Czy ZUS może kwestionować ważność umowy o pracę

ZUS może zakwestionować wysokość wynagrodzenia pracownika stanowiącego podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe, jeżeli z okoliczności sprawy wynika, że zostało wypłacone na podstawie umowy sprzecznej z prawem, zasadami współżycia społecznego lub zmierzającej do obejścia prawa (art. 58 k.c.). Organ ubezpieczeń społecznych jest uprawniony do badania faktu zawarcia umowy o pracę, jej ważności dla uznania istnienia tytułu ubezpieczenia społecznego, jak i wysokości wynagrodzenia pod kątem stwierdzenia, czy ustalenie wynagrodzenia ubezpieczonej nie miało na celu uzyskania nienależnie wysokich świadczeń z ubezpieczenia społecznego, nie służyło nadużyciu świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Kontrolując tego typu przypadki ZUS zwraca uwagę na: adekwatność wynagrodzenia do kwalifikacji ubezpieczonej, powierzonych jej obowiązków, wysokość jej wynagrodzenia w porównaniu z przeciętym wynagrodzeniem pozostałych pracowników firmy, długość okresu zatrudnienia ubezpieczonej w firmie, absencję chorobową w trakcie ciąży. Kontrole ZUS mają zapobiegać nagannym praktykom sprowadzającym się do ustalania wygórowanych wynagrodzeń, jedynie w celu uzyskania zawyżonych świadczeń z ubezpieczeń społecznych.

W prawie pracy obowiązuje zasada swobodnego kształtowania postanowień umownych, jednakże wolność kontraktowa realizuje się tylko w takim zakresie, w jakim przewiduje to obowiązujące prawo. Należy mieć na względzie, że umowa o pracę oprócz skutków bezpośrednich (relacja pracodawca-pracownik) wywołuje także skutki pośrednie poprzez wpływ na kwotę świadczeń z ubezpieczenia społecznego (interes publiczny). Dlatego też postanowienia umów o pracę, które zdaniem ZUS zmierzają do wyłudzenia świadczeń z ubezpieczenia społecznego, są oceniane jako nieważne przez istnienie zamiaru obejścia prawa, w szczególności ubezpieczeń społecznych. Tego typu umowom zarzuca się także sprzeczność z zasadami współżycia społecznego, która może się wyrażać między innymi niegodziwością celu bądź zderzeniem się z prawem innych ubezpieczonych. Oczywiście decyzję ZUS można poddać kontroli sądowej.