Czy ekwiwalent za niewykorzystany urlop przysługuje w trakcie trwania umowy

Odpowiedź na tak postawione pytanie nie jest kategoryczna.

Zgodnie z art. 171 par. 1 kodeksu pracy (dalej: k.p.) ekwiwalent pieniężny przysługuje jedynie w razie niewykorzystania przysługującego pracownikowi urlopu w całości lub w części z powodu rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy. Oznacza to, że świadczenie to może być wypłacone jedynie w przypadku, gdy następuje zakończenie stosunku pracy.

Wypłatą ekwiwalentu za zaległy urlop w czasie trwania umowy zajął się Sąd Najwyższy w uchwale z 8 lipca 1999 r., sygn. akt III ZP 10/99 (OSNP 2000/6/233), w której wskazał, że ekwiwalent wypłacony za niewykorzystany urlop z innych przyczyn niż wymienione w art. 171 par. 1 k.p. jest ekwiwalentem za niewykorzystany urlop wypoczynkowy w rozumieniu par. 7 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z 29 stycznia 1990 r. w sprawie wysokości podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, zgłaszania do ubezpieczenia społecznego oraz rozliczania składek i świadczeń z ubezpieczenia społecznego (t.j. Dz.U. z 1993 r. nr 68, poz. 330 z późn. zm.).

W uzasadnieniu powołanej uchwały SN wskazał, że wprawdzie zgodnie z art. 152 par. 1 k.p. urlop jest uprawnieniem do odpłatnego zwolnienia od pracy, stanowi formę wypoczynku i służy regeneracji sił, z czego wynika zasada przysługiwania urlopu w naturze, to jednak występują sytuacje, w których pracownikowi przysługuje zamiana prawa do urlopu w naturze na ekwiwalent pieniężny. Dotyczy to także urlopów zaległych. Artykuł 171 par. 1 k.p. wymienia kilka sytuacji, których zaistnienie powoduje po stronie pracownika powstanie prawa do ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop. Nie oznacza to jednak, iż w praktyce nie mogą wystąpić inne sytuacje, w których zatrudniony nie może wykorzystać wypoczynku w naturze. W ocenie SN przepis ten nie wyklucza wypłaty ekwiwalentu w innych sytuacjach aniżeli w nim określonych. Dodatkowo zdaniem SN "stanowi on bowiem tylko gwarancję prawa pracownika do ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop w sytuacjach w nim wymienionych. Natomiast nie ogranicza możliwości wypłacenia ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop w innych sytuacjach - zgodnie z wolą stron stosunku pracy".

Jednakże w kontekście wskazanej uchwały SN na znaczeniu traci określenie momentu powstania roszczenia pracownika o wypłatę ekwiwalentu, gdyż staje się ono wymagalne w dacie rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy. W dniu rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy rozpoczyna się również bieg okresu przedawnienia roszczenia o ekwiwalent pieniężny za wykorzystane w naturze, a nieprzedawnione urlopy. Roszczenie to ulega przedawnieniu z upływem trzech lat od dnia wymagalności (uchwała SN z 21 listopada 1975 r., sygn. akt V PZP 5/75, OSNC 1976/6/120).

Odnośnie do konsekwencji dla pracodawcy istnieje sankcja stosowana przez Państwową Inspekcję Pracy na podstawie art. 282 k.p. Z tytułu naruszenia praw pracownika popełnia on wykroczenie (m.in. dotyczących wypłaty ekwiwalentu) i może zostać zobowiązany do zapłaty kary grzywny od 1 tys. zł do 30 tys. zł.

Zatem w opisanym pytaniu pracownik mógłby złożyć pisemny wniosek do pracodawcy o wyrażenie zgody na wypłatę ekwiwalentu pieniężnego za zaległy niewykorzystany urlop. W razie ewentualnych zarzutów ze strony PIP należałoby wykazać racjonalność takiego ustalenia i powołać się na swobodę stron w kształtowaniu stosunku pracy w granicach, który nie zostały określone w przepisach ustawowych.

@RY1@i02/2013/192/i02.2013.192.217000800.802.jpg@RY2@

Marcin Nagórek specjalista z zakresu prawa pracy

Marcin Nagórek

specjalista z zakresu prawa pracy

Podstawa prawna

Art. 171 par. 1, art. 282 i 291 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).