Urzędowe interpretacje vs zatrudnianie niepełnosprawnych

Ubiegły rok i początek 2017 r. to czas istotnych dla przedsiębiorców opinii wydawanych przez Biuro Pełnomocnika Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych (BON) oraz Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON). Dotyczyły one przede wszystkim interpretacji przepisów ustawy z 25 września 2015 r. o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2015 r. poz. 1886), ale też kwestii związanych z ustalaniem efektu zachęty. Problem w tym, że interpretacje ulegały częstym zmianom w okresie zaledwie kilku miesięcy, co powodowało zamieszanie wśród pracodawców i niepewność, czy nie naruszają przepisów.

1. Udzielanie ulg we wpłatach na PFRON

Jedna z najważniejszych zmian, którą wprowadziła ustawa z 25 września 2015 r., to modyfikacja reguł udzielania obniżeń we wpłatach na PFRON. Co do zasady firmy, które nie zatrudniają odpowiedniej liczby niepełnosprawnych pracowników, są zobowiązane do wpłat na rzecz funduszu. Mogą jednak obniżyć wysokość tzw. kary na PFRON, jeśli kupią produkt lub usługę od przedsiębiorstwa, które ma prawo do udzielania ulg. Nowe rozwiązania w tym zakresie zaczęły obowiązywać od 1 lipca 2016 r. Przewidują m.in. zmniejszenie z 80 proc. do 50 proc. wysokości obniżenia, z którego w danym miesiącu może skorzystać firma, oraz sankcje za nieprawidłowości związane z udzielaniem ulgi. Jednocześnie wprowadzono wzór druku INF-U, który sprzedający produkt lub usługę wystawia swojemu klientowi, podając w nim wysokość obniżenia.

Pracodawcy mieli wątpliwości, czy wystawienie wspomnianego formularza jest obowiązkowe w stosunku do wszystkich kontrahentów, a więc również tych, którzy nie muszą płacić do PFRON i dokument nie jest im potrzebny (np. osób fizycznych lub nabywców zagranicznych). Przepisy nie precyzują też, czy za nieprzekazanie druku INF-U firmie będzie grozić sankcja finansowa określona w dodanym od 1 lipca 2016 r. nowym art. 22b do ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 2047; dalej: u.r.o.n.). Pytanie w tej sprawie skierowała do BON Polska Organizacja Pracodawców Osób Niepełnosprawnych (POPON).

Z odpowiedzi wynika, że wystawienie INF-U jest obowiązkiem każdego pracodawcy, który ma prawo do udzielania ulg, natomiast nie ma sankcji za niewystawienie informacji.

RAMKA 1. Stanowisko BON z 24 czerwca 2016 r. (znak BON-1.523316.13.2016.PM)

Odpowiadając na pismo z 22 kwietnia 2016 r. (znak: POPON/54/2016) w sprawie obowiązku wystawiania każdemu kontrahentowi informacji o kwocie ulgi we wpłatach na PFRON oraz sankcji za niewystawienie takiej informacji, BON uprzejmie wyjaśnia, że wystawienie tej informacji stanowi obowiązek pracodawcy uprawnionego do udzielania ulg we wpłatach na PFRON, na co wskazuje jednoznaczne sformułowanie ustawowe.

Niewystawienie informacji nie jest sankcjonowane.

Wymóg wystawiania INF-U pojawił się ponownie w pytaniach skierowanych do BON przez Ogólnopolską Bazę Pracodawców Osób Niepełnosprawnych (OBPON) 27 października 2016 r. Zwróciła się w nim o jednoznaczne potwierdzenie, czy zgodnie z art. 22 ustawy o rehabilitacji sprzedający muszą udzielać ulg wszystkim swoim klientom. OBPON chciał też uzyskać informację, czy jeżeli firma, mimo obowiązku, nie wystawi INF-U, to czy PFRON w momencie ujawnienia tej kwestii nałoży na nią karę z tego tytułu i na jakiej podstawie prawnej. OBPON podał przykład firmy, która świadczy usługi monitoringu osobom prywatnym, chroniąc ich domy. Wystawia im co miesiąc fakturę na kwotę 100 zł netto, tyle że skoro nie muszą płacić na rzecz PFRON, to ulga nie ma dla nich żadnego znaczenia. Organizacja podkreśla przy tym, że realizacja tego obowiązku, czyli koszt wystawienia INF-U i przesłania dokumentu do odbiorcy, niejednokrotnie jest wyższa od wartości ulgi.

