Poradnia ubezpieczeniowa

— W jaki sposób rozliczyć umowę-zlecenie z byłym pracownikiem

— Kiedy delegowanie do pracy w UE wpływa na wysokość składek

— Pracownik (w wieku 25 lat), zatrudniony od 2 lat na cały etat, chorował od 12 grudnia 2012 r. do 6 stycznia 2013 r. Przed tą niezdolnością do pracy chorował już w 2012 roku przez 23 dni i otrzymał wynagrodzenie za czas choroby. Chorował w lutym, marcu i maju 2012 roku, a ostatnio we wrześniu. W każdym z tych miesięcy, w których był chory, przepracował co najmniej połowę obowiązującego go czasu pracy. W 2011 roku miał przyznane wynagrodzenie w kwocie 1200 zł oraz dodatek funkcyjny, do którego zachowuje prawo w okresie pobierania zasiłków i wynagrodzenia za czas choroby w kwocie 200 zł. W 2012 roku otrzymywał 1300 zł wynagrodzenia oraz 300 zł dodatku. Od stycznia 2013 roku jego pensja wynosi 1600 zł łącznie z dodatkiem, który od tej daty został włączony do wynagrodzenia pracownika. Jaki rodzaj świadczenia z tytułu choroby - wynagrodzenie za czas choroby czy zasiłek chorobowy - przysługuje mu od 1 stycznia 2013 r. i jak ustalić podstawę wymiaru?

ekspert od świadczeń z ubezpieczeń społecznych

Od 1 stycznia 2013 r. pracownikowi należy wypłacić zasiłek chorobowy, którego podstawę wymiaru będzie stanowiło minimalne wynagrodzenie za pracę określone dla pracowników pozostających w ubezpieczeniu chorobowym powyżej jednego roku w kwocie 1600 zł, po pomniejszeniu o kwotę składek na ubezpieczenia społeczne finansowane ze środków własnych ubezpieczonego (13,71 proc.).

W każdym roku kalendarzowym pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy z powodu choroby za okres do 33 dni. Od 34. dnia niezdolności do pracy z powodu choroby przysługuje mu zasiłek chorobowy. Jeżeli pracownik choruje na przełomie roku kalendarzowego (niezdolność do pracy powstała przed 1 stycznia danego roku kalendarzowego i trwa nieprzerwanie po tej dacie), od nowego roku kalendarzowego należy wypłacać:

wwynagrodzenie za czas choroby na podstawie art. 92 kodeksu pracy w sytuacji, gdy 31 grudnia pracownik ma prawo do wynagrodzenia za czas choroby (wynagrodzenie to należy wypłacać nie dłużej niż przez 33 dni w ciągu nowego roku kalendarzowego),

wzasiłek chorobowy w sytuacji, gdy 31 grudnia pracownik ma prawo do zasiłku chorobowego (zasiłek chorobowy należy wypłacać za cały okres nieprzerwanej niezdolności do pracy - w przypadku wystąpienia przerwy, choćby jednodniowej, po przerwie pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia za czas choroby za okres nie dłuższy niż 33 dni; okres 33 dni w tym przypadku liczy się od pierwszego dnia niezdolności do pracy z powodu choroby przypadającej po przerwie).

W opisanym przypadku pracownik chorował nieprzerwanie od 12 grudnia 2012 r. do 6 stycznia 2013 r. Ponieważ przed tą niezdolnością do pracy zostało mu wypłacone wynagrodzenie za czas choroby za okres 23 dni, to wynagrodzenie to przysługiwało mu w 2012 r. jeszcze za 10 dni - od 12 do 21 grudnia 2012 r., a następnie zasiłek chorobowy - od 22 grudnia 2012 r. do 6 stycznia 2013 r.

Podstawa wymiaru zasiłku chorobowego z tytułu pracy w pełnym wymiarze czasu pracy nie może być niższa od kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę, po pomniejszeniu o kwotę odpowiadającą wysokości 13,71 proc. tego wynagrodzenia. Jeżeli w okresie pobierania zasiłku pracownik zachowuje prawo do składników wynagrodzenia, które nie są uwzględniane w podstawie wymiaru zasiłku, to podstawa wymiaru zasiłku wraz z tymi składnikami nie może być niższa od kwoty minimalnego wynagrodzenia, po pomniejszeniu o 13,71 proc.

