Pracodawca zapłaci składki na ubezpieczenie społeczne nawet za byłego pracownika

Kodeks pracy (dalej: k.p.) zobowiązuje pracodawcę do terminowego wypłacania wynagrodzenia. Powinno być wypłacone co najmniej raz w miesiącu nie później niż w ciągu pierwszych 10 dni następnego miesiąca kalendarzowego. Jeżeli pracodawca nie wypełni tego obowiązku, to pracownik może wystąpić do sądu z roszczeniem o wypłatę. Jeżeli mimo wyroku pracodawca lub były pracodawca w dalszym ciągu nie uiszcza należności, to pracownik z wyrokiem zaopatrzonym w klauzulę wykonalności może wystąpić do komornika o egzekucję należności. Wówczas wyegzekwowane kwoty są przekazane bezpośrednio pracownikowi.

W pozwie tylko brutto

Z przepisów k.p. wynika, że należne pracownikowi wynagrodzenie za pracę obejmuje także tę część, którą pracodawca ma obowiązek potrącić i odprowadzić do urzędu skarbowego czy też ZUS. Prawo pracy posługuje się tylko pojęciem wynagrodzenia za pracę, nie operuje wyrażeniami wynagrodzenie netto i wynagrodzenia brutto.

Z wynagrodzenia za pracę, niezależnie od tego, czy wypłacone jest przez pracodawcę dobrowolnie, czy w wykonaniu wyroku, odlicza się należności publicznoprawne - zaliczkę na podatek i składki na ubezpieczenia społeczne. Zasądzenie kwoty netto, tj. po odliczeniu tych należności, powoduje w efekcie dwukrotne odliczenia z tego samego tytułu prawnego.

Takie stanowisko zajął Sąd Najwyższy w wyroku z 23 czerwca 2009 r., sygn. akt III PK 18/09. W tym orzeczeniu SN powołał się na uchwałę z 7 sierpnia 2001 r., sygn. akt III ZP 13/01, zgodnie z którą sąd pracy, zasądzając wynagrodzenie za pracę, nie odlicza od tego wynagrodzenia zaliczki na podatek oraz składek. Wobec tego pracownik przed sądem powinien dochodzić wynagrodzenia brutto, a sąd takie wynagrodzenie powinien zasądzić. Gdy jest inaczej, powstają problemy z rozliczeniem należności publicznoprawnych, ponieważ przepisy je regulujące nie są spójne. Wyrok zasądzający wynagrodzenie netto może być niekorzystny dla pracownika, gdyż w rzeczywistości otrzyma on wynagrodzenie niższe niż to, na jakie liczył i jakie mu zostało przyznane.

Nie ma innego płatnika

Zgodnie z art. 18 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: ustawa systemowa) podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne pracowników stanowi przychód w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych. W podstawie wymiaru składek nie uwzględnia się wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy wskutek choroby lub odosobnienia w związku z chorobą zakaźną oraz zasiłków. Składek nie opłaca się również od przychodów wymienionych w rozporządzeniu ministra pracy i polityki socjalnej w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Ekwiwalent za niewykorzystany urlop wypoczynkowy nie jest przychodem wymienionym w tym rozporządzeniu.

Należności wynikające ze stosunku pracy stwierdzone prawomocnym wyrokiem sądowym, których wypłata na rzecz pracowników realizowana jest przez komorników sądowych, są przychodami ze stosunku pracy, jeżeli nie są wyłączone z podstawy wymiaru składek na podstawie powołanego wyżej rozporządzenia. Wobec tego od uzyskanego w tym trybie przychodu należy odprowadzić składki zarówno na ubezpieczenia społeczne, jak i ubezpieczenie zdrowotne. Nie należy ich jednak opłacać od odsetek.

Obowiązek obliczenia, potrącenia z dochodów ubezpieczonych, rozliczenia i opłacenia składek za zatrudnionych pracowników spoczywa wyłącznie na pracodawcy pełniącym funkcję płatnika. Z uwagi na to, że w art. 4 ustawy systemowej jako płatnik nie jest wymieniony komornik, należy uznać, iż przepisy nie przewidują żadnego innego trybu postępowania w tym wypadku, tj. rozliczania i opłacania składek na ubezpieczenia przez komornika, który wyegzekwował na rzecz pracownika należności z tytułu umowy o pracę, czy bezpośrednio przez ubezpieczonego. Tym samym, jeżeli pracownik uzyskuje przychód stanowiący podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne właśnie w taki sposób, to obowiązek sporządzenia wymaganych dokumentów rozliczeniowych oraz terminowego opłacenia składek na ubezpieczenia społeczne, należnych zarówno w części finansowanej przez pracodawcę, jak i przez pracownika, obciąża wyłącznie pracodawcę. To, że osoba ta nie jest już pracownikiem, nie zwalnia pracodawcy z tych obowiązków.

