Poradnia ubezpieczeniowa

● Czy trzeba zgłosić szefowi prowadzenie działalności gospodarczej w trakcie urlopu wychowawczego

● W jakiej sytuacji wspólnicy spółki cywilnej mogą zostać zgłoszeni do ubezpieczeń jako pracownicy

● Kiedy wnuk otrzyma rentę rodzinną po babci, która go wychowywała

● Ostatnio, 11 października 2013 r. zmarł mój 51-letni ojciec. Nie pracował od czterech lat. Był zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna. Wcześniej pracował przez całe życie. Z dokumentów, które znalazłem w domu, wynika, że w jednym zakładzie przepracował 26 lat. Po zwolnieniu z pracy w 2009 roku, pobierał zasiłek dla bezrobotnych, a od marca 2010 roku szukał pracy. Skończył wyższe studia. Aktualnie oczekuję na zaświadczenie z uczelni potwierdzające tę okoliczność. Urodziłem się 12 marca 1990 r. Skończyłem studia licencjackie, a od 1 października 2013 r. rozpocząłem studia magisterskie. Czy wiek ojca i staż pracy oznacza, że będzie mi przysługiwać po nim renta rodzinna? Jeśli dostanę rentę po ojcu, to na jaki okres i kiedy muszę zgłosić wniosek?

ekspert od ubezpieczeń społecznych

Tak. ZUS przyzna rentę rodzinną. Przysługuje ona uprawnionym członkom rodziny osoby, która w chwili śmierci nie miała ustalonego prawa do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy, jeżeli spełniała warunki wymagane do otrzymania jednego z tych świadczeń.

Przy tym, ustalając uprawnienia do renty z tytułu niezdolności do pracy, przyjmuje się, że osoba zmarła była całkowicie niezdolna do pracy. Tak więc warunek ten jest spełniony. W omawianym przypadku wymagany staż pracy wynosi 5 lat, które muszą przypadać na dziesięciolecie poprzedzające dzień powstania niezdolności do pracy. Ten warunek jest więc także spełniony. Jak pan wskazał, ojciec podlegał ubezpieczeniom do marca 2010 roku, najpierw z tytułu 26-letniego zatrudnienia, a następnie z tytułu pobierania zasiłku dla bezrobotnych.

Po stwierdzeniu, że ojciec spełniał warunki do renty z tytułu niezdolności do pracy, ZUS ustali następnie, czy pan spełnia warunki wymagane do uzyskania renty rodzinnej.

Z przedstawionego opisu wynika, że uzyska pan rentę rodzinną. Dzieciom, które się uczą, przysługuje ona do czasu ukończenia nauki w szkole, nie dłużej jednak niż do osiągnięcia 25 lat życia. A jeżeli wiek ten zostanie osiągnięty na ostatnim roku studiów, prawo do renty rodzinnej ulega przedłużeniu do jego zakończenia. Obecnie ma pan 23 lata, a 25 lat ukończone zostanie podczas ostatniego roku studiów. Oznacza to, że renta należna będzie do końca studiów.

Wniosek o świadczenie wraz ze wszystkimi dokumentami, trzeba złożyć niezwłocznie, nie czekając na zaświadczenie potwierdzające okres studiów ojca (może pan je donieść później). Jeśli wniosek zostanie złożony do końca listopada, ZUS przyzna rentę od daty śmierci ojca. W razie zgłoszenia wniosku w okresie późniejszym zostanie ona przyznana od pierwszego dnia miesiąca, w którym zostanie zgłoszony wniosek.

Podstawa prawna

Art. 57, 65, 68, 129 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.).

● Jestem na urlopie wychowawczym i zamierzam wykorzystać jego maksymalny wymiar. W tym czasie chciałabym rozpocząć prowadzenie własnej działalności gospodarczej. Boję się jednak, że kiedy pracodawca się o tym dowie, to odwoła mnie z urlopu z powodu zaprzestania opieki nad dzieckiem. Czy muszę szefa poinformować o własnej firmie?

radca prawny

O prowadzeniu własnego biznesu w trakcie urlopu wychowawczego trzeba poinformować pracodawcę, choć nie ze względu na przepisy prawa pracy, ale ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: u.s.u.s).