W rozpatrywanej sprawie podstawę wymiaru wynagrodzenia za czas choroby i zasiłku chorobowego za okres od 12 grudnia stanowi ta sama podstawa wymiaru, którą ustalono dla wynagrodzenia za czas choroby przysługującego zatrudnionemu we wrześniu, tj. przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone mu za okres od września 2011 roku do sierpnia 2012 roku. Należy bowiem pamiętać, że nie ustala się ponownie podstawy wymiaru wynagrodzenia za czas choroby i zasiłków, jeżeli przerwa w ich pobieraniu (bez względu na rodzaj świadczenia) była krótsza niż trzy miesiące kalendarzowe. Podstawa ta wynosiła:

wwynagrodzenie miesięczne za okres od września do grudnia 2011 r.: 1200 zł x 13,71 proc. = 164,52 zł; 1200 zł - 164,52 zł = 1035,48 zł;

wwynagrodzenie miesięczne za okres od stycznia do sierpnia 2012 r.: 1300 zł x 13,71 proc. = 178,23 zł; 1300 zł - 178,23 zł = 1121,77 zł;

włącznie wynagrodzenie wynosiło: 13 116,08 zł (1035,48 zł x 4 miesiące + 1121,77 zł x 8 miesięcy), a przeciętne miesięczne - 1093,01 zł;

wwe wrześniu 2012 roku, w którym ustalana była podstawa wymiaru wynagrodzenia za czas choroby, przeciętne miesięczne wynagrodzenie pracownika (1093,01 zł) wraz z przysługującym mu dodatkiem w kwocie 258,87 zł (300 zł x 13,71 proc. = 41,13 zł; 300 zł - 41,13 zł = 258,87 zł) wynosiło 1351,88 zł i było wyższe od kwoty minimalnej podstawy wymiaru zasiłku wynoszącej 1294,35 zł, w związku z czym podstawę wymiaru stanowiło wynagrodzenie pracownika w kwocie 1093,01 zł.

Taka sama podstawa wymiaru (1093,01 zł) powinna być przyjęta do obliczenia wynagrodzenia za czas choroby i zasiłku chorobowego przysługującego za okres od 12 do 31 grudnia 2012 r.

Ponieważ podstawa ta jest niższa od kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę po pomniejszeniu o kwotę składek (13,71 proc.) obowiązującego od 1 stycznia 2013 r., za okres choroby od 1 do 6 stycznia 2013 r. podstawę wymiaru zasiłku chorobowego trzeba podwyższyć do tej kwoty. Będzie ona wynosiła: 1380,64 zł (1600 zł x 13,71 proc. = 219,36 zł; 1600 zł - 219,36 zł = 1380,64 zł).

Należy dodać, że nie przelicza się podstawy wymiaru zasiłku w czasie jego pobierania z wyjątkiem sytuacji, gdy zmienia się gwarantowana minimalna podstawa wymiaru.

Podstawa prawna

Art. 92 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Art. 36 ust. 1, art. 41 ust. 1 i 2, art. 43 i art. 45 ust. 1 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 77, poz. 512 z późn. zm.).

— Z końcem roku z pracownikiem została rozwiąza- na umowa o pracę i został on wyrejestrowany z ubezpieczeń. Osoba ta jest jednak dodatkowo zatrudniona na podstawie umowy-zlecenia, która ma trwać do końca stycznia 2013 roku. W styczniu zleceniobiorca otrzyma wynagrodzenie za grudzień (10 stycznia) oraz wynagrodzenie za styczeń (31 stycznia). Czy w tej sytuacji zleceniobiorca powinien zostać wyrejestrowany z ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego 1 lutego 2013 r.? Jakie dokumenty należy złożyć do ZUS-u i jakie składki opłacić?

ekspert od ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego

W zakresie ubezpieczeń społecznych (a także ubezpieczenia zdrowotnego), obowiązuje szersza definicja pracownika niż wynika to z przepisów kodeksu pracy. Stosownie do art. 8 ust. 2a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych za pracownika uważa się bowiem oprócz osoby pozostającej w stosunku pracy, również osobę wykonującą pracę na podstawie:

wumowy-zlecenia, umowy agencyjnej lub innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy kodeksu cywilnego o zleceniu,

wumowy o dzieło,

jeżeli umowy takie zostały zawarte z własnym pracodawcą lub praca na podstawie tych umów jest wykonywana na rzecz własnego pracodawcy.

Pracodawca, który zatrudnia swoich pracowników dodatkowo na podstawie umowy-zlecenia lub umowy o dzieło, musi pamiętać, iż umowa-zlecenie z własnym pracownikiem jest rozliczana w zakresie ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego inaczej niż taka umowa zawarta z "obcą osobą".

Zawierając umowę-zlecenie z własnym pracownikiem, pracodawca nie dokonuje dodatkowego zgłoszenia zatrudnionej osoby na formularzu ZUS ZUA do ubezpieczeń, ale przychód, jaki jest wypłacany tej osobie, wykazuje w raporcie ZUS RCA (z kodem 01 10 xx) wraz z wynagrodzeniem z umowy o pracę. Od zsumowanego wynagrodzenia z umowy o pracę i umowy-zlecenia nalicza i opłaca składki na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne. Przychód z umowy-zlecenia w zakresie naliczania składek jest więc traktowany jak przychód z umowy o pracę.

Pracownik podlega ubezpieczeniom w okresie od dnia nawiązania do dnia ustania stosunku pracy, co wynika z art. 13 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Po ustaniu zatrudnienia pracodawca jako płatnik składek jest zobowiązany złożyć formularz ZUS ZWUA i wyrejestrować pracownika z ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego. W stanie faktycznym przedstawionym w pytaniu wyrejestrowanie z ubezpieczeń na druku ZUS ZWUA z kodem 01 10 xx powinno nastąpić 1 stycznia 2013 r., gdyż rozwiązanie umowy o pracę nastąpiło z końcem roku. Fakt wykonywania po tym dniu w dalszym ciągu umowy-zlecenia nie wpływa na okres podlegania ubezpieczeniom społecznym i zdrowotnemu ze stosunku pracy.

