsza odległość drogą publiczną do granic administracyjnych miejscowości pełnienia służby nie przekracza 30 km.

3. Minister właściwy do spraw finansów publicznych określi, w drodze rozporządzenia:

1) wysokość oraz warunki przyznawania i wypłacania równoważnika pieniężnego, o którym mowa w ust. 1,

2) wzory wymaganych dokumentów, niezbędnych do otrzymania równoważnika pieniężnego

- mając na względzie terminowe przyznawanie równoważnika pieniężnego oraz prawidłowość jego wypłacania.

● Regulacja ta wprowadza obowiązek pokrycia funkcjonariuszowi kosztów przeniesienia lub wypłaty równoważnika pieniężnego.

Ustęp 2 definiuje miejscowość pobliską, w której posiadanie nieruchomości (lokalu) przez funkcjonariusza wyklucza wypłatę tych świadczeń. Definicja oparta została na odległości od granic administracyjnych miejscowości, gdzie funkcjonariusz pełni służbę.

Dotychczasowe rozporządzenie, o którym mowa w ust. 3 komentowanego artykułu, było wydane na podstawie art. 93 ust. 3 ustawy o Służbie Celnej. Na podstawie art. 256 pkt 3 przepisów wprowadzających ustawę o KAS zachowuje ono swoją ważność nie dłużej niż przez 12 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy o KAS.

Przepisów art. 168 i art. 169 nie stosuje się w przypadku przeniesienia funkcjonariusza na jego wniosek.

● W przypadku gdy funkcjonariusz sam wnioskuje o przeniesienie do innej miejscowości, niezależnie od jej położenia lub czasu dojazdu, nie należą mu się świadczenia związane z przeprowadzką oraz nie ma obowiązku zapewnienia mu odpowiednich warunków mieszkaniowych.

Przepis ten powiela treść dotychczasowego art. 94 ustawy o Służbie Celnej.

1. W przypadku reorganizacji jednostki organizacyjnej KAS funkcjonariusza można przenieść na inne lub równorzędne stanowisko służbowe, odpowiadające jego kwalifikacjom, jeżeli nie jest możliwe pełnienie służby na dotychczasowym stanowisku.

2. Po przeniesieniu funkcjonariuszowi przysługuje przez okres 6 miesięcy uposażenie nie niższe od dotychczasowego.

● Reorganizacja jest podstawą do przeniesienia funkcjonariusza na inne stanowisko. Ustawodawca wskazuje, że nie można mu przez okres 6 miesięcy po przeniesieniu zmniejszyć uposażenia. Należy zatem przyjąć, że a contrario, po upływie tego czasu funkcjonariusz może otrzymywać niższe uposażenie, adekwatne do zajmowanego stanowiska. Przepis ten jest odpowiednikiem art. 95 ustawy o Służbie Celnej.

1. W przypadku zniesienia jednostki organizacyjnej KAS kierownik jednostki organizacyjnej wstępujący w prawa i obowiązki kierownika znoszonej jednostki staje się stroną w dotychczasowych stosunkach służbowych.

2. W terminie 30 dni od dnia zniesienia jednostki organizacyjnej KAS kierownik jednostki organizacyjnej, wstępujący w prawa i obowiązki kierownika znoszonej jednostki, proponuje funkcjonariuszowi warunki pełnienia służby, uwzględniające jego kwalifikacje i doświadczenie, oraz wskazuje termin - nie krótszy niż 14 dni - do którego funkcjonariusz może złożyć oświadczenie o przyjęciu albo odmowie przyjęcia proponowanych warunków.

3. Niezłożenie oświadczenia, o którym mowa w ust. 2, we wskazanym terminie jest równoznaczne z odmową przyjęcia proponowanych warunków.

4. W przypadku odmowy przyjęcia proponowanych warunków funkcjonariusza zwalnia się ze służby po upływie:

1) 2 tygodni - w przypadku funkcjonariuszy w służbie przygotowawczej,

2) 3 miesięcy - w przypadku funkcjonariuszy w służbie stałej

- od dnia złożenia oświadczenia o odmowie przyjęcia proponowanych warunków.

