Za wykonywanie zadań między dobami pracowniczymi dodatek jak za przekroczenie normy tygodniowej

Grafik pracownika został sporządzony zgodnie z prawem, gdyż obejmuje 23 dni pracy po 8 godzin każdy, czyli w sumie 184 godziny, więc wartość zgodną z wymiarem. Pracownik korzysta ponadto z wymaganej liczby dni wolnych udzielanych regularnie w niedziele i poniedziałki. Plan pracy przewiduje w każdym z tygodni dwie zmiany wykonywania pracy. Za każdym razem pracownik przychodzi na późniejszą zmianę, przez co nie dochodzi do naruszenia doby pracowniczej, obejmującej kolejne 24 godziny, licząc od godziny, w której rozpoczyna pracę zgodnie z obowiązującym go rozkładem. Skutkiem planowania takich przyjść w trakcie tygodnia jest powstawanie "czarnych dziur" między dobami. Są to godziny, których nie sposób zaliczyć do poprzedniej doby (która uległa przecież zakończeniu), przypadające jednocześnie przed planowym rozpoczęciem pracy w kolejnej dniówce.

Samo wystąpienie czarnej dziury w grafiku nie jest jednak naruszeniem przepisów, gdyż nie wprowadzają one wymogu ciągłości dób. Przeciwnie, pracodawca może planować różne godziny rozpoczynania pracy w poszczególnych dniówkach. Oznacza to, że w omawianym przypadku prawidłowo zaplanowano pracę w ramach grafiku, a przekroczenia pojawiły się dopiero w jego wykonaniu.

Dwie koncepcje

Problem z czarnymi dziurami polega na tym, iż żaden z przepisów nie przewiduje wprost sposobu rekompensowania dodatkowej pracy występującej w takich godzinach. Również praktyka nie jest w tym przypadku jednolita, gdyż część ekspertów stoi na stanowisku, że polecenie pracy wcześniej, niż ma miejsce zaplanowany w harmonogramie początek doby, skutkuje jego przesunięciem. W takim przypadku doba pracownicza rozpoczyna się więc jednocześnie z początkiem pracy, przez co ewentualne przekroczenia będą miały charakter nadgodzin dobowych. Pojawią się one dopiero pod koniec pracy, powodując przekroczenie normy lub przedłużonego dobowego wymiaru czasu pracy. Skoro zaś będą to przekroczenia dobowe, ich rekompensata powinna co do zasady obejmować normalne wynagrodzenie i 50-proc. dodatek obliczony ze stawki godzinowej wynagrodzenia zasadniczego pracownika. Wyjątki od tej zasady wystąpią jedynie w przypadku, gdyby takie przekroczenia miały miejsce w niedzielę lub święto, w ramach dnia wolnego udzielonego za pracę w niedzielę lub święto, ewentualnie w porze nocnej. Uprawnia to bowiem pracownika do 100 proc. dodatku za pracę w godzinach nadliczbowych.

Dodać należy także, że nadgodziny dobowe można również rekompensować udzieleniem pracownikowi czasu wolnego na jego wniosek lub z inicjatywy pracodawcy.

Koncepcja ta pomija jednak istotny aspekt definicji doby pracowniczej, która odwołuje się do godziny rozpoczęcia pracy określonej w rozkładzie. Przyjmując literalne brzmienie przepisu, należy uznać, że wcześniejsze wezwanie do pracy nie ma wpływu na godziny trwania doby pracowniczej, uzależnionej od obowiązującego pracownika harmonogramu. W takim zaś przypadku godziny pracy przypadające przed planowym rozpoczęciem pracy nie będą mogły być zaliczone do nierozpoczętej jeszcze doby. Jeśli poprzednia doba uległa już zakończeniu, co musi mieć miejsce w przypadku przejścia na kolejną zmianę, owe przekroczenia wystąpią w "czarnej dziurze" między dobami. Skoro zaś nie mogą one naruszyć dobowej normy czasu pracy, muszą być kwalifikowane jako przekroczenia przeciętnej tygodniowej normy czasu pracy, które muszą być rekompensowane 100-proc. dodatkiem do normalnego wynagrodzenia za pracę.