Pracodawca rozlicza składki za pracownicę na wychowawczym (finansuje je budżet państwa) tak długo, jak nie ma ona innego tytułu ubezpieczeń (silniejszego). Z chwilą rozpoczęcia działalności gospodarczej zainteresowana musi sama zgłosić się do ubezpieczeń i zacząć opłacać składki. Pracodawca wyrejestruje ją wtedy z ubezpieczeń jako osobę przebywającą na wychowawczym. Obowiązek poinformowania szefa o własnej firmie wynika z art. 36 ust. 2a u.s.u.s. Zgodnie z tym przepisem, osoba taka musi poinformować płatnika składek (czyli swojego pracodawcę) o podleganiu ubezpieczeniom społecznym z innego tytułu niż przebywanie na tym urlopie. W omawianej sytuacji - o prowadzeniu działalności gospodarczej.

Trzeba jednak pamiętać, że prowadzenie własnej działalności gospodarczej nie wyklucza się automatycznie z urlopem wychowawczym. Zgodnie z art. 186² par. 1 kodeksu pracy (dalej: k.p.), w czasie tego urlopu pracownik ma prawo podjąć pracę zarobkową u dotychczasowego lub innego pracodawcy albo też inną działalność, a także naukę lub szkolenie, jeżeli nie wyłącza to możliwości sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem. Można więc mieć własny biznes, byle nie wykluczało to zajmowania się potomkiem. Czy tak się dzieje, trzeba oceniać indywidualnie w każdym przypadku. Pewne wskazówki w tym zakresie można znaleźć w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 marca 2011 r. (sygn. akt I OSK 2066/10, LEX nr 1079748). Sąd wskazał w nim, że istotą osobistej opieki nad dzieckiem jest to, że dla osoby korzystającej z urlopu wychowawczego zasadniczym, stałym i codziennym obowiązkiem jest zapewnienie mu niezbędnych środków bezpieczeństwa, utrzymania, rozwoju i wychowania, i to w takim zakresie, w jakim równoczesne sprawowanie opieki przez inne osoby jest zbędne.

Zgodnie z art. 186² par. 2 k.p. w razie ustalenia, że pracownik trwale zaprzestał sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, pracodawca ma prawo wezwać go do stawienia się do pracy we wskazanym terminie, nie później niż w ciągu 30 dni od dnia powzięcia takiej wiadomości i nie wcześniej niż po upływie 3 dni od dnia wezwania. Jeżeli podwładny kwestionuje podstawę odwołania z urlopu, może domagać się przed sądem pracy ustalenia, że wykorzystywał urlop wychowawczy prawidłowo. Jeśli jednak bezzasadnie będzie się uchylać od przyspieszonego powrotu do pracy, to musi liczyć się nawet z możliwością rozwiązania przez pracodawcę umowy o pracę bez wypowiedzenia w trybie art. 52 k.p.

Podstawa prawna

Art. 9 ust. 6, art. 13 pkt 13, art. 36 ust. 2a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

Art. 186² ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

● Wspólnie z kolegą prowadzę działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej. Kosztami i zyskami dzielimy się na pół. Nikogo nie zatrudniamy. Składki, jakie obaj odprowadzamy co miesiąc, to ponad 2000 zł. Jest to dość znacząca kwota, zwłaszcza gdy popatrzy się na dochody. Czy w celu zmniejszenia kwoty płaconych składek możemy nawzajem się zatrudnić, np. na 1/4 etatu, tak aby kolega był pracownikiem w mojej firmie (jednoosobowej działalności), a ja u niego? Jakie składki mamy obowiązek odprowadzać jako przedsiębiorcy i jednocześnie zatrudnieni na etacie? Czy wtedy faktycznie suma składek będzie niższa?

