Odmowa zawarcia układu zbiorowego pracy może być powodem wszczęcia sporu z pracodawcą

Regulacja sporów zbiorowych zawarta jest w ustawie z 23 maja 1991 r. o rozwiązywaniu sporów zbiorowych (Dz.U. nr 55, poz. 236 ze zm.). Ustawa ta w art. 1 określa przedmiot sporu zbiorowego, stanowiąc, że dotyczy on warunków pracy, płac lub świadczeń socjalnych oraz praw i wolności związkowych pracowników lub innych grup, którym przysługuje prawo zrzeszania się w związkach zawodowych. Określenie przedmiotu sporu zbiorowego z jednej strony stanowi katalog zamknięty, ale zawiera też pojęcia nieprecyzyjne. Dlatego zdarza się w praktyce, że związki zawodowe reprezentujące pracowników wchodzą w spór zbiorowy z pracodawcą co do spraw, które nie powinny stanowić przedmiotu takiego sporu. Potrzebne wydaje się zatem doprecyzowanie w ustawie przedmiotu sporu zbiorowego, tym bardziej że wszczęcie sporu co do przedmiotu nieobjętego powołaną ustawą czyni taki spór niezgodny z prawem. Ponieważ strony sporu zbiorowego zajmują często w tym zakresie sprzeczne stanowiska, konieczne staje się wskazanie w ustawie organu (mógłby nim być sąd pracy), który byłby uprawniony do rozstrzygania o legalności sporu zbiorowego, co jest szczególnie istotne na jego ostatecznym etapie - strajku. Dziś takiego organu nie ma. W obecnym stanie prawnym oceny legalności strajku sąd pracy może dokonać jedynie pośrednio, np. wówczas gdy pracodawca rozwiąże z pracownikiem umowę o pracę ze względu na udział w nielegalnym (jego zdaniem) strajku i pracownik wniesie odwołanie od takiego rozwiązania umowy o pracę. Jak przypomniał Sąd Najwyższy w wyroku z 17 lutego 2005 r. (II PK 217/04, OSNP 2005/18/285), stwierdzenie legalności strajku w postanowieniu sądu rejonowego, utrzymującym w mocy postanowienie prokuratora o umorzeniu postępowania o czyn z art. 26 ust. 1 ustawy z 23 maja 1991 r. o rozwiązywaniu sporów zbiorowych, nie wiąże sądu pracy w sprawie o przywrócenie do pracy w związku z rozwiązaniem umowy o pracę bez wypowiedzenia za udział w nielegalnym strajku.