Tę drugą koncepcję poparło ostatnio Biuro Promocji i Mediów MPiPS w wyjaśnieniach z 13 września 2013 r. w sprawie godzin nadliczbowych przypadających pomiędzy dwiema dobami pracowniczymi. Na łamach tego pisma ministerstwo podniosło, że jeśli nadliczbowa praca przypada między kolejnymi dobami pracowniczymi i nie może być zaliczona do żadnej z nich, to powoduje przekroczenie przeciętnej tygodniowej normy czasu pracy. Musi być więc zrekompensowana 100-proc. dodatkiem do normalnego wynagrodzenia za pracę, wypłacanym po zamknięciu okresu rozliczeniowego. Stanowisko to mimo podniesionych wątpliwości MPIPS podtrzymało w kolejnym wyjaśnieniu z 8 października 2013 r.

Odnosząc to do wykonania grafiku, należy uznać, że pracownik czterokrotnie wykonywał pracę w ramach czarnych dziur między dobami:

ww czwartek 3 października (cztery godziny między 10.00 a 14.00),

ww sobotę 5 października (pięć godzin między 17.00 a 22.00),

ww czwartek 10 października (dwie godziny między 12.00 a 14.00),

ww sobotę 12 października (dwie godziny między 20.00 a 22.00).

Tych godzin pracy nie sposób zaliczyć do żadnej z dób pracowniczych, a więc z końcem okresu rozliczeniowego spowodują one przekroczenie przeciętnej tygodniowej normy czasu pracy, za które pracownikowi przysługuje 100-proc. dodatek do normalnego wynagrodzenia za pracę.

Wcześniejsze wezwanie

Taki sam skutek spowodował przypadek wezwania pracownika do pracy o dwie godziny wcześniej we wtorek 15 października. W ramach tej dniówki miał on zaplanowaną pracę na pierwszej zmianie, od 6.00 do 14.00, ale w związku z poleceniem pracodawcy stawił się do pracy na 4.00. Poprzednia dniówka była dla pracownika wolną, w związku z planowaniem pracy w przeciętnie pięciodniowych tygodniach pracy. W efekcie te dwie godziny pracy muszą być kwalifikowane jako wykonywanie pracy w ramach dnia wolnego. Pracodawca nie ma w takim przypadku wyboru formy rekompensaty, gdyż ustawodawca wymaga udzielenia pracownikowi innego dnia wolnego od pracy w terminie z nim uzgodnionym, przypadającym przed końcem okresu rozliczeniowego. Jednak niedopełnienie tego obowiązku powoduje, że z końcem okresu rozliczeniowego godziny te trzeba będzie kwalifikować jako przekroczenia przeciętnej tygodniowej normy czasu pracy, skoro nie naruszają one normy dobowej. W efekcie pracownik otrzyma za nie wynagrodzenie wraz ze 100-proc. dodatkiem ustalonym na podstawie stawki godzinowej wynagrodzenia zasadniczego.

Niewyznaczenie dnia wolnego za dwie godziny pracy w dobie sobotniej może być traktowane jako wykroczenie przeciwko przepisom o czasie pracy, za które pracodawcy grozi mandat w razie kontroli PIP. Warunkiem odpowiedzialności pracodawcy jest jego wina, więc może on zwolnić się od odpowiedzialności, wykazując, że nieudzielenie dnia wolnego wynikło np. z braku możliwości uzgodnienia z pracownikiem terminu jego odbioru.

Stanowisko urzędu

@RY1@i02/2013/207/i02.2013.207.217000900.807.jpg@RY2@

"Departament Prawa Pracy Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej podtrzymuje swoje stanowisko w sprawie tzw. czarnych dziur z 13 września 2013 r.

