Wyższe wynagrodzenie minimalne to wyższa podstawa wymiaru składek

Od 1 stycznia 2013 r. zmienia się wysokość minimalnego wynagrodzenia. Do końca 2012 roku wynosi ono 1500 zł, a od 1 stycznia 2013 r. - 1600 zł.

Powoduje to konieczność zwiększenia podstawy wymiaru składek, gdyż w przypadku niektórych ubezpieczonych nie może być ona niższa niż wynagrodzenie minimalne albo jego określony procent.

Przedsiębiorcy korzystający z ulgi

Osoby rozpoczynające prowadzenie działalności gospodarczej po spełnieniu dodatkowych warunków mogą opłacać przez 24 miesiące składki od podstawy wymiaru stanowiącej 30 proc. minimalnego wynagrodzenia. Od 1 stycznia 2013 r. wynosi ona 480 zł (1600 zł x 30 proc.), czyli jest wyższa o 30 zł niż w 2012 roku (1500 zł x 30 proc. = 450 zł).

Przystąpienie do ubezpieczeń

Osoby podlegające dobrowolnym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym opłacają składki od zadeklarowanej kwoty nie niższej niż minimalne wynagrodzenie. Oznacza to, że za styczeń powinny być naliczone od podstawy nie niższej niż 1600 zł. Oczywiście podstawa ta ulega proporcjonalnemu zmniejszeniu w razie przystąpienia do ubezpieczeń w trakcie miesiąca (zasada ta dotyczy także wspomnianych wyżej przedsiębiorców).

Zbieg tytułów

Zmiana wysokości minimalnego wynagrodzenia może mieć również znaczenie dla osób, które są zatrudnione na podstawie umowy o pracę na część etatu i jednocześnie mają inne tytuły do ubezpieczeń, tj. prowadzą działalność gospodarczą lub wykonują umowę-zlecenie zawartą z innym podmiotem niż własny pracodawca (i nie na jego rzecz). Jeżeli ich wynagrodzenie z umowy o pracę jest równe co najmniej minimalnemu, z innych tytułów ubezpieczenia emerytalne i rentowe są dla nich dobrowolne, a obowiązkowe jest wyłącznie ubezpieczenie zdrowotne. Z uwagi, że od 1 stycznia 2013 r. wynagrodzenie minimalne wzrosło do 1600 zł, taka kwota musi wynikać z umowy o pracę, aby w dalszym ciągu z tych innych tytułów obowiązkowe było tylko ubezpieczenie zdrowotne. Gdy wynagrodzenie z umowy o pracę będzie niższe, np. będzie wynosiło 1500 zł, z dodatkowego tytułu ubezpieczenia emerytalne i rentowe będą obowiązkowe. [przykład 1]

Fundusz Pracy

Zmiana minimalnego wynagrodzenia ma również wpływ na obowiązek opłacania składki na Fundusz Pracy. Co do zasady składka ta jest opłacana, gdy dana osoba obowiązkowo podlega ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, a wynagrodzenie ubezpieczonego w przeliczeniu na okres miesiąca jest równe co najmniej minimalnemu. Jeżeli płatnik zatrudnia pracownika na część etatu i jego wynagrodzenie od 1 stycznia 2013 r. będzie niższe od 1600 zł, a nie ma on innych tytułów do obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych, to nie będzie on zobowiązany do opłacania składki na FP.

Sytuacja zleceniobiorców

Teoretycznie od 1 stycznia 2013 r. zwiększa się również podstawa, od której należy naliczać składki na ubezpieczenia społeczne za zleceniobiorców. Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne dla tej grupy osób stanowi bowiem przychód uzyskiwany z tytułu wykonywania umowy-zlecenia, jeżeli odpłatność w umowie została ustalona kwotowo, w kwotowej stawce godzinowej lub akordowej albo prowizyjnie. Z ustawy o systemie ubezpieczeń wynika, że gdy odpłatność została ustalona w inny sposób, to podstawę stanowi zadeklarowana kwota nie niższa jednak od minimalnego wynagrodzenia. W praktyce jednak podstawę wymiaru składek za zleceniobiorcę stanowi zawsze przychód, gdyż wymieniony powyżej sposób ustalania wynagrodzenia obejmuje wszystkie możliwości.

