Poradnia kadrowa

● Kto wykonuje pomiary oświetlenia na stanowiskach pracy i ponosi związane z tym wydatki

● Jak prawidłowo przygotować instrukcję bezpieczeństwa i higieny pracy

● Czy na urlopie macierzyńskim lub wychowawczym należy się zwrot kosztów za okulary

● Jak ustalić dopuszczalną powierzchnię przypadającą na osobę sprzątającą

● W październiku 2013 roku weszło w życie rozporządzenie w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy urządzeniach energetycznych. Zgodnie z nim prowadzący eksploatację prowadzi rejestr osób upoważnionych wraz z zakresem udzielonego upoważnienia. Nie ma tu jednak mowy o świadectwach kwalifikacyjnych na stanowiskach dozoru, jak miało to miejsce w poprzednim rozporządzeniu. Czy zatem osoba upoważniona do wydawania poleceń nie musi już posiadać takich kwalifikacji?

Obowiązujące rozporządzenie z 28 marca 2013 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy urządzeniach energetycznych, choć nie zawiera zapisów dotyczących obowiązku posiadania świadectw kwalifikacyjnych u osób zatrudnionych na stanowiskach dozoru, nie zwalnia pracodawcy z tego obowiązku. Wynika on bowiem z rozporządzenia z 28 kwietnia 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad stwierdzania posiadania kwalifikacji przez osoby zajmujące się eksploatacją urządzeń, instalacji i sieci.

Zgodnie z art. 237³ par. 1 kodeksu pracy nie wolno dopuścić pracownika do pracy, do której wykonywania nie posiada on wymaganych kwalifikacji lub potrzebnych umiejętności, a także dostatecznej znajomości przepisów oraz zasad bhp.

Eksploatacją urządzeń, instalacji i sieci mogą się zajmować jedynie osoby, które spełniają wymagania kwalifikacyjne dla następujących rodzajów prac i stanowisk pracy:

1) eksploatacji - do których zalicza się stanowiska osób wykonujących prace w zakresie obsługi, konserwacji, remontów, montażu i kontrolno-pomiarowym;

2) dozoru - do których zalicza się stanowiska osób kierujących czynnościami osób wykonujących prace w zakresie określonym w pkt. 1 oraz stanowiska pracowników technicznych sprawujących nadzór nad eksploatacją urządzeń, instalacji i sieci.

Powyższe prace dotyczą wykonywania czynności:

1) mających wpływ na zmiany parametrów pracy obsługiwanych urządzeń, instalacji i sieci, z zachowaniem zasad bezpieczeństwa i wymagań ochrony środowiska - w zakresie obsługi;

2) związanych z zabezpieczeniem i utrzymaniem należytego stanu technicznego urządzeń, instalacji i sieci - w zakresie konserwacji;

3) związanych z usuwaniem usterek, uszkodzeń oraz remontami urządzeń, instalacji i sieci w celu doprowadzenia ich do wymaganego stanu technicznego - w zakresie remontów;

4) niezbędnych do instalowania i przyłączania urządzeń, instalacji i sieci - w zakresie montażu;

5) niezbędnych do dokonania oceny stanu technicznego, parametrów eksploatacyjnych, jakości regulacji i sprawności energetycznej urządzeń, instalacji i sieci - w zakresie kontrolno-pomiarowym.

Aktualnie obowiązujące rozporządzenie z 28 marca 2013 r. wypełnia intencję ustawodawcy, aby nie powielać zagadnień, które zostały już uregulowane w innych, wciąż obowiązujących przepisach. Warto zatem zwrócić uwagę na jego par. 6, zgodnie z którym prace eksploatacyjne mogą wykonywać jedynie osoby uprawnione i upoważnione. Jest to zarazem odniesienie do przepisów określających wymagania kwalifikacyjne, czyli do rozporządzenia z 28 kwietnia 2003 r.

