Za niektórych zleceniobiorców trzeba opłacać składkę na Fundusz Pracy

Oprócz opłacania składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne, za niektórych zleceniobiorców trzeba także odprowadzać składki na Fundusz Pracy (FP). Wynosi ona 2,45 proc. podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne (bez stosowania ograniczenia podstawy wymiaru do kwoty 30-krotności) i jest w całości finansowana ze środków płatnika oraz wykazywana wyłącznie w deklaracji ZUS DRA.

Nie za wszystkich

Zgodnie z przepisami ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (dalej: ustawa o promocji zatrudnienia) obowiązkowe składki na FP opłacają m.in. pracodawcy oraz inne jednostki organizacyjne za osoby wykonujące pracę na podstawie umowy-zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z ustawą z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.) stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, o ile podstawa wymiaru składek w przeliczeniu na okres miesiąca jest równa co najmniej minimalnemu wynagrodzeniu.

Składka na FP nie jest więc opłacana za wszystkich zleceniobiorców. Pierwszym warunkiem, który musi być spełniony, aby składka była należna, jest obowiązkowe podleganie ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. Oznacza to, że nie opłaca się jej za osoby, które ze zlecenia podlegają wyłącznie ubezpieczeniu zdrowotnemu, a także za zleceniobiorców, dla których ubezpieczenia emerytalne i rentowe z umowy-zlecenia są dobrowolne, a osoby te przystąpiły do tych ubezpieczeń.

Nie jest to jedyny warunek. Znaczenie ma również wysokość podstawy wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonego. W 2013 r. w przeliczeniu na miesiąc, musi ona wynosić co najmniej 1600 zł.

Osoby fizyczne i jednostki organizacyjne

Składkę na FP mają obowiązek opłacać pracodawcy. Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 25 ustawy o promocji zatrudnienia za "pracodawcę" uważa się jednostkę organizacyjną, chociażby nie posiadała osobowości prawnej, a także osobę fizyczną, jeżeli zatrudniają one co najmniej jednego pracownika. Obowiązek opłacania składek na FP za zleceniobiorców, w przypadku zleceniodawców będących osobami fizycznymi, ma więc zastosowanie tylko do tych zleceniodawców, którzy zatrudniają co najmniej jednego pracownika.

Takie ograniczenie nie dotyczy zaś zleceniodawców - jednostek organizacyjnych. W ich przypadku na obowiązek opłacania składek na FP za zleceniobiorców nie ma wpływu to, czy zatrudniają co najmniej jednego pracownika, czy też nie zatrudniają żadnej osoby w ramach stosunku pracy. [przykłady 1, 2]

Ustalenie podstawy wymiaru

Podstawę wymiaru składki na FP stanowi podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, bez stosowania ograniczenia do kwoty 30-krotności.

Zgodnie z ustawą z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne zleceniobiorców stanowi przychód uzyskiwany z tytułu wykonywania umowy-zlecenia, jeżeli odpłatność w umowie-zleceniu została ustalona w kwotowej stawce godzinowej, akordowej albo prowizyjnie. Jeżeli odpłatność została ustalona w inny sposób (co w zasadzie nie występuje), podstawę wymiaru składek stanowi zadeklarowana kwota nie niższa jednak niż kwota minimalnego wynagrodzenia. Naliczając składki za zleceniobiorców, należy pamiętać, że do tej grupy zatrudnionych stosuje się odpowiednio rozporządzenie ministra pracy i polityki socjalnej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Przychody wymienione w tym rozporządzeniu są wyłączone z podstawy wymiaru składek.

Obowiązek przeliczenia

Przy umowach-zleceniach trwających kilka miesięcy z określonym w umowie wynagrodzeniem za pracę w stawce miesięcznej, w celu ustalenia obowiązku opłacania składek na FP, należy dokonywać przeliczenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe na okres miesiąca. Jeżeli zleceniobiorca wykonywał pracę przez niepełny miesiąc (np. z uwagi na rozpoczęcie lub zakończenie wykonywania umowy w trakcie miesiąca, chorobę lub inną nieobecność w pracy), należy ustalić, ile wynosiłaby podstawa wymiaru składek, gdyby praca była wykonywana przez cały miesiąc. Jeżeli obliczona w ten sposób podstawa wymiaru składek jest co najmniej równa kwocie minimalnego wynagrodzenia, zleceniodawca ma obowiązek opłacenia składki na FP.

Przeliczenia nie należy dokonywać, gdy w umowie-zleceniu nie określono wynagrodzenia za pracę w stawce miesięcznej, ale w stawce akordowej, kwotowej stawce godzinowej albo prowizyjnej. Wówczas o obowiązku opłacania składek na FP decyduje wysokość przychodu, jaki w danym miesiącu otrzymał zleceniobiorca. Jeżeli jest on co najmniej równy kwocie minimalnego wynagrodzenia, zleceniodawca ma obowiązek opłacenia składki na FP. [przykład 3]

Kilka źródeł przychodów

Przy opłacaniu składek na FP należy pamiętać, że obowiązek opłacania tej składki istnieje także wówczas, gdy łączna podstawa wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonego jest równa co najmniej kwocie minimalnego wynagrodzenia. Płatnik zatrudniający zleceniobiorcę, którego podstawa wymiaru składek jest niższa od minimalnego wynagrodzenia, a z umowy-zlecenia podlega on obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, powinien uzyskać od tej osoby oświadczenie, czy ma ona inne tytuły, z których obowiązkowo podlega ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. Jeżeli zatrudniony złoży oświadczenie, że oprócz umowy-zlecenia nie ma innych tytułów do obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych, nie trzeba opłacać składki na FP za taką osobę. [przykłady 4, 5]

