ZUS wypłaci emeryturę dopiero po rozwiązaniu umowy o pracę

Od 1 stycznia 2011 r. weszło w życie ważne nowe rozwiązanie dla emerytów. Jest ono zawarte w nowelizacji ustawy prawo o finansach publicznych. Zgodnie z nim prawo do emerytury ulega zawieszeniu bez względu na wysokość przychodu uzyskiwanego przez emeryta z tytułu zatrudnienia kontynuowanego bez uprzedniego rozwiązania stosunku pracy z pracodawcą, na rzecz którego wykonywał je bezpośrednio przed dniem nabycia prawa do świadczenia. Prawo to ulega zawieszeniu niezależnie od wieku osoby uprawnionej do emerytury, co oznacza, że dotyczy także kobiet, które ukończyły 60 lat i mężczyzn, którzy skończyli 65 lat.

Regulacja ta ma także zastosowanie do emerytur przysługujących osobom pozostającym w stosunku pracy w państwach członkowskich Unii Europejskiej, Islandii, Liechtensteinie, Norwegii, Szwajcarii lub w państwach, z którymi Polskę łączą dwustronne umowy międzynarodowe w dziedzinie zabezpieczenia społecznego (z wyłączeniem osób wykonujących zatrudnienie w Australii, z którą umowa po stronie australijskiej obejmuje wyłącznie emerytury z tytułu zamieszkiwania w tym państwie).

Wejście w życie nowego rozwiązania oznacza, że od 1 stycznia 2011 r. każdy, kto nabędzie prawa do emerytury, będzie musiał rozwiązać umowę o pracę, żeby pobierać świadczenie. Inna procedura jest przewidziana dla tych, którzy 31 grudnia 2010 roku mieli emeryturę, kontynuując zatrudnienie u dotychczasowego pracodawcy. Jeśli nadal będą chcieli pobierać emeryturę, będą musieli do końca września rozwiązać umowę.

Jeśli nie rozstaną się ze swoim pracodawcą, to ZUS zawiesi im wypłatę świadczenia od 1 października 2011 roku.

Od 8 stycznia 2009 roku do końca grudnia 2010 roku obowiązywała inna, dokładnie odwrotna do tej reguła - w skrócie brzmi ona tak: można kontynuować zatrudnienie u dotychczasowego pracodawcy, pobierać pensję i emeryturę.

Nowelizacja nie nakłada na pracodawców nowych obowiązków wobec starszych pracowników, którzy zdecydują się na rozwiązanie stosunku pracy, żeby pobierać emeryturę. Pracodawcy nie muszą myśleć za starszych pracowników, kiedy mają oni rozwiązać umowę, albo co się stanie, jeśli zrobią to za późno, albo jeśli będą kontynuowali zatrudnienie. Odpowiedzi na te wszystkie kwestie pracownik musi udzielić sam sobie. Pracodawcy nie muszą uświadamiać pracowników co do ich praw emerytalnych. Na przykład informując osoby, którym prawo do emerytury zostało ustalone w roku 2010 lub wcześniej, że jeśli do końca września nie rozwiążą umowy o pracę, to ZUS zawiesi im świadczenia.

To ZUS w styczniu 2011 r. wyśle do wszystkich emerytów, którym przyznano świadczenie przed 1 stycznia 2011 roku "Informację w sprawie zawieszenia prawa do emerytury w przypadku kontynuowania zatrudnienia". Ma być ona skierowana do tych emerytów, którzy - według stanu na grudzień 2010 r. - pozostają w zatrudnieniu w ramach stosunku pracy. Lista tych osób zostanie sporządzona na podstawie danych znajdujących się na indywidualnych kontach ubezpieczonych, prowadzonych w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych.

Pracodawca nie musi także rozwiązywać umów z pracownikami, którzy mają już uprawnienia emerytalne, żeby mogli oni pobierać emeryturę zamiast pensji. Co więcej czasami w ogóle może nie wiedzieć, że jego pracownik pobiera już od pewnego czasu emeryturę. Oczywiście może rozwiązać umowę z pracownikiem, któremu skończyła się czteroletnia ochrona przedemerytalna, jednak nie będzie to miało nic wspólnego z wejściem w życie nowelizacji o zawieszaniu emerytur.

Na pracodawcy spoczywają jednak po rozwiązaniu umowy o pracę pewne obowiązki. Musi on niezwłocznie sporządzić świadectwo pracy lub wydać pracownikowi zaświadczenie potwierdzające rozwiązanie stosunku pracy, tak aby pracownik mógł je przedłożyć w ZUS i nie stracić emerytury za miesiąc, w którym już nie pracował, a nie złożył jeszcze wniosku o wypłatę świadczenia.