Podstawa prawna

Rozporządzenie ministra gospodarki z 28 marca 2013 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy urządzeniach energetycznych (Dz.U. poz. 492).

Rozporządzenie ministra gospodarki, pracy i polityki społecznej z 28 kwietnia 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad stwierdzania posiadania kwalifikacji przez osoby zajmujące się eksploatacją urządzeń, instalacji i sieci (Dz.U. nr 89, poz. 828 z późn. zm.).

● Czy można w umowie z właścicielem budynku umieścić zapis, że to on ponosi koszt i robi pomiary oświetlenia na stanowiskach pracy? Czy zawsze koszt ponosi pracodawca i czy jest to jego obowiązek?

Przepisy z zakresu bhp zobowiązują pracodawcę do zapewnienia takiego oświetlenia, jakie spełni wymagania określone w polskich normach, a jednocześnie zapewni komfort pracy wzrokowej zatrudnionym na poszczególnych stanowiskach pracy. W celu udokumentowania spełnienia powyższych wymagań powinien on dysponować protokołem z pomiarów. Z przepisów nie wynika jednak, kto konkretnie powinien takie pomiary przeprowadzić. Nie ma zatem przeciwwskazań, aby umowa najmu lokalu (pomieszczeń) przerzucała ciężar przeprowadzenia pomiarów oświetlenia na stanowiskach pracy na administratora obiektu i udostępnienia stosownego protokołu najemcy (pracodawcy).

Pracodawca jest obowiązany chronić zdrowie i życie pracowników przez zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy przy odpowiednim wykorzystaniu osiągnięć nauki i techniki. Z par. 5 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia z 1 grudnia 1998 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy na stanowiskach wyposażonych w monitory ekranowe wynika, że pracodawca jest obowiązany do przeprowadzania na stanowiskach pracy, wyposażonych w monitory ekranowe, oceny warunków pracy w aspekcie obciążenia pracowników czynnikami fizycznymi, w tym - szczególnie - nieodpowiednim oświetleniem. Oświetlenie powinno bowiem zapewniać pracownikom komfort pracy wzrokowej, a poziom jego natężenia spełniać wymagania określone w Polskich Normach. Chodzi tutaj o normę PN-EN-12464-1:2012: "Światło i oświetlenie. Oświetlenie miejsc pracy. Część 1: Miejsca pracy we wnętrzach".

Pracodawca, jako zobligowany do zapewnienia takich warunków pracy, powinien być w stanie wykazać, że faktycznie spełnił powyższe wymagania. W tym celu powinien dysponować protokołem z pomiarów. Z przepisów nie wynika jednak, kto powinien takie pomiary przeprowadzić. Nie ma zatem przeciwwskazań, aby to umowa najmu lokalu przerzucała ciężar przeprowadzenia pomiarów oświetlenia na stanowiskach pracy na administratora obiektu i udostępnienia stosownego protokołu pracodawcy.

Podstawa prawna

Art. 207 par. 2 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Par. 5 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z 1 grudnia 1998 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy na stanowiskach wyposażonych w monitory ekranowe (Dz.U. nr 148, poz. 973).

● W zakładzie pracy została przeprowadzona kontrola. Inspektor pracy nakazał sporządzenie instrukcji bhp - wygrzewanie form. Musimy utrzymać temperaturę formy, którą zalewamy metalem. Forma podgrzewana jest gazem z butli propan-butan. Jak prawidłowo przygotować taką instrukcję?

Wszystkie instrukcje bhp powinny zostać opracowane na podstawie dokumentacji techniczno-eksploatacyjnej dostarczonej przez producenta maszyny lub urządzenia, obowiązujące przepisy i zasady bhp oraz w oparciu o dobre praktyki przyjęte w danym zakładzie pracy. Instrukcja taka powinna - w sposób zrozumiały dla pracowników - wymieniać:

●czynności do wykonania przed rozpoczęciem danej pracy;

●zasady i sposoby bezpiecznego jej wykonywania;

●czynności do wykonania po zakończeniu pracy;

●zasady postępowania w sytuacjach awaryjnych, stwarzających zagrożenia dla życia lub zdrowia pracowników.