...Polecanie pracy w godzinach nadliczbowych nie podlega bowiem planowaniu i może mieć miejsce jedynie w razie wystąpienia okoliczności wymienionych w art. 15 § 1 pkt 1 i 2 k.p.. Ponadto przyjęcie, że godziny pracy wykonywanej między kolejnymi dobami na polecenie pracodawcy miałoby modyfikować rozkład czasu pracy pracownika (jego harmonogram) i rozpoczynać bieg zmienionej doby pracowniczej - nie jest możliwe ze względu na definicję doby przyjętej do celów rozliczania czasu pracy. Zgodnie bowiem z art. 128 § 3 pkt 1 k.p., do celów rozliczenia czasu pracy pracownika, przez dobę należy rozumieć 24 kolejne godziny, poczynając od godziny, której pracownik rozpoczyna pracę zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy..."

Grafik pracy w październiku 2013 roku

	6.00-14.00	6.00-14.00	14.00-22.00	14.00-22.00	22.00-6.00	WN	W 5	6.00-14.00	6.00-14.00	14.00-22.00	14.00-22.00	22.00-6.00	WN	W 5	6.00-14.00	14.00-22.00
	6.00-14.00	6.00-14.00	10.00-22.00	14.00-22.00	17.00-6.00	WN	W 5	6.00-14.00	6.00-14.00	12.00-22.00	14.00-22.00	20.00-6.00	WN	W 5	4.00-14.00	14.00-22.00
	14.00-22.00	22.00-6.00	22.00-6.00	WN	W 5	6.00-14.00	14.00-22.00	14.00-22.00	22.00-6.00	22.00-6.00	WN	W 5	6.00-14.00	14.00-22.00	22.00-6.00
	14.00-22.00	22.00-6.00	22.00-6.00	WN	W 5	6.00-14.00	14.00-22.00	14.00-22.00	22.00-6.00	22.00-6.00	WN	W 5	6.00-14.00	14.00-22.00	22.00-6.00

Legenda:

WN - Niedziela wolna od pracy, W ₅ - dzień wolny wynikający z planowania pracy w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy

Wyliczenia

Normalne wynagrodzenie za pracę	ustalamy liczbę przepracowanych godzin ustalamy wymiar czasu pracy w październiku ustalamy liczbę przekroczeń tygodniowych ustalamy normalne wynagrodzenie za godziny pracy zgodnie z wymiarem	18 dni x 8 godz. + 3 dni x 10 godz. + 1 dzień x 12 godz. + 1 dzień x 13 godz. = 144 godz. + 30 godz. + 12 godz. + 13 godz. = 199 godz. 4 tyg. x 40 godz. + 3 dni x 8 godz. = 184 godz. 199 godz. - 184 godz. (wymiar) = 15 godz. (4 godz. + 5 godz. + 2 godz. + 2 godz. + 2 godz.) 184 godz. x 25 zł = 4600 zł
Wynagrodzenie za nadgodziny	obliczamy normalne wynagrodzenie za nadgodziny obliczamy dodatek za nadgodziny średniotygodniowe	15 godz. x 25 zł = 375 zł 15 godz. x 25 zł - 375 zł
Ogółem do wypłaty	Wynagrodzenie za pełen wymiar czasu pracy + normalne wynagrodzenie za nadgodziny średniotygodniowe + dodatek za pracę w tych nadgodzinach	4600 zł + 375 zł + 375 zł = 5350 zł

 

@RY1@i02/2013/207/i02.2013.207.217000900.808.jpg@RY2@

Łukasz Prasołek asystent sędziego w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego

Łukasz Prasołek

asystent sędziego w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego

Podstawa prawna

Art. 128 par. 3 pkt 1, art. 151¹ par. 1 i 2, art. 151², 151³ ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).