Przepisy nakazują podjęcie wypłaty od miesiąca, w którym (przynajmniej przez jeden dzień) emeryt już nie pracuje w ramach tego samego zatrudnienia, co przed nabyciem emerytury. Ale jednak nie wcześniej niż od miesiąca, w którym zostanie zgłoszony wniosek. Jeśli umowa o pracę zostanie rozwiązana 15 maja 2011 roku, ZUS zacznie wypłacanie emerytury od 1 maja 2011 r., o ile wniosek zostanie zgłoszony w maju. W razie późniejszego zgłoszenia wniosku emerytura będzie wypłacana od miesiąca, w którym wniosek ten został zgłoszony.

Na pracodawcy ciążą też obowiązki wynikające z przepisów emerytalnych dotyczące przygotowania dokumentów wymaganych dla ustalenia emerytury. Jednak zależy to od rodzaju emerytury, na którą pracownik przechodzi. Ubezpieczeni urodzeni po 31 grudnia 1948 roku, do których nie stosuje się przepisów art. 46 - 47, 50, 50a oraz 50e ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a więc osoby, którym emerytura zostanie ustalona na nowych zasadach, zgłaszają wnioski o emeryturę bezpośrednio w organie rentowym.

Oznacza to zatem, że w tym przypadku pracodawca nie ma obowiązku kompletowania i sporządzania wniosku oraz przedkładania go we właściwym oddziale lub inspektoracie ZUS. To pracownicy sami muszą przygotować i złożyć taki wniosek w ZUS.

Pracodawca ma natomiast taki obowiązek, gdy chodzi o emeryturę przyznawaną na starych zasadach. Musi on (za zgodą pracownika) złożyć wniosek nie później niż na 30 dni przed zamierzonym terminem przejścia pracownika na emeryturę. Za datę zgłoszenia wniosku uznaje się datę jego sporządzenia przez pracodawcę zobowiązanego do jego kompletowania.

Poza tym płatnicy są obowiązani do współdziałania z pracownikiem w gromadzeniu dokumentacji niezbędnej do przyznania świadczenia oraz do wydawania pracownikowi zaświadczeń niezbędnych do ustalenia prawa do świadczeń i ich wysokości.

Na przykład zaświadczenia o pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, pracy górniczej i na kolei, zaświadczenie o zarobkach wystawione według wzoru ZUS Rp-7. Z tych obowiązków są zwolnieni zleceniodawcy, osoby fizyczne zatrudniające pracowników, niewypłacający świadczeń z ubezpieczenia chorobowego i płatnicy składek, którzy opłacają składkę za siebie i osoby współpracujące.

Ponadto pracodawca (płatnik) składek jest zobowiązany, na żądanie organu rentowego, do wystawienia dokumentów (zaświadczeń) w celu udowodnienia okresów zatrudnienia oraz okresów nieskładkowych przypadających w czasie ubezpieczenia, a także okresów pobierania np. zasiłków chorobowych, opiekuńczych.

Firma (płatnik składek) jest zobowiązana przez 50 lat od dnia zakończenia przez ubezpieczonego pracy u niego przechowywać listy płac, karty wynagrodzeń albo inne dowody, na podstawie których następuje ustalenie podstawy wymiaru emerytury lub renty. Pracodawca może zwolnić się z tego obowiązku, przekazując dokumenty do archiwum państwowego lub prywatnego.

Z prawidłowo prowadzonej dokumentacji pracowniczej (m.in. z imiennych kart wypłaconych wynagrodzeń, kart ewidencji czasu pracy pracownika) wynika m.in.:

● w jakim okresie i w jakim wymiarze czasu pracy był zatrudniony,

● jakie wypłacane mu były wynagrodzenia i inne świadczenia ze stosunku pracy mające wpływ na ustalenie podstawy wymiaru przyszłej emerytury,

● czy praca, jaką wykonywał, była zaliczana do prac w szczególnych warunkach albo w szczególnym charakterze,

● czy podczas zatrudnienia korzystał z urlopu wychowawczego lub bezpłatnego, a jeśli tak, to w jakim zakresie,

● czy uległ wypadkowi przy pracy, w drodze do czy z pracy i czy z tego powodu pobierał odpowiednie świadczenia.

Od osoby opłacającej składki na własne ubezpieczenia społeczne organ rentowy może żądać przedłożenia dowodów potwierdzających opłacanie składek oraz wysokości podstawy wymiaru składek za okres przypadający po 31 grudnia 1998 roku

Paweł Jakubczak

pawel.jakubczak@infor.pl

Ustawa z 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.).

Ustawa z 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw (ustawa została podpisana przez prezydenta).

Rozporządzenie Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe i zasad wypłaty tych świadczeń (Dz.U. nr 10, poz. 49 z późn. zm.).