Odpowiadając, BON przypomniało, że wykonanie obowiązku wystawienia INF-U nie zależy od tego, czy kontrahent zamierza wykorzystać ulgę. Co więcej, nawet złożonego przez nabywcę oświadczenia informującego, że nie chce otrzymać INF-U, nie można uznać za wiążące, bo przepisy tego nie przewidują.

RAMKA 2. Stanowisko BON z 7 listopada 2016 r. (znak BON-I-52315.114.2016.LK)

Biorąc pod uwagę art. 22 ust. 10 pkt 1 ustawy o rehabilitacji [...] - dalej jako u.r.o.n. w brzmieniu nadanym ustawą z 25 września 2015 r. [...] sprzedający wystawia informację każdemu nabywcy, którego zakup został udokumentowany fakturą, a płatność nastąpiła w terminie określonym na fakturze. Wykonanie obowiązku przez sprzedającego nie zależy od zamiaru wykorzystania ulgi przez nabywcę. Przepisy prawa przewidują wspomniany obowiązek dla sprzedającego, a jednocześnie nie przewidują możliwości wiążącego zwolnienia sprzedającego z tego obowiązku w drodze oświadczenia nabywcy.

Biuro zwraca uwagę na to, że zgodnie z art. 22b ust. 1 pkt 2 u.r.o.n. sprzedający ma obowiązek dokonania wpłaty na PFRON w wysokości 10 proc. kwoty obniżenia wykazanej w informacji o kwocie obniżenia w przypadku naruszenia terminu, o którym mowa w art. 22 ust. 10 pkt 1 u.r.o.n.

Należy również mieć na uwadze to, że w ramach kontroli, o której mowa w art. 22a u.r.o.n. dotyczącej stosowania art. 22 u.r.o.n., wydawane są zalecenia pokontrolne, które mogą dotyczyć również wystawienia zaległych informacji INF-U stanowiących załącznik do rozporządzenia ministra rodziny, pracy i polityki społecznej z 22 czerwca 2016 r. [...]. Biorąc pod uwagę 10-letni okres objęty kontrolą, wydaje się zasadne wydawanie informacji o kwocie obniżenia wszystkim nabywcom - na bieżąco.

O ile w pierwszej części odpowiedzi z 7 listopada 2016 r. BON potwierdziło konieczność wystawiania INF-U, to następne jej fragmenty zawierają sformułowania, które wprawdzie nie mówią wprost o sankcji finansowej grożącej za niedopełnienie tego wymogu, ale wskazują na możliwość jej zastosowania przez PFRON, a więc wbrew stanowisku wyrażonemu w piśmie z 24 czerwca 2016 r. Biuro przywołuje bowiem art. 22b ust. 1 pkt 2 ustawy o rehabilitacji, który mówi o sankcji grożącej za nieterminowe wystawienie formularza INF-U (co powinno nastąpić niezwłocznie po uregulowaniu należności przez klienta, ale nie później niż do ostatniego dnia miesiąca następującego po tym, w którym przypadała data jej uiszczenia). To zaś oznaczałoby, że niewydanie druku będzie traktowane tak samo jak przekazanie go po terminie i na firmę zostanie nałożona kara finansowa.

Te sprzeczne informacje zawarte w dwóch stanowiskach spowodowały, że POPON skierował do BON jeszcze jedno pismo, w którym zwracał się o wyjaśnienie przyczyny rozbieżności oraz o powrót do wcześniejszej interpretacji przepisów, zakładającej brak sankcji za niewystawienie INF-U. Biuro w odpowiedzi z 1 lutego br. podkreśliło przede wszystkim, że stanowiska z 24 czerwca i 7 listopada ubiegłego roku nie są ze sobą sprzeczne, ale się uzupełniają.

