Stosunek pracy samorządowca podlega szczególnej ochronie

Nauczycielka zatrudniona w szkole jednocześnie sprawuje funkcję radnego. Otrzymała od dyrektora placówki wypowiedzenie zmieniające. Dotyczy ono zmniejszenia wymiaru etatu z całego na pół. Czy rada w tym zakresie musi podjąć uchwałę?

Tak. Rada gminy musi w drodze uchwały wyrazić zgodę (lub nie) na zmianę etatu nauczycielki będącej radną. Trzeba pamiętać, że akt ten powinien być podjęty przed wypowiedzeniem stosunku pracy albo warunków zatrudnienia. Dyrektor szkoły powinien był jednak przed wręczeniem wymówienia wymiaru etatu najpierw zwrócić się do rady gminy o wyrażenie zgody. W powyższej sprawie postąpił jednak inaczej, więc po uzyskaniu zgody będzie musiał ponownie wręczyć wypowiedzenie. W przeciwnym razie oświadczenie będzie wadliwe, ale wywoła skutek prawny w postaci rozwiązania umowy o pracę.

Zgodnie z art. 25 ust. 2 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (dalej: u.s.g.) rozwiązanie z radnym stosunku pracy wymaga uprzedniej zgody rady gminy, której jest członkiem. Jak potwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z 23 lutego 2006 r. (sygn. akt III BP 4/05, LEX nr 272555) wynikający z art. 25 ust. 2 u.s.g. zakaz rozwiązania przez pracodawcę stosunku pracy z radnym bez uprzedniej zgody rady gminy, której członkiem jest ten pracownik, obejmuje również zakaz wypowiedzenia warunków pracy i płacy.

Podobnie wypowiedział się SN w wyroku z 17 września 2007 r. (sygn. akt III PK 36/07, LEX nr 375679). W orzeczeniu tym stwierdził, że szczególna ochrona trwałości stosunku pracy radnego obejmuje także tych radnych, którym pracodawca zamierza wymówić warunki pracy i płacy, ponieważ wypowiedzenie zmieniające (art. 42 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy; t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.; dalej: k.p.) może zawsze prowadzić do definitywnego rozwiązania umownego stosunku pracy.

Przy każdej formie

Wymóg uzyskania uprzedniej zgody rady odnosi się do rozwiązania każdego stosunku pracy, nie tylko więc nawiązanego na podstawie umowy o pracę, lecz także mianowania, wyboru, powołania czy spółdzielczej umowy o pracę (por. wyrok NSA z 2 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OSK 22/08, LEX nr 470951). Ochrona trwałości stosunku pracy radnego zagwarantowana ustawą o samorządzie gminnym obejmuje więc wszystkie przewidziane przepisami prawa pracy formy nawiązania stosunku pracy, oprócz umów cywilnoprawnych.

Podjęcie uchwały

Rada gminy odmówi zgody na rozwiązanie stosunku pracy z radnym, jeżeli podstawą rozwiązania tego stosunku są zdarzenia związane z wykonywaniem przez radnego mandatu. Tak wynika z art. 25 ust. 2 u.s.g. W pozostałych sytuacjach wyrażenie zgody na rozwiązanie stosunku pracy lub odmowa jest pozostawiona uznaniu rady.

Jak zauważył kielecki sąd administracyjny w wyroku z 29 listopada 2012 r. (sygn. akt II SA/Ke 562/12, LEX nr 1240868), rada zanim wyda uchwałę, musi rozważyć motywy pracodawcy, który zamierza rozwiązać stosunek pracy. Od tego zależy, czy będzie ona zobowiązana odmówić wyrażenia zgody (gdy dotyczy zdarzenia związanego z wykonywaniem przez radnego mandatu), czy też odmówi z innego powodu, albo wyrazi zgodę, kierując się okolicznościami konkretnego przypadku. W obu tych sytuacjach o powodach, jakimi kierowała się rada, można dowiedzieć się tylko z uzasadnienia uchwały. W przeciwnym razie nie będzie wiadomo, z jakiej przyczyny udzieliła względnie odmówiła udzielenia takiej zgody. O obowiązku uzasadnienia uchwały wielokrotnie wypowiadał się NSA (np. wyrok z 14 lutego 2013 r., sygn. akt II OSK 2522/12, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). [przykład 1]

Uchwała ma charakter indywidualny, co oznacza, że jeżeli rada zgodziła się np. na rozwiązanie stosunku pracy z radnym za wypowiedzeniem, to pracodawca nie może go rozwiązać bez wypowiedzenia (wyrok SN z 15 maja 1997 r., sygn. akt I PKN 148/97, LEX nr 31729). [przykład 2]