5. W przypadku złożenia oświadczenia o przyjęciu proponowanych warunków, w terminie 30 dni od dnia złożenia tego oświadczenia, kierownik jednostki organizacyjnej wydaje decyzję określającą warunki pełnienia służby, z tym że przez okres 6 miesięcy od dnia wydania decyzji funkcjonariuszowi przysługuje uposażenie nie niższe od dotychczasowego.

● Zniesienie jednostki organizacyjnej KAS oznacza w praktyce jej likwidację. Zawsze jednak znoszona jednostka będzie przejmowana przez inną, co pośrednio wynika ze sformułowania, że kierownik jednostki wstępuje w prawa i obowiązki kierownika znoszonej jednostki.

W takim wypadku funkcjonariusz traci miejsce pełnienia służby i komentowany przepis wprowadza procedurę jego przeniesienia do nowej jednostki. Zmiana taka może być związana z niższym stanowiskiem, i co za tym idzie, mniejszym uposażeniem. Stąd też funkcjonariuszowi pozostawiono swobodę decyzji o zakończeniu pełnienia służby. W takim wypadku ust. 4 komentowanego artykułu wprowadza okresy wypłaty wynagrodzenia, które można porównać do okresów wypowiedzenia umowy o pracę w rozumieniu przepisów kodeksu pracy.

Przepis ten powiela dotychczasowy art. 96 ustawy o Służbie Celnej.

1. Funkcjonariusza można przenieść na niższe stanowisko służbowe w przypadku:

1) orzeczenia przez komisję lekarską trwałej niezdolności do pełnienia służby na zajmowanym stanowisku służbowym, z zastrzeżeniem że przez okres 6 miesięcy funkcjonariusz zachowuje prawo do dotychczasowego uposażenia;

2) likwidacji zajmowanego stanowiska służbowego, jeżeli nie ma możliwości przeniesienia funkcjonariusza na inne równorzędne stanowisko w tej samej jednostce organizacyjnej KAS;

3) pisemnego wniosku funkcjonariusza.

2. W przypadku poddania funkcjonariusza rehabilitacji zdrowotnej lub przygotowaniu do innych obowiązków służbowych zachowuje on prawo do dotychczasowego uposażenia przez okres rehabilitacji lub przygotowywania, nie dłużej jednak niż przez okres 12 miesięcy.

● Przepis ten wskazuje trzy okoliczności, kiedy funkcjonariusz może być przeniesiony na niższe stanowisko. Wiązać się to może z obniżeniem uposażenia, aczkolwiek komentowany przepis wprowadza okresy ochronne, w których uposażenie to pozostaje w wysokości dotychczasowej.

Przepis ten powiela dotychczasową treść art. 97 ustawy o Służbie Celnej.

1. Funkcjonariusz może otrzymać propozycję przeniesienia do pracy w urzędzie obsługującym ministra właściwego do spraw finansów publicznych albo w jednostce organizacyjnej KAS.

2. Z wnioskiem o przeniesienie, o którym mowa w ust. 1, może wystąpić także funkcjonariusz.

3. Propozycję, o której mowa w ust. 1, przedstawia dyrektor generalny urzędu obsługującego ministra właściwego do spraw finansów publicznych lub kierownik jednostki organizacyjnej wykonujący jego zadania.

4. Propozycja, o której mowa w ust. 1, powinna określać:

1) datę przekształcenia stosunku służbowego w stosunek pracy;

2) miejsce pracy;

3) rodzaj umowy o pracę;

4) stanowisko pracy;

5) wynagrodzenie.

5. Funkcjonariusz w terminie 7 dni od dnia otrzymania propozycji, o której mowa w ust. 1, składa pisemne oświadczenie o przyjęciu albo odmowie przyjęcia propozycji.

6. Przeniesienie, o którym mowa w ust. 1, może nastąpić za zgodą kierownika jednostki organizacyjnej, w której funkcjonariusz pełni służbę.