RAMKA 3. Stanowisko BON z 1 lutego 2017 r. (znak BON-I-52315.132.2016.PM)

BON, odpowiadając na pismo z 14 grudnia 2016 r. (znak: POPON/176/2016) w sprawie stanowisk BON zawartych w pismach z 24 czerwca 2016 r. (znak: BON-I-52316.13.2016.PM) oraz z 7 listopada 2016 r. (znak: BON-I-521315.114.20163.LK) odnośnie do konsekwencji niewystawienia lub nieterminowego wystawienia informacji o kwocie obniżenia wpłat na PFRON, uprzejmie wyjaśnia, że nie są one sprzeczne, lecz uzupełniają się.

W piśmie z 24 czerwca 2016 r. stwierdzono, że zgodnie z obowiązującymi wówczas przepisami, jak również będącymi obecnie w mocy, nie ma sankcji za niewystawienie informacji o uldze we wpłatach na PFRON. Natomiast pismo z 7 listopada ub.r. dotyczyło konsekwencji wystawienia informacji o obniżeniu wpłat na PFRON z naruszeniem określonego przepisami terminu, po wezwaniu w ramach zaleceń pokontrolnych.

Jednocześnie należy podkreślić, że niewystawienie informacji o kwocie obniżenia wpłat na PFRON jest działaniem na szkodę kontrahentów, bowiem muszą oni uiszczać wpłatę na PFRON w pełnej wysokości. Może to powodować odpowiedzialność odszkodowawczą pracodawcy uprawnionego do wystawiania informacji o kwocie obniżenia wpłat.

BON w najnowszym stanowisku potwierdza, że niewydanie INF-U nie jest zagrożone sankcją, co przesądza jednoznacznie wcześniejsze wątpliwości pracodawców w związku z pismem z 7 listopada 2016 r. Dodaje, że kara za brak wystawienia tego dokumentu grozi jedynie wtedy, gdy przedsiębiorca zostanie do tego zobowiązany w ramach zaleceń pokontrolnych, a mimo to ich nie zrealizuje. Ponadto biuro przypomina o konsekwencjach, jakie mogą spotkać przedsiębiorstwo, jeśli nie wystawi klientowi INF-U, bo ten może dochodzić roszczeń w sądzie. Trzeba jednak mieć na uwadze, że przedsiębiorcy chcieliby w ten sposób postępować jedynie w stosunku do kontrahentów, którym ten druk nie jest potrzebny.

Inna kwestia związana z nowymi zasadami udzielania ulg, która nie była jasna, dotyczyła sposobu przeprowadzania kontroli mającej weryfikować zgodność udzielania ulg ze zmienionymi od 1 lipca 2016 r. przepisami ustawy o rehabilitacji. O ich przedstawienie wystąpił POPON. Zwracał się o wyjaśnienie m.in. tego, czy do postępowania kontrolnego będą stosowane przepisy ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, czy ustawy o rehabilitacji oraz jaki będzie obowiązywał tryb odwoławczy od rozstrzygnięcia prezesa PFRON, które skutkowałoby stwierdzeniem nieprawidłowości i nałożeniem sankcji finansowej.

Ważne

Pracodawca powinien wystawić informację o kwocie obniżenia we wpłacie na PFRON niezwłocznie po opłaceniu należności przez nabywcę, ale nie później niż do ostatniego dnia miesiąca następującego po tym, w którym przypadł termin płatności wskazany na fakturze.

BON odpowiedziało, że kontrola udzielania ulg będzie prowadzona na podstawie tych samych przepisów, które służą do sprawdzania prawidłowości korzystania przez pracodawców z innych uprawnień, np. refundacji składek lub dofinansowań do wynagrodzeń niepełnosprawnych pracowników, czyli rozporządzenia ministra pracy i polityki społecznej z 20 grudnia 2012 r.

RAMKA 4. Stanowisko BON z 2 września 2016 r. (znak BON.I.52315.70.2016.WK)

BON, odpowiadając na pismo z 30 czerwca 2016 r. (znak: POPON/114/2016 r.), informuje, że:

postępowanie, o którym mowa w art. 22a u.r.o.n., przeprowadza się na podstawie rozporządzenia ministra pracy i polityki społecznej z 20 grudnia 2012 r. w sprawie trybu i sposobu przeprowadzania kontroli przez organy upoważnione do kontroli na podstawie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2013 r. poz. 29), wydanego na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 34 ust. 9 u.r.o.n.

