Dorabiający do świadczeń przedemerytalnych muszą rozliczyć się z ZUS

Osoby uprawnione do świadczeń i zasiłków przedemerytalnych muszą poinformować ZUS o podjęciu działalności zarobkowej objętej obowiązkiem ubezpieczeń społecznych lub o wstąpieniu do służby, a także o wysokości uzyskiwanego przychodu. Niezależnie od spełnienia tego obowiązku, po zakończeniu okresu rozliczeniowego, który trwa od 1 marca danego roku do końca lutego następnego roku, muszą przekazać do ZUS informację o łącznej wysokości swoich zarobków w tym okresie. Mają na to czas do 31 maja każdego roku. Muszą zrobić to po to, aby ZUS rozliczył ich przychód i zdecydował, czy w minionym okresie rozliczeniowym mieli prawo do wypłaty świadczenia, a jeśli tak, to w jakiej wysokości.

Obowiązek poinformowania ZUS o przychodzie z poprzedniego okresu rozliczeniowego ciąży również na płatnikach składek, u których osoby uprawnione do świadczenia lub zasiłku osiągały przychód mający wpływ na zawieszenie lub zmniejszenie świadczenia wypłacanego przez ZUS. W praktyce wystarczy, gdy taki podmiot wystawi zaświadczenie potwierdzające wypłacony przychód, a dokument ten w terminie do końca maja 2011 roku dostarczy do ZUS świadczeniobiorca.

Płatnik składek powinien podać w zaświadczeniu łączny przychód wypłacony dorabiającemu do zasiłku lub świadczenia przedemerytalnego w okresie od 1 marca 2010 r. do 28 lutego 2011 r. Nie musi natomiast wykazywać kwot wypłaconych w poszczególnych miesiącach tego okresu. Przychód z poprzedniego okresu rozliczeniowego może być bowiem rozliczony wyłącznie w formie rocznej. Możliwość rozliczenia przychodu w wariancie miesięcznym (polegającym na porównaniu wynagrodzeń z poszczególnych miesięcy do miesięcznych progów zarobkowych) została wprowadzona dopiero od nowego roku rozliczeniowego, który rozpoczął się 1 marca 2011 r. Zatem dopiero przy wystawianiu zaświadczenia za trwający obecnie rok rozliczeniowy płatnik będzie musiał podać przychód w rozbiciu na poszczególne miesiące.

Jeśli płatnik składek wystawia zaświadczenie dla osoby niebędącej pracownikiem, powinien w nim wskazać, w jakiej wysokości procentowej pokrywa ona składki na ubezpieczenia społeczne. Przepisy obowiązujące do końca lutego 2011 r. przewidywały bowiem, że przy ustalaniu kwoty zmniejszenia zasiłku i świadczenia przedemerytalnego kwotę przekroczenia dopuszczalnej kwoty przychodu pomniejszało się o obowiązkowe składki na ubezpieczenia społeczne należne od osoby ubezpieczonej. Stopa procentowała tych składek może się różnić. Tylko dla pracowników jest jednakowa i zawsze wynosi 13,71 proc.

Zaświadczenie o przychodzie powinno spełniać określone wymogi formalne. Płatnik musi w nim podać własną nazwę i adres oraz datę i miejscowość wystawienia zaświadczenia, a także nazwę i adres jednostki ZUS wypłacającej świadczenie. W zaświadczeniu trzeba także wymienić imię i nazwisko osoby ubezpieczonej, jej numer PESEL, adres zamieszkania oraz okres, w którym jest (była) u niego zatrudniona. Wskazane jest również podanie numeru i symbolu świadczenia przysługującego osobie ubezpieczonej. Zaświadczenie musi być podpisane przez upoważnioną do tego osobę, a także opatrzone imienną pieczątką tej osoby.