radca prawny

Spółka cywilna jest umową, przez którą wspólnicy zobowiązują się dążyć do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego. Sama spółka nie jest przedsiębiorcą. Status taki posiadają poszczególni wspólnicy, którzy są osobami prowadzącymi działalność gospodarczą. W sytuacji gdy wspólnik (osoba prowadząca pozarolniczą działalność) pozostaje także w stosunku pracy, a otrzymywane wynagrodzenie jest wyższe niż minimalne obowiązujące w danym roku, podlega on obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym tylko z tytułu zatrudnienia. Z prowadzonej działalności gospodarczej ubezpieczenia społeczne są w takiej sytuacji dobrowolne. W stosunku do ubezpieczenia zdrowotnego obowiązują odmienne zasady. Składka zdrowotna musi być odprowadzana zawsze od każdego z tych rodzajów aktywności.

Jeżeli wspólnicy chcą zatrudnić pracownika, płatnikiem składek staje się sama spółka. Może ona zatrudnić też swojego wspólnika. Zakres obowiązków w takim przypadku nie może jednak polegać na prowadzeniu lub reprezentowaniu spraw spółki (uchwała Sądu Najwyższego z 14 stycznia 1993 r., sygn. akt II UZP 21/92, OSNC 1993/5/69). Muszą one także różnić się od czynności, do których świadczenia wspólnik zobowiązał się w umowie jako wkład do spółki. To płatnik - spółka - zobowiązany będzie do odprowadzania składek za pracownika. Tym samym wspólnik nie miałby już obowiązku odprowadzania składek na ubezpieczenia społeczne z tytułu swojej działalności gospodarczej. Zwolnienie to nie dotyczy uiszczania składki na ubezpieczenie zdrowotne.

W omawianym przypadku zatrudnienie wspólników przez spółkę nie miałoby na celu wykonywania innych obowiązków niż prowadzenie spółki i jako takie mogłoby zostać uznane za obejście prawa i tym samym zakwestionowane przez ZUS. Co jednak nie zachodziłoby w przypadku świadczenia przez wspólników pracy na rzecz spółki poprzez wykonywanie innych czynności niż prowadzenie jej spraw.

W omawianej sytuacji przedsiębiorcy (wspólnicy) nie mają prawa do preferencyjnych składek w wysokości 30 proc. minimalnego wynagrodzenia za pracę. Minimalną podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne stanowi więc dla nich kwota w wysokości 60 proc. prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego (składka wynosi 760,67 zł). Na ubezpieczenie zdrowotne minimalna podstawa wymiaru wynosi 75 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw za IV kwartał poprzedniego roku (a składka - 261,73 zł). Dodatkowo trzeba pamiętać o obowiązku odprowadzania składki na Fundusz Pracy (54,58 zł). Łącznie przedsiębiorca musi przekazać więc do ZUS kwotę 1076,98 zł.

W przypadku umowy o pracę podstawę wymiaru składek stanowi przychód pracownika. Z tym że nie może być on niższy niż kwota minimalnego wynagrodzenia. W przeciwnym wypadku wspólnik zobowiązany będzie nadal odprowadzać składki na ubezpieczenia społeczne także z tytułu działalności gospodarczej. Dla pensji stanowiącej równowartość minimalnego wynagrodzenia (1600 zł) suma składek ( finansowanych przez płatnika i pracownika) odprowadzonych do ZUS wynosi 675,46 zł. Równolegle istnieje obowiązek zapłaty składki zdrowotnej z prowadzonej działalności gospodarczej, co powoduje, że łącznie w takiej sytuacji kwota opłacanych składek wynosi 937,19 zł.

Podstawa prawna

Art. 860 par. 1 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).