Artykuł 49 u.r.o.n. wskazuje, że do wpłat, o których mowa m.in. w art. 22b ustawy, stosuje się odpowiednio przepisy ordynacji podatkowej, z tym że uprawnienia organów podatkowych określone w tej ustawie przysługują prezesowi zarządu funduszu.

2. Dofinansowanie do wynagrodzeń osób niepełnosprawnych

Nowelizacja ustawy rehabilitacyjnej z 25 września 2015 r. wprowadziła nie tylko zmiany w zasadach udzielania ulg we wpłatach na PFRON, ale też w uzyskiwaniu dopłat do pensji osób z dysfunkcjami zdrowotnymi. Od 1 lipca ub.r. zaczęły bowiem obowiązywać przepisy pozwalające otrzymywać subsydia płacowe na pracownika, który był zatrudniany jako osoba zdrowa, a jego niepełnosprawność powstała w dacie przyjęcia do pracy. Od 1 lipca 2016 r., na mocy art. 26b ust. 6a ustawy rehabilitacyjnej, w przypadku takich podwładnych pracodawca nie musi już wykazywać efektu zachęty.

Kiedy jednak ten przepis wchodził w życie, nie było do końca jasne, czy o dopłatę do pensji można się starać tylko w odniesieniu do pracowników, u których niepełnosprawność wystąpiła dopiero po 1 lipca 2016 r., czy również tych, którzy doznali uszczerbku na zdrowiu do 30 czerwca ub.r. Tym samym nie było wiadomo, czy orzeczenia o stopniu niepełnosprawności - wskazujące na datę jej powstania już po zatrudnieniu - przedstawione przez pracownika przed zmianą przepisów, będą umożliwiać ubieganie się o dofinansowanie do jego wynagrodzenia. Co więcej, możliwa jest też taka sytuacja, że osoba zatrudniana jako zdrowa przedstawia po jakimś czasie orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, które zawiera datę jej powstania jeszcze przed przyjęciem do pracy. BON odniosło się do tych wątpliwości w odpowiedzi na pismo przekazane przez POPON.

RAMKA 5. Stanowisko BON z 10 grudnia 2015 r. (znak BON-I 52315.58.2015.LK)

BON, odpowiadając na pismo z 26 listopada 2015 r. (POPON/376/2015), informuje, że:

[...] Przepis art. 26b ust. 6a u.r.o.n. dodany ustawą z 25 września 2015 r. o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. poz. 1886) będzie miał zastosowanie w odniesieniu do dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych, począwszy od dofinansowania należnego za lipiec 2016 r.

Należy wskazać, że przepis dopuszcza niestosowanie art. 26b ust. 6 u.r.o.n. (a w konsekwencji także art. 26b ust. 4 i 5 u.r.o.n.) w przypadku pracownika, którego niepełnosprawność powstała w trakcie zatrudnienia u pracodawcy ubiegającego się o miesięczne dofinansowanie. Dla zastosowania tego przepisu nie ma znaczenia data przedstawienia pracodawcy orzeczenia przez pracownika (w tym przedstawienie orzeczenia przed lub po 1 lipca 2016 r.) czy data wyznaczona zgodnie z art. 2a u.r.o.n., lecz data, w której powstała niepełnosprawność pracownika, a więc okoliczność potwierdzona orzeczeniem. [...]

Stanowisko z 10 grudnia 2015 r. przesądza, że aby na tzw. starego pracownika firma mogła otrzymać subsydia płacowe, nie ma znaczenia, czy orzeczenie stwierdzające niepełnosprawność zostało wydane przed czy po zmianie przepisów ani od kiedy taka osoba jest wliczana do stanu zatrudnienia podwładnych z uszczerbkiem na zdrowiu (zgodnie z art. 2a ustawy o rehabilitacji). Ważna jest natomiast treść tego dokumentu, określająca moment powstania niepełnosprawności. Tym samym tylko wtedy, gdy uszczerbek na zdrowiu pojawił się po podjęciu pracy i zostało to potwierdzone w orzeczeniu, pracodawca ma prawo do dopłat do pensji na takiego pracownika.