Natomiast z uwagi na ustanie zatrudnienia, od 1 stycznia 2013 r. ubezpieczony powinien zostać zgłoszony z umowy-zlecenia na druku ZUS ZUA z kodem 04 11 xx do obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego, rentowych, wypadkowego oraz ewentualnie do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego (przy założeniu, że umowa-zlecenie jest dla niego tytułem do obowiązkowych ubezpieczeń).

Umowa-zlecenie od 1 stycznia 2013 r. staje się samoistnym tytułem do ubezpieczeń. Wynagrodzenie z umowy-zlecenia wypłacone za grudzień 2012 roku 10 stycznia 2013 r. powinno zostać rozliczone w raporcie ZUS RCA z kodem tytułu ubezpieczeń 30 00 xx i od tego wynagrodzenia powinny zostać naliczone wszystkie składki na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne. Natomiast wynagrodzenie z umowy-zlecenia należne za styczeń powinno zostać rozliczone w raporcie ZUS RCA z kodem 04 11 xx. Po zakończeniu umowy-zlecenia zleceniobiorca powinien zostać wyrejestrowany z ubezpieczeń. Nastąpi to poprzez złożenie przez płatnika formularza ZUS ZWUA. Jako datę wyrejestrowania z ubezpieczeń należy podać 1 lutego 2013 r.

Podstawa prawna

Art. 8 ust. 2a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

— Osoba, która została przez pracodawcę wysłana za granicę do kraju UE, rozpoczęła tam pracę 7 stycznia 2013 r. Czy za ten miesiąc podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne powinna zostać proporcjonalnie zmniejszona?

ekspert od ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego

Jest to możliwe po spełnieniu wymogów określonych w przepisach.

Pracodawca może wysłać pracownika na jakiś czas do pracy w innym państwie. Ta sytuacja nazywana jest potocznie "delegowaniem". Pracownik delegowany to osoba, która jest zwykle zatrudniona w jednym państwie, ale została tymczasowo wysłana do innego państwa, aby w nim pracować na rzecz swojego przedsiębiorstwa. Maksymalny okres delegowania wynosi 24 miesiące.

Oprócz tymczasowego charakteru delegowania i faktu, że nie ma ono na celu zastąpienia innego pracownika, istnieją warunki, które muszą być spełnione po stronie pracodawcy.

Musi on normalnie prowadzić swoją działalność w państwie delegującym. Natomiast pracownik przed wyjazdem do państwa, do którego go oddelegowano, powinien uzyskać formularz "A1", będący zaświadczeniem, że dany pracownik podlega ustawodawstwu państwa, z którego jest delegowany. Pracownik - lub jego pracodawca - uzyskuje ten dokument w ZUS.

Co do zasady podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne pracowników wysłanych do pracy za granicę w polskim zakładzie pracy stanowi przychód w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskiwany z tytułu zatrudnienia w ramach stosunku pracy.

Z podstawy wymiaru składek wyłączone są przychody wymienione w rozporządzeniu ministra pracy i polityki socjalnej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.

Na podstawie par. 2 ust. 1 pkt 16 tego rozporządzenia z podstawy wymiaru wyłączona jest część wynagrodzenia odpowiadająca równowartości diety przysługującej z tytułu podróży służbowych poza granicami kraju, za każdy dzień pobytu. Wysokości tych diet określają przepisy rozporządzenia ministra pracy i polityki społecznej z 19 grudnia 2002 r. w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju (Dz.U. nr 236, poz. 1991 z późn.zm.). Tak ustalony miesięczny przychód tych osób, stanowiący podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, nie może być jednak niższy od kwoty przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej na dany rok kalendarzowy. W 2013 roku ta podstawa wymiaru wynosi 3713 zł.

W przypadku gdy ustalona w ten sposób podstawa wymiaru składek byłaby niższa od przeciętnego wynagrodzenia, składki na ubezpieczenia społeczne powinny być naliczone oraz opłacone od kwoty przeciętnego wynagrodzenia.

Ta minimalna podstawa wymiaru ulega zmniejszeniu, gdy pracownik przez część miesiąca przebywał na urlopie bezpłatnym lub chorował bądź pracę za granicą rozpoczął albo zakończył w trakcie miesiąca. W takim przypadku dokonuje się proporcjonalnego zmniejszenia najniższej podstawy na zasadach określonych w art. 18 ust. 9 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, tj. poprzez jej podzielenie przez liczbę dni kalendarzowych tego miesiąca i pomnożenie przez liczbę dni podlegania ubezpieczeniom za granicą.

Podstawa prawna

Art. 18 ust. 9 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

Par. 2 ust. 1 pkt 16 rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz.U. nr 161, poz. 1106 z późn.zm.).