Ustalając kwotę przychodu osoby uprawnionej do świadczenia lub zasiłku przedemerytalnego wykazywaną w zaświadczeniu, płatnik składek powinien uwzględnić przede wszystkim te składniki, od których przewidziany jest obowiązek odprowadzenia składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. W przypadku pracowników oskładkowany jest przychód w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, a więc m.in. wynagrodzenia zasadnicze, wynagrodzenia za godziny nadliczbowe, różnego rodzaju dodatki czy nagrody. Ustalając wysokość przychodu, płatnik powinien uwzględnić również pewne wypłaty, od których nie ma obowiązku opłacenia składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Chodzi o kwoty wypłaconych zasiłków: chorobowego, macierzyńskiego, opiekuńczego, świadczenia rehabilitacyjnego i wyrównawczego, zasiłku wyrównawczego i dodatku wyrównawczego oraz wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy przysługującego na podstawie kodeksu pracy. Pozostałych wypłat, od których płatnik nie odprowadza składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, nie należy uwzględniać w zaświadczeniu wystawianym w celu rozliczenia z ZUS. Zostały wymienione w rozporządzeniu ministra pracy i polityki socjalnej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (m.in. ekwiwalenty pieniężne za użyte przy wykonywaniu pracy narzędzia, materiały lub sprzęt będące własnością pracownika, zapomogi losowe w przypadku klęsk żywiołowych, indywidualnych zdarzeń losowych lub długotrwałej choroby).

Ustalając kwotę przychodu wykazywaną w zaświadczeniu, płatnik powinien przyporządkować poszczególne wypłaty do miesiąca, w którym zostały wypłacone (postawione do dyspozycji osoby ubezpieczonej). Nie dotyczy to jedynie przychodu, który został wypłacony z tytułu działalności wykonywanej przed ustaleniem prawa do zasiłku lub świadczenia przedemerytalnego. Taki bowiem przychód nie wpływa na zawieszenie lub zmniejszenie świadczenia, mimo że został wypłacony już po ustaleniu uprawnień.

Osoby opłacające składki same za siebie, np. prowadzący działalność gospodarczą, powinny przedłożyć do końca maja 2011 roku pisemne oświadczenie o wysokości przychodu uzyskanego w poprzednim roku rozliczeniowym. W dokumencie tym nie wykazują jednak faktycznie uzyskanego przychodu z tej działalności (czy też ewentualnej straty), ale przychód w wysokości podstawy wymiaru, od której byli zobowiązani opłacać składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Stanowi ją zadeklarowana kwota, nie niższa niż 60 proc. prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia przyjętego do ustalenia kwoty ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek na dany rok kalendarzowy (w 2010 roku - 1887,60 zł, a w 2011 roku - 2015,40 zł). Pewna grupa przedsiębiorców rozpoczynających działalność w początkowym okresie jej prowadzenia ma prawo do opłacania składek od niższej podstawy wymiaru - 30 proc. minimalnego wynagrodzenia za pracę (w 2010 roku - 395,10 zł, a w 2011 roku - 415,80 zł).

Obowiązek wykazania przychodu w wymienionej wysokości mają również osoby, które z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej nie podlegają obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym (np. ze względu na ubezpieczenie z innego tytułu). Jeśli nawet nie przystąpiły do tych ubezpieczeń dobrowolnie, w oświadczeniu składanym do ZUS powinny wykazać przychód w wysokości, która stanowiłaby podstawę wymiaru składek, gdyby musiały opłacać składki z tego tytułu.

Należy podkreślić, że oświadczenie przedsiębiorcy o przychodzie powinno spełniać podobne wymogi formalne jak dla zaświadczenia. W dokumencie tym należy również podać stopę procentową składek na ubezpieczenie wypadkowe oraz stwierdzić, czy nastąpiło objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym. Bez tych danych ZUS nie będzie mógł bowiem prawidłowo ustalić ewentualnego zmniejszenia świadczenia.

Zaświadczenie lub oświadczenie płatnika składek o przedstawionej wyżej treści dostarczone do ZUS jest podstawą rozliczenia przychodu świadczeniobiorcy uzyskanego w poprzednim roku rozliczeniowym. Jak już wyżej wspomniano, rozliczenie za okres od 1 marca 2010 r. do 28 lutego 2011 r. może być dokonane wyłącznie w formie rocznej. Dopiero bowiem od nowego roku rozliczeniowego, który rozpoczął się 1 marca 2011 r., pojawiła się możliwość rozliczenia przychodu również w wariancie miesięcznym. Rozliczając więc przychód za poprzedni okres rozliczeniowy, ZUS uwzględni roczny przychód osoby uprawnionej oraz roczne progi zarobkowe będące sumą miesięcznych limitów, tj. roczną graniczną kwotę przychodu i roczną dopuszczalną kwotę przychodu (patrz: tabela). Przy ustalaniu ewentualnego zmniejszenia świadczenia weźmie zaś pod uwagę roczną gwarantowaną jego kwotę będącą sumą minimalnych kwot miesięcznych.