Taka sama wykładnia art. 26a ust. 6a ustawy o rehabilitacji została zawarta w odpowiedzi wydanej przez BON dla radcy prawnego z kancelarii TGC Corporate Lawyers Mateusza Brząkowskiego.

RAMKA 6. Stanowisko BON z 9 maja 2016 r. (znak BON-I 52315.26.2016.LK)

Odpowiadając na pismo z 9 marca 2016 r. (PYT/03/2016), BON informuje, że:

[...] Przepis art. 26b ust. 6a u.r.o.n. należy interpretować ściśle, zgodnie z jego brzmieniem. W przypadku osób legitymujących się orzeczeniami, o których mowa w art. 3 u.r.o.n., w celu ustalenia, od kiedy datuje się niepełnosprawność (a gdy nie da się tej daty ustalić - od kiedy datuje się jej stopień) - należy odnieść się do treści orzeczenia. [...]

Ta jednoznaczna interpretacja przepisów wynikająca ze stanowiska z 9 maja 2016 r. została jednak zakwestionowana w stanowisku BON, które otrzymał jeden z pracodawców i przekazał do OBPON. Przedstawiony był w nim przykład pracownika, który został zatrudniony w firmie od 1 października 2016 r. jako osoba zdrowa. 10 października ubiegłego roku podwładny dostarczył do zakładu pracy orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności (wydane 7 października), przy czym jako datę jego ustalenia wskazany został 31 sierpnia. Na pytanie, czy w takiej sytuacji pracodawcy należy się dofinansowanie do pensji bez konieczności wykazywania efektu zachęty, BON odpowiedział twierdząco.

RAMKA 7. Stanowisko BON z 5 grudnia 2016 r. (znak BON-I.52312.269.2016.IKW)

Odpowiadając na e-mail z 12 listopada 2016 r. w sprawie możliwości uzyskania dofinansowania do wynagrodzenia pracownika, który stał się osobą niepełnosprawną w trakcie zatrudnienia, BON wyjaśnia, że w opisanej sytuacji może pani ubiegać się o wypłatę pomocy w tej formie - na podstawie art. 26b ust. 6a u.r.o.n.

Odpowiedź z 5 grudnia 2016 r. zaskoczyła pracodawców, bo wynikałoby z niej, że dostęp do dofinansowania w przypadku tzw. starych pracowników byłby szerszy i mógłby objąć więcej osób, niż wskazują na to stanowiska BON z 10 grudnia 2015 r. oraz z 9 marca 2016 r. Zastosowanie zawartej w nim wykładni pozwalałoby bowiem na uzyskanie dopłaty również na takiego pracownika, u którego powstanie niepełnosprawności zostało stwierdzone z datą wcześniejszą niż moment podjęcia zatrudnienia. Aby ostatecznie wyjaśnić te kwestie, POPON skierował pismo do PFRON, ale fundusz przekazał je do BON. Do tej chwili nie została na nie udzielona odpowiedź. Pracodawcy cały czas nie mają pewności, jak prawidłowo korzystać z dopłat do pensji na podstawie art. 26a ust. 6a ustawy o rehabilitacji.

W kwestii dofinansowań do pensji BON wydało też w ubiegłym roku ważne stanowisko odnoszące się do tego, w jakich sytuacjach pracodawca jest zobowiązany do ich zwrotu. Problem przedstawiony przez OBPON dotyczył firmy mającej status zakładu pracy chronionej (ZPChr), która prowadzi zakładowy fundusz rehabilitacji osób niepełnosprawnych (ZFRON). Okazało się, że pracodawca w niektórych miesiącach niezgodnie z terminem wyznaczonym przez przepisy ustawy o rehabilitacji przekazywał na niego środki pochodzące z zaliczek na podatek dochodowy, PIT-4. Przedsiębiorca obawiał się, czy w związku z tym opóźnieniem nie będzie musiał zwracać subsydiów płacowych ze względu na art. 26a ust. 1a¹ pkt 3 ustawy o rehabilitacji. Przepis ten wskazuje, że dopłata do pensji nie przysługuje, jeśli miesięczne koszty płacy zostały poniesione z uchybieniem terminom wynikającym z odrębnych przepisów, przekraczającym 14 dni.