Jakie dokumenty

Rozliczenie należnych składek powinno nastąpić w dokumentach rozliczeniowych sporządzanych za miesiąc, w którym kwota wyegzekwowanego przez komornika została postawiona do dyspozycji byłego pracownika, tj. za miesiąc, w którym nastąpi wypłata lub przekazanie środków na jego rachunek bankowy. Opłacenie należnych składek oraz przekazanie do ZUS wymaganych dokumentów rozliczeniowych powinno nastąpić z zachowaniem obowiązującego płatnika składek terminu płatności. W imiennym raporcie miesięcznym ZUS RCA (z kodem tytułu ubezpieczenia 30 00 X X) złożonym za byłego pracownika pracodawca powinien wykazać:

● uzyskany przychód, w podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, oraz dokonać rozliczenia całość należnych składek, zgodnie z zasadami określonymi w ustawie systemowej,

● uzyskany przychód, w podstawie wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne, po pomniejszeniu go o składki na ubezpieczenia społeczne w części podlegającej sfinansowaniu przez pracownika, oraz wykazać składkę na ubezpieczenie zdrowotne w wysokości "0".

Ponadto pracodawca od tego przychodu powinien opłacić składki na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych przy założeniu, że pracownik nie osiągnął wieku wynoszącego co najmniej 55 lat (kobieta) lub 60 lat (mężczyzna).

Po uregulowaniu składek pracodawca może dochodzić od byłego pracownika tej ich części, która na bieżąco byłaby sfinansowana ze środków ubezpieczonego. W przypadku gdy kwota ekwiwalentu wynosiłaby np. 2000 zł, byłoby to 272,20 zł (2000 zł x 13,71 proc.).

Ważne

Wynagrodzenie netto to pojęcie potoczne, przez które należy rozumieć tę część wynagrodzenia, jaką pracownik faktycznie otrzymuje po dokonaniu stosownych potrąceń na podstawie odrębnych przepisów

Ważne

Zgodnie z art. 84 ust. 2 w związku z art. 81 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych składka na ubezpieczenie zdrowotne powinna być opłacona przez byłego pracownika bezpośrednio na rachunek bankowy wskazany przez właściwy oddział wojewódzki Narodowego Funduszu Zdrowia

Podatkiem zajmie się komornik

Artykuł 42e ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych nakłada na komornika obowiązek poboru zaliczki na podatek. Zgodnie z tym przepisem komornik pobiera zaliczkę i ustalą ją według stawki 18 proc. Przy odliczaniu zaliczki uwzględnia:

● podstawowe koszty uzyskania przychodu, które wynoszą 111,25 zł miesięcznie,

● składki na ubezpieczenia społeczne (finansowane ze środków ubezpieczonego) potrącone w danym miesiącu ze środków pracownika.

Ustaloną w ten sposób zaliczkę obniża o 1/12 kwoty zmniejszającej podatek (46,33 zł) i o część składki na ubezpieczenie zdrowotne (7,75 proc. podstawy wymiaru) pobranej w danym miesiącu ze środków podatnika.

W praktyce te zasady nie są stosowane, gdyż komornik nie jest płatnikiem składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne, a od wyegzekwowanej kwoty nalicza jedynie zaliczkę na podatek. Ma więc obowiązek przekazania pracownikowi informacji PIT-11, a były pracownik przychody te powinien wykazać w swoim rozliczeniu rocznym.

@RY1@i02/2015/171/i02.2015.171.03300030e.804.jpg@RY2@

Andrzej Radzisław

 radca prawny

Podstawa prawna

Art. 85 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 1502 ze zm.).

Art. 4 pkt 2 lit. a, art. 17, art. 18 ust. 1 i 2 oraz art. 46 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 121 ze zm.).

Art. 84 ust. 2 w związku z art. 81 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 581 ze zm.).

Rozporządzenie ministra pracy i polityki socjalnej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz.U. nr 161, poz. 1106 ze zm.).

Art. 42e ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 361 ze zm.).