Marek G. przesłał do ZUS na początku maja 2011 roku zaświadczenie wystawione przez pracodawcę, potwierdzające przychód uzyskany w okresie od 1 marca 2010 r. do 28 lutego 2011 r. Pracodawca w dokumencie tym podał również przychód w poszczególnych miesiącach tego okresu. Mimo zaświadczenia o takiej treści ZUS dokonał rozliczenia przychodu wyłącznie w formie rocznej - uwzględniając roczną kwotę zarobków osoby uprawnionej oraz roczną dopuszczalną i graniczną kwotę przychodu. Rozliczenie w wariancie miesięcznym będzie możliwe dopiero od nowego roku rozliczeniowego, który rozpoczął się 1 marca 2011 r.

Dokonując rozliczenia przychodu osoby uprawnionej do świadczenia, zasiłku przedemerytalnego, ZUS sprawdza najpierw, czy jej przychód przekroczył roczną graniczną kwotę przychodu. Dla poprzedniego roku rozliczeniowego kwota ta wynosi 26 065,20 zł (2172,10 zł x 12 miesięcy). W razie przekroczenia tego progu zarobkowego świadczenie podlega zawieszeniu w całym rozliczanym okresie. W takiej sytuacji możliwe są dwa rozwiązania. Jeśli przez cały rok rozliczeniowy wypłata świadczenia lub zasiłku przedemerytalnego była wstrzymana, gdyż świadczeniobiorca powiadomił odpowiednio wcześnie o uzyskiwaniu zarobków przekraczających kwotę graniczną, ZUS stwierdza jedynie, że prawidłowo nie dokonywał wypłaty świadczenia w trakcie okresu podlegającego rozliczeniu. Gdy natomiast świadczenie przez cały poprzedni rok rozliczeniowy lub przez jego część było wypłacane w pełnej lub zmniejszonej wysokości, a w wyniku dokonanego rozliczenia okazuje się, że łączny przychód z tego okresu przekroczył roczną graniczną kwotę przychodu, ZUS wydaje decyzję o obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Wysokość zwrotu uzależniona jest od tego, przez jaki okres i w jakiej wysokości świadczenie było wypłacane w trakcie rozliczanego roku.

Anna R. jest uprawniona do świadczenia przedemerytalnego od grudnia 2008 roku. W styczniu 2010 roku podjęła zatrudnienie na podstawie umowy o pracę. Zgodnie z tą umową przysługujące jej miesięczne wynagrodzenie zasadnicze wynosiło 3200 zł, a więc przekraczało graniczną kwotę przychodu. Anna R. zaraz po podjęciu pracy poinformowała ZUS o tym oraz o wysokości przychodu. Na tej podstawie, począwszy od świadczenia przysługującego za styczeń 2010 rok, ZUS wstrzymał jego wypłatę. Oznacza to, że przez wszystkie miesiące roku rozliczeniowego 2010/2011 świadczenie było zawieszone. W kwietniu 2011 roku uprawniona dostarczyła do ZUS zaświadczenie wystawione przez pracodawcę, zgodnie z którym w okresie od 1 marca 2010 r. do 28 lutego 2011 r. uzyskała zarobki w wysokości 38 400 zł. Ponieważ przychód ten przekroczył roczną graniczną kwotę przychodu (26 065, 20 zł), a wcześniej przez cały rozliczany okres świadczenie było zawieszone, ZUS potwierdził jedynie prawidłowość tego zawieszenia.

Marek B. od grudnia 2009 roku jest uprawniony do świadczenia przedemerytalnego. Wysokość świadczenia po waloryzacji od 1 marca 2010 r. wynosiła 841,17 zł. W lutym 2010 r. podjął on zatrudnienie na podstawie umowy-zlecenia z miesięcznym wynagrodzeniem w wysokości 3600 zł, a więc wyższym niż graniczna kwota przychodu. ZUS wstrzymał wypłatę świadczenia od należności przysługującej za czerwiec 2010 roku, gdyż dopiero pod koniec maja otrzymał od świadczeniobiorcy informację o wysokości przychodu. W maju 2011 roku uprawniony nadesłał do ZUS zaświadczenie, zgodnie z którym w roku rozliczeniowym 2010/2011 uzyskał przychód w łącznej wysokości 43 200 zł. Przychód ten jest wyższy od rocznej granicznej kwoty przychodu. W związku z tym ZUS, dokonując rozliczenia, stwierdzi, że za cały rozliczany okres świadczenie podlega zawieszeniu. Tym samym uprawniony zostanie zobowiązany do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń za miesiące marzec, kwiecień i maj 2010 roku.