Do opracowania takich wytycznych powinna być wyznaczona osoba umiejąca precyzyjnie, a jednocześnie zrozumiale, formułować właściwy przekaz pod adresem pracowników. Przy czym niekoniecznie musi być ona fachowcem w konkretnej dziedzinie, bowiem udział w opracowaniu powinni również brać przedstawiciele komórki organizacyjnej najlepiej znający - pod względem technicznym czy technologicznym - specyfikę oraz zagrożenia występujące na określonych stanowiskach pracy, a także pracownik służby bhp.

Zgodnie z art. 237⁴ par. 2 kodeksu pracy (dalej: k.p.) jednym z podstawowych obowiązków pracodawcy jest wydawanie szczegółowych instrukcji i wskazówek dotyczących bhp na stanowiskach pracy. Ponadto, zgodnie z par. 41 ust. 1 rozporządzenia z 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, pracodawca jest obowiązany udostępnić pracownikom, do stałego korzystania, aktualne instrukcje bhp dotyczące:

●stosowanych w zakładzie procesów technologicznych oraz wykonywania prac związanych z zagrożeniami wypadkowymi lub zagrożeniami zdrowia pracowników,

●obsługi maszyn i innych urządzeń technicznych,

●postępowania z materiałami szkodliwymi dla zdrowia i niebezpiecznymi,

●udzielania pierwszej pomocy.

Podstawa prawna

Art. 237⁴ par. 2, art. 237^11a par. 1 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Par. 41 ust. 1 rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (t.j. Dz. U. z 2003 r. nr 169, poz. 1650 z późn. zm.).

● Czy pracownicy przebywającej na urlopie macierzyńskim lub wychowawczym należy się zwrot kosztów za zakup okularów? Czy dopiero gdy wróci do pracy?

Pracownicy przebywającej na urlopie macierzyńskim lub wychowawczym nie przysługuje zwrot kosztów poniesionych na zakup okularów, gdyż nie świadczy ona pracy w tym okresie.

Pracodawca jest obowiązany zapewnić pracownikom okulary korygujące wzrok, zgodnie z zaleceniem lekarza, jeżeli wyniki badań okulistycznych przeprowadzonych w ramach profilaktycznej opieki zdrowotnej (wstępnych, okresowych lub kontrolnych) wykażą potrzebę ich stosowania podczas pracy przy obsłudze monitora ekranowego.

Ze względu na to, że obowiązek jest bardzo ogólny, pracodawca w wewnętrznym akcie prawnym (np. regulaminie, zarządzeniu, decyzji) powinien określić szczegółowe zasady przydziału okularów, w szczególności kwotę refundacji, okres ich używalności, a także ewentualnie termin, w jakim pracownik może się ubiegać o zwrot kosztów zakupionych przez siebie okularów.

Okulary takie służą wyłącznie do korekcji wzroku pracownika tylko podczas świadczenia przez niego pracy, do czego w okresie urlopu macierzyńskiego lub wychowawczego z przyczyn oczywistych nie dochodzi. Zatem uprawnienie do złożenia wniosku o refundację kosztów poniesionych na zakup okularów korygujących nie będzie uzasadnione aż do chwili powrotu do pracy osoby zainteresowanej.

Podstawa prawna

Par. 8 ust. 2 rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z 1 grudnia 1998 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy na stanowiskach wyposażonych w monitory ekranowe (Dz.U. nr 148, poz. 973).

● Gdzie można znaleźć normy oraz przepisy bhp, określające, jaka może być maksymalna powierzchnia do sprzątania na jednej zmianie przez osobę sprzątającą?