Zmiana wysokości minimalnego wynagrodzenia ma jednak wpływ na umowy-zlecenia zawarte przed 14 stycznia 2000 r. Gdy umowy takie są w dalszym ciągu wykonywane, rozliczane są na podstawie przepisów wówczas obowiązujących (wynika to z art. 14 ustawy z 23 grudnia 1999 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw; Dz.U. nr 110, poz. 1256). Jeśli zatem umowa została zawarta przed 14 stycznia 2000 r. i określono w niej odpłatność w stawce prowizyjnej, to podstawę wymiaru składek nie stanowi przychód uzyskiwany z tej umowy, tylko zadeklarowana kwota nie niższa jednak niż minimalne wynagrodzenie. [przykład 2]

Na urlopach wychowawczych

Do końca 2011 roku podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe za osoby przebywające na urlopach wychowawczych stanowiła kwota minimalnego wynagrodzenia. Od 1 stycznia 2012 r. podstawę tę stanowi kwota 60 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w poprzednim kwartale. Jednak tak ustalona podstawa za osobę, która przebywa na urlopie wychowawczym nie może być wyższa niż przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone jej za okres 12 miesięcy poprzedzających urlop wychowawczy. Gdy przeciętne wynagrodzenie w okresie poprzedzającym przejście na urlop wychowawczy byłoby niższe niż kwota aktualnie obowiązującego minimalnego wynagrodzenia składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe powinny być wykazywane od kwoty minimalnego wynagrodzenia. [przykład 3]

PRZYKŁAD 1

Pół etatu i umowa cywilnoprawna

Mirosław R. jest zatrudniony na pół etatu. Jego miesięczne wynagrodzenie wynosi 1500 zł. Od 1 lutego 2013 r. Mirosław R. będzie wykonywał umowę-zlecenie zawartą z innym podmiotem niż własny pracodawca. Z uwagi na to, że jego wynagrodzenie z umowy o pracę będzie niższe od minimalnego w 2013 roku, powinien poinformować zleceniodawcę, że z umowy-zlecenia podlega nie tylko ubezpieczeniu zdrowotnemu, ale również obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu i zdrowotnemu. Dobrowolne ze zlecenia będzie tylko ubezpieczenie chorobowe.

PRZYKŁAD 2

Nieważna kwota przychodu

Spółka A zatrudnia na podstawie umowy-zlecenia Jakuba C. Umowa została zawarta 10 stycznia 2000 r. i wciąż obowiązuje. Odpłatność w umowie została ustalona w stawce prowizyjnej. W raporcie złożonym za grudzień 2012 r. składki na ubezpieczenia społeczne zostały wykazane od kwoty 1500 zł, a od stycznia 2013 r. minimalna podstawa wymiaru bez względu na wysokość uzyskiwanych z umowy przychodów wynosi 1600 zł.

PRZYKŁAD 3

Przeciętna pensja

Anna H jest zatrudniona w spółce ABC na podstawie umowy o pracę w pełnym wymiarze czasu pracy. Od 15 marca 2010 r. przebywa na urlopie wychowawczym. Jej przeciętne wynagrodzenie w okresie ostatnich 12 miesięcy poprzedzających przejście na ten urlop wynosiło 1400 zł. Wobec tego płatnik w dokumentach składanych do ZUS za 2012 rok wykazywał składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe od kwoty 1500 zł, tj. minimalnego wynagrodzenia w 2012 roku. Z kolei od 1 stycznia 2013 r. płatnik powinien wykazywać składki na te ubezpieczenia od kwoty 1600 zł.

Michał Jarosik

ekspert od ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego

Podstawa prawna

Art. 7, art. 18, art. 18a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

Art. 104, art. 104a ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 69, poz. 415 z późn. zm.).