Art. 6 ust. 1 pkt 1 i 5, art. 11 ust. 2, art. 12 ust. 1, art. 18 ust. 1 i 8 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

Art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c, art. 81 ust. 2, art. 82 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. nr 210, poz. 2135 z późn. zm.).

● Mająca ustalone prawo do emerytury wcześniejszej od 2012 roku emerytka zmarła nagle 1 października 2013 r. Jej mąż pobiera własne świadczenie. Oboje opiekowali się swoim niepełnoletnim wnukiem od 2010 roku. Obecnie ma on 17 lat. Ojciec dziecka jest nieznany, a matka ma ograniczoną przez sąd władzę rodzicielską. Czy wnuk będzie miał prawo do renty po babci?

ekspert od ubezpieczeń społecznych

Wnuk będzie miał prawo do renty rodzinnej, jeżeli się uczy i o ile matka nie może zapewnić mu utrzymania. Nabycie prawa do renty rodzinnej po babci będzie miało miejsce, jeśli wnuk:

wnie ukończył 16. roku życia a

wpo osiągnięciu 16 lat do ukończenia nauki w szkole, nie dłużej niż do osiągnięcia 25 lat (a jeżeli uprawniony kończy 25 lat będąc na ostatnim roku studiów, prawo do renty rodzinnej przedłuża się do zakończenia roku akademickiego) lub

wbez względu na wiek, jeżeli stał się całkowicie niezdolny do pracy oraz do samodzielnej egzystencji lub też całkowicie niezdolny do pracy przed osiągnięciem 16 lat lub w trakcie nauki w szkole do ukończenia 25. roku życia.

Renta rodzinna po babci przysługuje wnukowi, o ile (oczywiście przy spełnieniu jednego ze wskazanych warunków) wystąpią łącznie następujące przesłanki:

wzostał przyjęty na wychowanie i utrzymanie (przed osiągnieciem 18. roku życia) co najmniej na rok przed śmiercią babci, chyba że śmierć była wynikiem wypadku (nagłego zdarzenia wywołanego przyczyną zewnętrzną, w wyniku którego nastąpiła),

wnie ma prawa do renty po zmarłych rodzicach, a gdy rodzice żyją, jeżeli:

wnie mogą zapewnić utrzymania albo

wubezpieczony (emeryt lub rencista) lub jego małżonek był ich opiekunem ustanowionym przez sąd.

Przyjęcie na wychowanie i utrzymanie oznacza stałe sprawowanie pieczy nad dzieckiem, które polega na opiece, przekazywaniu wiedzy, zapewnieniu rozwoju fizycznego i psychicznego, doprowadzeniu do samodzielności, podejmowaniu w jego imieniu ważnych decyzji dotyczących egzystencji, edukacji, a także stałym zaspokajaniu potrzeb dziecka materialnych i niematerialnych. Nie jest to równoznaczne z pojęciem przyczyniania się do utrzymania. Wszystkie przesłanki przyjęcia na wychowanie i utrzymanie muszą wystąpić łącznie.

Z kolei brak możliwości zapewnienia utrzymania dziecka przez rodziców ma miejsce, gdy rodzice nie mogą łożyć na jego utrzymanie z przyczyn niezależnych od siebie. Ma to miejsce, np. kiedy rodzice nie mają prawa do emerytury lub renty, są niezdolni do wykonywania pracy zarobkowej, przebywają w domu pomocy społecznej, czy też nie jest znane miejsce ich pobytu.

W przypadku opisanym w pytaniu renta rodzinna będzie przysługiwała wnukowi po zmarłej babci (emerytce), pod warunkiem że będzie się uczył oraz, jeżeli matka nie może zapewnić mu utrzymania. Samo ograniczenie władzy rodzicielskiej nie oznacza, że ta przesłanka jest spełniona. Do wniosku o rentę rodzinną po babci niezbędne jest złożenie oświadczenia na tę okoliczność.

Podstawa prawna

Art. 65, 68, 69 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.).