Zakres zwolnień

Należy także pamiętać, że zgodnie z przepisami ustawy o promocji zatrudnienia składka na FP nie jest opłacana za osoby, które ukończyły 55 lat (kobieta) i 60 lat (mężczyzna). Zwolnienie obowiązuje od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym dana osoba ukończyła ten wiek. Jednak gdy urodziny były pierwszego dnia danego miesiąca, to składka już za ten miesiąc nie powinna być opłacana. Omawiane zwolnienie ma zastosowanie do wszystkich ubezpieczonych, a więc również zleceniobiorców. [przykłady 6, 7]

Składa na FP nie jest także opłacana przez pracodawcę za pracownika, który powraca z urlopu macierzyńskiego, dodatkowego urlopu macierzyńskiego lub urlopu wychowawczego, przez okres 36 miesięcy począwszy od pierwszego miesiąca po powrocie z tego urlopu.

Jeśli więc np. dana osoba powróciła do pracy 10 marca 2013 r. po zakończeniu urlopu wychowawczego, to od 1 kwietnia 2013 r. nie są za nią naliczane i opłacane składki na FP.

Jednak gdy z taką osobą pracodawca zawrze dodatkowo umowę-zlecenie, to od przychodu z umowy-zlecenia składka na FP powinna zostać naliczona i opłacona. Powyższe zwolnienie ma bowiem zastosowanie wyłącznie do pracowników i tylko do przychodów, jakie uzyskują ze stosunku pracy.

PRZYKŁAD 1

Tylko umowy cywilnoprawne

Pani Justyna prowadzi działalność gospodarczą i zatrudnia dwóch zleceniobiorców. Osoby te podlegają obowiązkowi ubezpieczeń emerytalnego i rentowych z tytułu umowy-zlecenia, a ich podstawa wymiaru składek na te ubezpieczenia jest wyższa od kwoty minimalnego wynagrodzenia. Pomimo to pani Joanna nie musi opłacać za nich składek na FP, gdyż nie zatrudnia nikogo na podstawie stosunku pracy.

PRZYKŁAD 2

Spółka jawna

Spółka jawna zatrudnia jedną osobę na podstawie umowy-zlecenia. Nie ma żadnych pracowników. Jeśli zleceniobiorca podlega obowiązkowi ubezpieczeń społecznych z umowy-zlecenia i jego podstawa wymiaru składek jest równa lub wyższa od kwoty minimalnego wynagrodzenia, spółka musi jednak opłacać za niego składkę na FP.

PRZYKŁAD 3

Po uzupełnieniu

Spółka z o.o. zawarła ze zleceniobiorcą umowę-zlecenia na okres od 15 kwietnia 2013 r. do 31 grudnia 2013 r. W umowie-zleceniu zobowiązała się wypłacać mu wynagrodzenie miesięczne w wysokości 2000 zł. W kwietniu zleceniobiorca otrzymał wynagrodzenie w wysokości 1000 zł. Z uwagi na to, że w przeliczeniu na okres miesiąca podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe jest wyższa od kwoty minimalnego wynagrodzenia, spółka powinna opłacić za zleceniobiorcę składkę na FP.

PRZYKŁAD 4

Tylko z jednego tytułu

Spółka jawna od 1 kwietnia br. zatrudniła pana Dariusza na podstawie umowy-zlecenia. Wynagrodzenie zostało ustalone w niej na kwotę 1400 zł miesięcznie. Jeśli będzie ono wypłacane w takiej wysokości i będzie to jedyny tytuł zleceniobiorcy do ubezpieczeń, to nie należy opłacać za niego składki na FP.

PRZYKŁAD 5

Dwa podmioty

Spółka z o.o. od 1 kwietnia zatrudniła na podstawie umowy-zlecenia panią Teresę. W umowie-zleceniu wynagrodzenie zostało ustalone w stawce godzinowej (10 zł za godzinę). 30 kwietnia płatnik wypłacił wynagrodzenie w wysokości 1300 zł miesięcznie. Pani Teresa równocześnie wykonuje jednak umowę o pracę na pół etatu za wynagrodzeniem miesięcznym w wysokości 800 zł. Jej podstawa wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe za kwiecień (2100 zł) jest wyższa od minimalnego wynagrodzenia. Z tego względu zarówno zleceniodawca, jak i pracodawca mają obowiązek opłacić za nią składki na FP.

PRZYKŁAD 6

Po ukończeniu 55 lat

Pani Maria jest zatrudniona na podstawie umowy-zlecenia i z tego tytułu są za nią opłacane składki na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. Z uwagi na to, że jej wynagrodzenie wynosi 2000 zł i co miesiąc jest wypłacane w takiej wysokości, płatnik opłaca za nią składki na FP. Pani Maria ukończyła 55 lat 5 marca 2013 r. W związku z tym od przychodów, które zostały jej wypłacone w kwietniu (oraz zostaną wypłacone w kolejnych miesiącach), składka na FP nie powinna już być opłacana.

PRZYKŁAD 7

Urodziny pierwszego dnia miesiąca

Pan Janusz jest zatrudniony jako zleceniobiorca, a płatnik opłaca za niego składki na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz na FP. 1 kwietnia 2013 r. pan Janusz ukończył 60 lat. Z tego względu od przychodów, które zostały wypłacone mu w kwietniu (oraz zostaną wypłacone w kolejnych miesiącach), nie trzeba już opłacać składki na FP.

Michał Jarosik

ekspert od ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego

Podstawa prawna

Art. 2 ust. 1 pkt 25, art. 104-104b ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 69, poz. 415 z późn. zm.).

Art. 18 ust. 3 i 7 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

Par. 5 rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe (Dz.U. nr 161, poz. 1106 z późn. zm.).