Składki za osobę współpracującą opłaca w całości z własnych środków prowadzący działalność

Za osobę współpracującą z osobą prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą uważa się:

● małżonka,

● dzieci własne,

● dzieci drugiego małżonka

● dzieci przysposobione,

● rodziców,

● macochę,

● ojczyma,

● osoby przysposabiające,

jeżeli pozostają z nią we wspólnym gospodarstwie domowym i współpracują przy prowadzeniu tej działalności.

W sytuacji gdy przedstawione wyżej przesłanki spełnia osoba zatrudniona przez prowadzącego działalność gospodarczą na podstawie umowy o pracę, to z punktu widzenia ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego osoba ta traktowana jest jako osoba współpracująca. Zasada ta nie dotyczy jednak osób, z którymi została zawarta umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego.

Z praktyki wynika, że można mówić o dwóch kategoriach osób, które podlegają ubezpieczeniom społecznym jako osoby współpracujące:

● pierwsza – to osoby zatrudnione na podstawie umowy o pracę, które pozostają z osobą prowadzącą działalność (pracodawcą) we wspólnym gospodarstwie domowym i współpracują przy prowadzeniu tej działalności.

● druga – to osoby, które bez zawierania umowy współpracują przy prowadzeniu tej działalności i pozostają z prowadzącym we wspólnym gospodarstwie domowym.

Z powyższego wynika, że gdy prowadzący działalność zatrudni na podstawie umowy zlecenia swoją żonę lub inną osobę wymienioną wyżej, to będzie ona podlegała ubezpieczeniom społecznym i zdrowotnemu jako zleceniobiorca. Również gdy wymienieni wyżej członkowie rodziny zostaną zatrudnieni na podstawie umowy o pracę przez spółkę (np. cywilną, jawną) której jednym ze wspólników będzie osoba im bliska (np. współmałżonek), z którą prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, to zatrudniona osoba nie będzie podlegała ubezpieczeniom społecznym i zdrowotnemu z tytułu współpracy ale jako pracownik. Osoba ta zawarła bowiem umowę o pracę ze spółką i spółka jest jej pracodawcą (a nie z konkretną osobą prowadzącą pozarolniczą działalność) i w konsekwencji podlega ona ubezpieczeniom społecznym z umowy o pracę.

Osoba współpracująca podlega obowiązkowo następującym ubezpieczeniom społecznym: emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu i ubezpieczeniu zdrowotnemu. Składki na te ubezpieczenia muszą być opłacane za okres od dnia rozpoczęcia wykonywania współpracy do dnia jej zakończenia.

Dla osoby współpracującej dobrowolne jest ubezpieczenie chorobowe. Objęcie tym ubezpieczeniem następuje od dnia wskazanego we wniosku o objęcie tym ubezpieczeniem, nie wcześniej jednak niż od dnia, w którym wniosek został zgłoszony.

Jeżeli osoba współpracująca ma ustalone prawo do emerytury lub renty z tytułu współpracy, podlega dobrowolnym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. Obowiązkowa jest wówczas wyłącznie składka na ubezpieczenie zdrowotne.

Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe osób współpracujących z osobami prowadzącymi działalność gospodarczą, stanowi zadeklarowana kwota nie niższa niż 60 proc. prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego przyjętego do ustalenia kwoty ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek, ogłoszonego na dany rok kalendarzowy (obecnie 1915,80 zł). Oczywiście podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe jest ograniczona do kwoty 30-krotności przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia (w 2009 roku do kwoty 95 790 zł). Natomiast podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie chorobowe nie może przekraczać miesięcznie 250 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w poprzednim kwartale (obecnie 7964,03 zł).

Jeżeli współpraca rozpoczyna się lub kończy w trakcie miesiąca podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne ulega odpowiedniemu zmniejszeniu. Za miesiąc, w którym nastąpiło objęcie ubezpieczeniami lub ich ustanie i jeżeli trwały one tylko przez część miesiąca, kwotę najniższej podstawy wymiaru składek zmniejsza się proporcjonalnie, dzieląc ją przez liczbę dni kalendarzowych tego miesiąca i mnożąc przez liczbę dni podlegania ubezpieczeniom. W analogiczny sposób ustala się podstawę wymiaru składek w przypadku niezdolności do pracy trwającej przez część miesiąca, jeżeli z tego tytułu ubezpieczony spełnia warunki do przyznania zasiłku.

Składka na ubezpieczenie zdrowotne naliczana jest od zadeklarowanej kwoty nie niższej niż 75 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw w IV kwartale roku poprzedniego, włącznie z wypłatami z zysku, ogłaszanego przez prezesa GUS w Monitorze Polskim. W okresie od marca do grudnia 2009 r. podstawa wymiaru składki nie może być niższa niż 2491,57 zł. Od tej podstawy prowadzący działalność musi naliczyć i odprowadzić za osobę współpracującą składkę na ubezpieczenie zdrowotne w wysokości 9 proc.

Składka na ubezpieczenie zdrowotne jest miesięczna i niepodzielna. Wobec tego nawet gdy współpraca trwała tylko przez część miesiąca, składka na ubezpieczenie zdrowotne nie ulega proporcjonalnemu zmniejszeniu i powinna być naliczona i opłacona od pełnej podstawy.

Osoba współpracująca jest zgłaszana do ubezpieczeń przez prowadzącego działalność z kodem tytułu rozpoczynającym się cyframi 05 11 XX na formularzu:

● ZUS ZUA – jeżeli z tytułu współpracy podlega obowiązkowo lub przystąpiła do dobrowolnych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych oraz podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu,

● ZUS ZZA – jeżeli z tytułu współpracy podlega wyłącznie ubezpieczeniu zdrowotnemu.

Składki za każdy miesiąc podlegania ubezpieczeniom są wykazywane w imiennym raporcie miesięcznym ZUS RCA – jeżeli osoba współpracująca podlega ubezpieczeniom społecznym i zdrowotnemu albo ZUS RZA – jeżeli opłacana jest wyłącznie składka zdrowotna. Oczywiście dokumenty te są składane przez prowadzącego działalność. Należy jednak zaznaczyć, iż płatnicy składek będący osobami fizycznymi prowadzącymi pozarolniczą działalność, opłacający składki wyłącznie za siebie lub osoby z nimi współpracujące, zwolnieni są z obowiązku składania dokumentów rozliczeniowych za kolejny miesiąc, jeżeli nie nastąpi żadna zmiana w stosunku do miesiąca poprzedniego. Zwolnienie z obowiązku składania dokumentów rozliczeniowych za kolejny miesiąc obowiązuje także wówczas, gdy zmiana w stosunku do miesiąca poprzedniego jest spowodowana zmianą przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia.