Pracownik może otrzymywać wynagrodzenie za czas podróży

Pracownik wykonujący swoje obowiązki na pewnym obszarze geograficznym (np. przedstawiciel handlowy) w trakcie przemieszczania się po nim nie przebywa w podróży służbowej. Jeżeli specyfiką jego pracy jest przemieszczanie się pomiędzy punktami (np. odbioru towarów) to jego czas pracy może być liczony od chwili wyjścia z domu do chwili powrotu do domu. Jeśli okres ten przekroczył obowiązujące pracownika normy czasu pracy, należy mu się dodatkowe wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych. Tak wynika z orzeczenia Sądu Najwyższego z 27 stycznia 2009 r. (II PK 140/08, LEX nr 491567).

SN rozpatrywał sprawę przedstawiciela handlowego, którego obowiązkiem było m.in. pozyskiwanie nowych kontrahentów i punktów sprzedaży, odbiór należności, zbieranie zamówień, rozwożenie materiałów reklamowych firmy oraz dbanie o jak najwyższą sprzedaż na swoim terenie. Zgodnie z treścią zawartych umów o pracę miejscem pracy była siedziba pracodawcy. W rzeczywistości podwładny pracował jednak w terenie obejmującym kilka województw. Przed wyjazdem w trasę zobowiązany był pobrać druk polecenia wyjazdu służbowego i z tytułu delegacji służbowych otrzymywał diety i zwrot kosztów noclegów, jeżeli korzystał z hotelu. Przedstawiciel samodzielnie organizował czas pracy w taki sposób, aby odwiedzić jak najwięcej punktów. Zdarzało się, że rozpoczynał pracę o 7-8 rano, a wracał tego samego dnia lub w kolejnych dniach w godzinach popołudniowych, a nawet wieczornych. Czasem odbywał wyjazdy służbowe także w soboty. W okresie zatrudnienia otrzymywał wynagrodzenie zasadnicze określone stawką godzinową, ponadto otrzymywał miesięczną premię uznaniową oraz premię od kwartalnej sprzedaży. Do sądu pracy wystąpił ze skargą o wypłatę należnego wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych.

Sąd I instancji przyjął, że powód wykonywał tzw. nietypowe podróże służbowe, bowiem z uwagi na rodzaj pracy miejsce jej wykonywania obejmowało pewną zamkniętą przestrzeń poza granicami administracyjnymi jednej miejscowości. Jeśli czas spędzony w drodze z delegacji narusza ustaloną w kodeksie pracy normę czasu pracy, wówczas pracownikowi należą się dni wolne albo dodatkowe wynagrodzenie. W czasie odbywanych wyjazdów służbowych pracownik pozostawał w dyspozycji pracodawcy i cały ten czas powinien być wliczany do czasu pracy. Otrzymane przez powoda diety stanowiły jedynie ekwiwalent na pokrycie zwiększonych kosztów wyżywienia w czasie podróży służbowej. Sąd nie podzielił też opinii pracodawcy, który twierdził, że w skład podstawy wynagrodzenia wchodziło wynagrodzenie za pracę w nadgodzinach w postaci premii uznaniowej. Ponadto uznał, że wypłacanie premii mogło służyć obejściu obowiązujących przepisów dotyczących dopuszczalności pracy w nadgodzinach.

Sąd II instancji podzielił stanowisko sądu I instancji i oddalił apelację strony pozwanej. Pracodawca złożył więc skargę kasacyjną i sprawa trafiła do Sądu Najwyższego. Ten jednak ją oddalił. Orzekł, że tzw. nietypowa podróż służbowa, która polega na permanentnym przemieszczaniu się z jednego do innego miejsca wykonywania obowiązków pracowniczych, jest integralnym elementem sposobu wykonywania pracy i w całości powinna być wliczana do czasu pracy. Jednocześnie SN podkreślił, że pozostawanie podwładnego w dyspozycji pracodawcy nie zawsze wymaga przebywania (fizycznej obecności) w zakładzie pracy. Wystarczy, że przebywa on w innym miejscu, które w zamyśle pracodawcy jest wyznaczone do wykonywania pracy. Jeśli zatem podróż przedstawiciela handlowego wiązała się z fizyczną obecnością w miejscu wykonywania pracy (na określonym obszarze geograficznym), to pozostawał on przez ten czas w dyspozycji pracodawcy i za ten okres przysługuje mu wynagrodzenie. Jego czas pracy może być liczony od chwili wyjścia z domu do chwili powrotu do miejsca zamieszkania. Powinien on obejmować nawet przerwy wymuszone charakterem pracy (np. na spożycie posiłku), jeśli służyły one bezpieczeństwu pracownika.

Sąd Najwyższy przypomniał, że w omawianej sprawie ustalenia faktyczne wskazują, że podwładny wykonywał pracę na określonym terenie. Wynikało to z samej istoty zatrudnienia na stanowisku przedstawiciela handlowego, niezależnie od postanowień umowy o pracę, która jako miejsce pracy wskazywała siedzibę pracodawcy. Zdaniem SN można więc przyjąć, że postanowienia te były albo nieważne (dotknięte wadą pozorności - art. 83 par. 1 k.c.), albo uległy zmianie w sposób dorozumiany.

lukasz.guza@infor.pl

adwokat z Bartłomiej Raczkowski Kancelaria Prawa Pracy

@RY1@i02/2010/049/i02.2010.049.168.004a.001.jpg@RY2@

Bartłomiej Raczkowski, adwokat z Bartłomiej Raczkowski Kancelaria Prawa Pracy

Z wyroku z 27 stycznia 2009 r. wynika, że jeśli podróż pracownika wiąże się z obecnością w miejscu pracy (na określonym obszarze), to pracownik pozostaje przez ten czas w dyspozycji pracodawcy. Jeżeli miejscem pracy, np. przedstawicieli handlowych, jest więc obszar geograficzny, to cały czas, w którym przemieszczają się po tym obszarze, należy zaliczyć do czasu pracy. Przemieszczanie się w ramach miejsca pracy nie jest podróżą służbową, ale zwykłą pracą. Jeżeli byłaby to podróż służbowa, to do czasu pracy zaliczałaby się tylko ta jej część, która przypada w harmonogramowym czasie pracy. Na przykład, pracownik ma danego dnia pracować od 8 do 16. Przemieszcza się, od czasu do czasu pracując w punktach, między którymi podróżuje (od 8 do 22). W razie podróży służbowej czasem pracy byłby tylko czas od 8 do 16, a pomiędzy 16 a 22 tylko czas rzeczywiście przepracowany. Nie wliczałby się czas spędzony w podróży po 16. Jeżeli jednak nie miałaby to być podróż służbowa, ale praca, to do czasu pracy należałoby wliczyć cały czas od 8 do 22. W praktyce, dla pracowników z obszarowym miejscem pracy, czasem pracy może być czas od wyjścia z domu do powrotu do domu. Ma to oczywiste konsekwencje w zakresie godzin nadliczbowych.