7. Dotychczasowy stosunek służbowy funkcjonariusza, który przyjął propozycję, o której mowa w ust. 1, przekształca się w stosunek pracy na podstawie umowy o pracę. Przepis art. 35 ust. 7 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej stosuje się odpowiednio.

8. Funkcjonariuszowi, który został osobą zatrudnioną w jednostce organizacyjnej KAS, okres służby w Służbie Celno-Skarbowej wlicza się do stażu pracy.

9. Stosunek służbowy funkcjonariusza, który odmówił przyjęcia propozycji, o której mowa w ust. 1, nie ulega zmianie.

● Przepis ten reguluje zasady przeniesienia funkcjonariusza do pracy w ramach umowy o pracę. Traci on wówczas status funkcjonariusza i staje się pracownikiem w rozumieniu przepisów kodeksu pracy. Jeżeli funkcjonariusz był wcześniej członkiem korpusu Służby Cywilnej, ponowne jego zatrudnienie, jeżeli otrzymał wcześniej mianowanie w służbie cywilnej, dokonuje się na podstawie mianowania z zachowaniem dotychczasowego stopnia służbowego urzędnika służby cywilnej.

Z wnioskiem takim może wystąpić także funkcjonariusz, aczkolwiek zgodę na taką zmianę musi wyrazić kierownik jednostki organizacyjnej, w której funkcjonariusz pełni służbę. Wprawdzie przepis tego nie określa, ale brak zgody uniemożliwiać będzie taką zmianę. Co więcej, brak jest określonej procedury postępowania, w przypadku gdy zgoda nie została udzielona. W konsekwencji stanowisko kierownika ma charakter decydujący dla takiego przeniesienia.

Przepis ten jest odpowiednikiem dotychczasowego art. 98 ustawy o Służbie Celnej.

1. W sytuacji wymagającej podwyższonej gotowości, w szczególności w przypadkach potrzeby ochrony i zagrożenia bezpieczeństwa Unii Europejskiej, w tym zgodności z prawem przywozu towarów na ten obszar oraz wywozu towarów z tego obszaru, Szef Krajowej Administracji Skarbowej może skierować funkcjonariusza do pełnienia służby w systemie nadzwyczajnym.

2. W czasie pełnienia służby w systemie nadzwyczajnym funkcjonariusz pozostaje w ciągłej dyspozycji przełożonego.

3. Minister właściwy do spraw finansów publicznych określi, w drodze rozporządzenia:

1) organizację pełnienia służby w systemie nadzwyczajnym,

2) warunki i tryb kierowania do pełnienia służby w systemie nadzwyczajnym oraz sposób jej pełnienia,

3) dzienny tok służby, częstotliwość i wymiar przerw między okresami pełnienia służby oraz rodzaje dokumentów związanych z pełnieniem służby w systemie nadzwyczajnym

- uwzględniając prawidłowość dokumentowania przebiegu służby w systemie nadzwyczajnym oraz prawidłową realizację zadań KAS w tym systemie.

● Regulacja ta wprowadza szczególny tryb służby, w ramach której funkcjonariusz pozostaje w ciągłej dyspozycji przełożonego.

Przesłanki takiego obowiązku ustawodawca wprowadził w sposób ogólny, stwierdzając, że będzie to miało miejsce w sytuacji wymagającej podwyższonej gotowości. Dalsze okoliczności mają charakter doprecyzowujący i przykładowy ze względu na posługiwanie się sformułowaniem "w szczególności".

Podmiotem kierującym funkcjonariusza do takiej służby jest szef KAS, który co do podjęcia takiej decyzji, w świetle wskazanych przesłanek, nie jest niczym ograniczony.

Przepis ten powiela art. 100 ustawy o Służbie Celnej. Dotychczasowe rozporządzenie, o którym mowa w ust. 3 komentowanego artykułu, było wydane na podstawie art. 100 ust. 3 ustawy o Służbie Celnej. Na podstawie art. 256 pkt 3 przepisów wprowadzających ustawę o KAS zachowuje ono swoją ważność nie dłużej niż przez 12 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy o KAS.