Skutki milczenia

W praktyce może powstać wątpliwość, jakie są skutki milczenia rady gminy, do której o wyrażenie zgody na zwolnienie zwrócił się pracodawca. Początkowo SN w wyroku z 2 lipca 2009 r. (sygn. akt I PK 25/09, LEX nr 560862) orzekł, że rada gminy powinna zająć stanowisko w terminie 30 dni od otrzymania takiego pisma. Brak stanowiska w tym terminie (art. 89 u.s.g.) oznacza wyrażenie zgody - zatem rozwiązanie stosunku pracy nie było niezgodne z prawem. Pogląd ten został zmieniony w kolejnym wyroku SN. Zgodnie z orzeczeniem z 4 listopada 2010 r. (sygn. akt II PK 111/10, OSNP 2012/3-4/32) niepodjęcie przez radę miasta (gminy) uchwały w sprawie odmowy wyrażenia zgody na rozwiązanie umowy z pracownikiem będącym radnym w terminie 30 dni od doręczenia pisma pracodawcy o zamiarze rozwiązania stosunku pracy nie może być uznane za wyrażenie zgody.

Takie stanowisko prezentuje także NSA, który w wyroku z 14 maja 2013 r. (sygn. akt II OSK 2522/12,www.orzeczenia.nsa.gov.pl) stwierdził, że zgoda nie może być domniemywana w sytuacji, gdy rada gminy - pomimo wniesionego przez pracodawcę wniosku - zachowuje milczenie.

Ograniczona ochrona

Ochrona trwałości stosunku pracy pracownika piastującego mandat radnego nie jest absolutna. Nie występuje ona w razie likwidacji lub upadłości pracodawcy (art. 41¹ par. 1 k.p.). Ponadto nie chroni radnego w razie przeprowadzania w firmie zwolnień grupowych (wyrok SN z 4 listopada 2010 r., sygn. akt II PK 111/10, LEX nr 1112993). Tylko w przypadku zwolnień indywidualnych z przyczyn niedotyczących pracownika mają zastosowanie przepisy w zakresie ochrony radnych.

Ważne

Niepodjęcie przez radę uchwały w sprawie wyrażenia zgody na zwolnienie z pracy radnego nie oznacza domniemanej zgody

PRZYKŁAD 1

Porównanie musi być adekwatne

Pracodawca zwrócił się do rady miasta o wyrażenie zgody na rozwiązanie umowy o pracę z podwładnym, który jednocześnie pełnił funkcję radnego. Jako powód firma podała niewywiązywanie się przez zatrudnionego z nałożonych na niego planów oraz gorsze od innych osób wyniki w sprzedaży. Rada miasta nie wyraziła zgody na zwolnienie tego pracownika. W uzasadnieniu uchwały odwołano się w szczególności do wyników analizy rodzajów obowiązków obciążających pracownika w związku ze sprawowaniem przez niego mandatu radnego oraz oceny jego zaangażowania w wypełnianie tych obowiązków. Zdaniem rady porównanie efektów osiąganych w pracy przez radnego w stosunku do tych osiąganych przez innych pracowników niepiastujących równocześnie mandatu jest nieadekwatne. Wynika to z tego, że czas poświęcany na realizację obowiązków zawodowych przez pracownika będącego jednocześnie radnym jest relatywnie mniejszy w stosunku do innego podwładnego zatrudnionego na równorzędnym stanowisku. Firma wniosła skargę do sądu, który uznał ją za nieuzasadnioną (wyrok WSA w Krakowie z 26 lutego 2013 r., sygn. akt III SA/Kr 1219/12, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

PRZYKŁAD 2

Aprobata także przy dyscyplinarce

Pracownik odmówił wykonania polecenia przełożonego. Dlatego pracodawca postanowił wypowiedzieć mu umowę. Przed wręczeniem podwładnemu oświadczenia w tej sprawie wystąpił do rady miasta o zgodę na wymówienie mu kontraktu, ponieważ pracownik był jednocześnie radnym. Rada w drodze uchwały wyraziła na to zgodę. W okresie wypowiedzenia podwładny przez tydzień bez usprawiedliwienia nie stawił się do firmy. Szef postanowił go zwolnić w trybie dyscyplinarnym. Wcześniej jednak będzie musiał ponownie zwrócić się do rady miasta o wyrażenie na to zgody.

Leszek Jaworski

dgp@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 25 ust. 2 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 594).

Art. 10 ust. 5 ustawy z 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (Dz.U. nr 90, poz. 844 z późn. zm.).