Nie ma takich norm; również przepisy dotyczące bhp milczą na ten temat. Istnieje jednak możliwość - pośrednia - określenia (maksymalnej) powierzchni przypadającej na jedną osobę sprzątającą. Z pytania nie wynika, czy chodzi o mężczyznę, czy o kobietę, zatem odpowiedź będzie dotyczyła jednego i drugiego przypadku.

Jeśli chodzi o kobiety, to zabrania się ich zatrudniania przy pracach wymienionych w rozporządzeniu w sprawie wykazu prac szczególnie uciążliwych lub szkodliwych dla zdrowia kobiet. Dział pierwszy załącznika do tego rozporządzenia określa maksymalny wydatek energetyczny netto na wykonanie pracy, przyjmując, że jest to 5000 kJ na zmianę roboczą, a przy pracy dorywczej - 20 kJ/min (1 kJ = 0,24 kcal.). W przypadku mężczyzn przepisy nie przewidują ograniczeń.

Powstaje istotne pytanie, w jaki sposób zbadać wielkość wydatku energetycznego. Istnieją różne sposoby pomiaru, o zróżnicowanym stopniu wiarygodności: od chronometrażowo-tabelarycznych po metody kalorymetrii pośredniej lub bezpośredniej (wymagających kosztownej, specjalistycznej aparatury).

Jeśli się nie dysponuje taką aparaturą, można dokonać obliczeń metodą chronometrażowo-tabelaryczną, zwaną także metodą Lehmanna. Dokonuje się przekroju (zwanego "fotografią") dnia pracy konkretnego pracownika, a więc zestawienia wszystkich czynności wykonanych przez niego w ciągu jednej zmiany roboczej oraz czasu ich wykonywania, przyporządkowania im wartości kalorycznych, a następnie ich podsumowania. Na koniec uzyskany wynik ciężkości pracy należy porównać z normami wydatku energetycznego (dla kobiet) zawartymi w powołanym już rozporządzeniu. Okaże się wówczas, czy praca przy sprzątaniu określonej powierzchni spowodowała, czy też nie przekroczenia powyższych norm, a tym samym, czy narzucona do sprzątania powierzchnia nie jest zbyt duża.

Ponadto trzeba pamiętać - dotyczy to zarówno kobiet, jak i mężczyzn - że zgodnie z par. 3 ust. 1 rozporządzenia z 28 maja 1996 r. w sprawie profilaktycznych posiłków i napojów, jeżeli efektywny wydatek energetyczny organizmu przekroczy w ciągu zmiany roboczej:

●2000 kcal (8375 kJ) u mężczyzn i powyżej 1100 kcal (4605 kJ) u kobiet,

●1500 kcal (6280 kJ) u mężczyzn i powyżej 1000 kcal (4187 kJ) u kobiet, przy wykonywaniu prac w pomieszczeniach zamkniętych, w których ze względów technologicznych utrzymuje się stale temperatura poniżej 10o st. C lub wskaźnik obciążenia termicznego (WBGT) wynosi powyżej 25o st. C,

●1500 kcal (6280 kJ) u mężczyzn i powyżej 1000 kcal (4187 kJ) u kobiet, przy wykonywaniu prac na otwartej przestrzeni w okresie zimowym (za okres zimowy uważa się okres od 1 listopada do 31 marca),

pracownikowi przysługuje posiłek profilaktyczny.

W przypadku gdy efektywny wydatek energetyczny organizmu w ciągu zmiany roboczej przekracza 1500 kcal (6280 kJ) u mężczyzn i 1000 kcal (4187 kJ) u kobiet, należy również zapewnić napoje.

Podstawa prawna

Art. 176 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Par. 3 ust. 1, par. 4 ust. 1 pkt. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 10 września 1996 r. w sprawie wykazu prac szczególnie uciążliwych lub szkodliwych dla zdrowia kobiet (Dz.U. nr 114, poz. 545 z późn. zm.).

Maciej Ambroziewicz

specjalista z zakresu bhp