W przypadku gdy zarobki uzyskane przez osobę uprawnioną do zasiłku lub świadczenia przedemerytalnego w okresie od marca 2010 roku do lutego 2011 roku nie przekroczyły rocznej granicznej kwoty przychodu, ZUS sprawdza, czy został przekroczony niższy próg zarobkowy. W tym celu sumuje wysokość świadczenia (zasiłku) przedemerytalnego przysługującego w całym roku rozliczeniowym oraz kwotę osiągniętego w tym okresie przychodu. Uzyskaną sumę porównuje następnie do rocznej dopuszczalnej kwoty przychodu (w roku rozliczeniowym 2010/2011 wynosi ona 18 618 zł, tj. 1 551,50 zł x 12 miesięcy).

Jeśli suma rocznej kwoty świadczenia i zarobków przekroczyła roczną dopuszczalną kwotę przychodu, ZUS ustala zmniejszenie świadczenia (zasiłku) przedemerytalnego. Zmniejszenie to jest równe kwocie przekroczenia rocznej dopuszczalnej kwoty przychodu pomniejszonej o obowiązkowe składki na ubezpieczenia społeczne należne od ubezpieczonego i ustalone od kwoty tego przekroczenia. Tak zmniejszone świadczenie nie może być niższe od gwarantowanej rocznej kwoty, która w roku rozliczeniowym 2010/2011 wyniosła 5046,96 zł (420,58 zł x 12).

Andrzej K. od lipca 2009 roku jest uprawniony do świadczenia przedemerytalnego z powodu ogłoszenia upadłości swojej firmy. Od 1 marca 2010 r. podjął ponownie działalność gospodarczą. Przez wszystkie miesiące aż do końca 2010 roku był zobowiązany do opłacania z tego tytułu składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe od podstawy wynoszącej 1887,60 zł, a od 1 stycznia 2011 r. - od podstawy wynoszącej 2015,40 zł. Gdyby powiadomił o tym ZUS, jego świadczenie byłoby zmniejszone. Z uwagi, że nie poinformował o tym ZUS, świadczenie było mu wypłacane przez cały ten okres w pełnej kwocie. Andrzej K. dopiero w maju 2011 roku przesłał do ZUS oświadczenie o przychodzie za poprzedni rok rozliczeniowy, który wyniósł 22 906,80 zł (1887,60 zł x 10 + 2015,40 zł x 2). Przychód ten jest niższy od rocznej granicznej kwoty przychodu, ale wraz z sumą świadczenia przedemerytalnego przekracza roczną dopuszczalną kwotę przychodu. W związku z tym, dokonując rozliczenia, ZUS ustali zmniejszenie świadczenia. Ponieważ uprawniony przez cały rok rozliczeniowy pobierał je w pełnej wysokości, zostanie zobowiązany do zwrotu określonej kwoty do ZUS.

Przeanalizujmy powyższe na podstawie następującego stanu faktycznego:

Maria K. od 1 lutego 2009 r. jest uprawniona do świadczenia przedemerytalnego, od 1 marca 2010 r. do 28 lutego 2011 r. otrzymywała je w wysokości 841,17 zł. W styczniu 2010 roku podjęła ona zatrudnienie na podstawie stosunku pracy za wynagrodzeniem w wysokości 2200 zł. Powiadomiła o tym ZUS. Od 1 lutego 2011 r. pracuje już tylko na pół etatu i otrzymuje 1100 zł. Poinformowała o tym ZUS dopiero pod koniec lutego 2011 roku i dlatego ZUS nie zdążył podjąć wypłaty świadczenia za luty 2011 roku. W maju 2011 roku uprawniona dostarczyła do ZUS zaświadczenie od pracodawcy, z którego wynika, że w rozliczanym roku 2010/2011 uzyskała wynagrodzenie w wysokości 25 300 zł. Przychód ten nie przekroczył zatem rocznej granicznej kwoty przychodu. ZUS zsumował więc wysokość świadczenia przedemerytalnego przysługującego w całym roku rozliczeniowym (10 094,04 zł) oraz osiągniętego w tym okresie przychodu (25 300 zł), a otrzymaną kwotę (35 394,04 zł) porównał do rocznej dopuszczalnej kwoty przychodu (18 618 zł). Ponieważ suma rocznego przychodu oraz świadczenia przedemerytalnego przekroczyła roczną dopuszczalną kwotę przychodu o 16 776,04 zł (35 394,04 zł - 18 618 zł), ZUS ustalił zmniejszenie świadczenia przedemerytalnego. W tym celu:

● obliczył najpierw kwotę składek na ubezpieczenia społeczne finansowanych przez pracownika ustaloną od kwoty przekroczenia rocznej dopuszczalnej kwoty przychodu, która wyniosła 2300 zł (16 776,04 zł x 13,71 proc.),

● ustalił kwotę całorocznego zmniejszenia, pomniejszając kwotę przekroczenia o wysokość wymienionych składek, i zmniejszenie wyniosło 14 476,04 zł (16776,04 zł - 2300 zł).

W związku z tak wysoką kwotą zmniejszenia ZUS ustalił, że za cały rozliczany rok świadczenie przysługiwało w gwarantowanej rocznej kwocie, tj. 5046,96 zł. Ponieważ przez cały rok rozliczeniowy 2010/2011 było ono zawieszone, w wyniku rozliczenia przychodu ZUS wypłacił pracownikowi wyrównanie świadczenia w gwarantowanej rocznej kwocie.

Gdy ZUS stwierdza zmniejszenie świadczenia lub zasiłku przedemerytalnego, możliwe są trzy różne skutki rozliczenia przychodu. Wszystko zależy od tego, czy i w jakiej wysokości świadczenie było wcześniej wypłacane. Jeśli w trakcie rozliczanego roku świadczenie było zawieszone lub zmniejszone na wyższą kwotę niż ta wynikająca z rozliczenia, ZUS wypłaca osobie uprawnionej wyrównanie. Gdy natomiast w trakcie rozliczanego okresu świadczenie było wypłacane w pełnej wysokości lub też zmniejszane na niższą kwotę niż wynikająca z rozliczenia, uprawniony zostaje zobowiązany do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Może się też zdarzyć, że za cały poprzedni rok rozliczeniowy świadczenie zostało zmniejszone o tę samą kwotę, która wynika z rozliczenia. W takim razie ZUS stwierdza jedynie prawidłowość tego zmniejszenia.

W wyniku dokonanego przez ZUS rozliczenia może się okazać, iż suma świadczenia (zasiłku) przedemerytalnego i przychodu z całego okresu rozliczeniowego nie przekroczy rocznej dopuszczalnej kwoty przychodu. W takim przypadku ZUS stwierdza, że przysługiwało ono za cały rozliczany rok w pełnej wysokości. Jeśli w takiej kwocie było wcześniej wypłacane, wówczas potwierdza jedynie prawidłowość tej wypłaty.

Możliwa jest jednak również sytuacja, że świadczenie było w trakcie rozliczanego roku zawieszone lub też wypłacane w zmniejszonej wysokości. Jeśli w wyniku rozliczenia okazuje się, że świadczenie za cały rok powinno być wypłacane w pełnej kwocie, ZUS zobowiązany jest do wypłaty osobie uprawnionej odpowiedniego wyrównania.

@RY1@i02/2011/096/i02.2011.096.209.0006.001.jpg@RY2@

Limity przychodu w okresie od 1 marca 2010 r. do 28 lutego 2011 r.

Marek Opolski

gp@infor.pl

Art. 5 - 6 ustawy z 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych (Dz.U. nr 120, poz. 1252 z późn. zm.).

Art. 18 i 18a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

Art. 12 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.).

Par. 2 rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz.U. nr 161, poz. 1106 z późn. zm.).

Komunikat prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 15 lutego 2010 r. w sprawie dopuszczalnej kwoty przychodu, granicznej kwoty przychodu oraz rocznej dopuszczalnej kwoty przychodu i rocznej granicznej kwoty przychodu, stosowanych przy zmniejszaniu lub zawieszaniu świadczeń przedemerytalnych oraz zasiłków przedemerytalnych (M.P. nr 10, poz. 113).