W odpowiedzi BON w sposób jednoznaczny wyjaśniło, że zbyt późne wpłacenie zaliczek na podatek dochodowy na ZFRON nie może być traktowane jako naruszenie art. 26a ust. 1a¹ pkt 3 ustawy o rehabilitacji, bo przekazanie tych środków na fundusz nie jest zapłatą podatku. Ponadto zwróciło uwagę, że zobowiązanie firmy do zwrotu dofinansowania skutkowałoby jej podwójnym ukaraniem (za nieterminowe wpłaty na ZFRON jest już przewidziana w przepisach odrębna sankcja).

RAMKA 8. Stanowisko BON z 9 września 2016 r. (znak BON-I.52312.210.2016.IKW)

W odpowiedzi na e-mail z 2 września 2016 r. BON wyjaśnia, co następuje:

1. Koszty płacy powinny być ponoszone w całości i terminowo. W przeciwnym przypadku pracodawca traci prawa do otrzymania dofinansowania do wynagrodzenia pracowników niepełnosprawnych (art. 2 pkt 4a, art. 26a ust. 1a¹ pkt 3 w zw. z art. 26a ust. 4 u.r.o.n.).

2. Niewpłacenie w całości lub w terminie zaliczek na podatek dochodowy w proporcji wynikającej z art. 38 ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 361 ze zm.) nie można uznać za naruszenie art. 26a ust. 1a¹ pkt 3 w zw. z art. 26a ust. 4 u.r.o.n.

Zgodnie ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartym w wyroku z 12 grudnia 2014 r., sygn. akt II FSK 2825/12, zasilenie ZFRON nie jest zapłatą należnego podatku, lecz uzyskaniem przez zakład pracy chronionej dodatkowych środków z budżetu państwa w wysokości zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych (limitowanej zgodnie z art. 38 ust. 2 ustawy o podatku dochodowym).

3. Zobowiązanie pracodawcy do zwrotu nienależnie pobranego dofinansowania oznaczałoby podwójną, oprócz wpłaty określonej w art. 33 ust. 4a pkt 2 u.r.o.n., sankcję wobec pracodawcy.

W związku z powyższym dokonywanie w sposób nieterminowy wpłat zaliczek z PIT-4 na ZFRON nie będzie miało wpływu na otrzymywanie miesięcznego dofinansowania do wynagrodzenia niepełnosprawnych pracowników.

3. Wykazywanie efektu zachęty w podmiotach powiązanych

W 2016 r. wiele spośród wydawanych przez BON stanowisk odnosiło się do wykładni przepisów w sprawie efektu zachęty i stanowiło kontynuację wątpliwości, jakie w tym zakresie pojawiły się jeszcze w 2015 r. Do jego wykazywania zobowiązuje rozporządzenie Komisji (UE) nr 651/2014 z 17 czerwca 2014 r. uznające niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu (Dz.Urz. UE z 2014 r. L 187, str. 1). Zgodnie z nim pomoc publiczna, a taką są subsydia płacowe, ma wywoływać efekt zachęty. Jeśli więc pracodawca nie wykaże jej wystąpienia, nie uzyska dopłaty do pensji nowo zatrudnianego niepełnosprawnego pracownika. Na gruncie polskich przepisów określone zostały dwa sposoby osiągania efektu zachęty.

1. Metodą ilościową - na podstawie art. 26b ust. 4 i 6 ustawy o rehabilitacji, poprzez wykazanie wzrostu netto stanu zatrudnienia ogółem z miesiąca podjęcia pracy przez osobę, na którą pracodawca zamierza pobierać subsydia płacowe, w stosunku do przeciętnej liczby personelu z 12 miesięcy poprzedzających ten, w którym doszło do zatrudnienia pracownika.

2. Metodą jakościową - sprowadzającą się do tego, że nowy pracownik podjął pracę na stanowisku zwolnionym w warunkach określonych w art. 26b ust. 4 pkt 1-6 i ust. 5 ustawy o rehabilitacji.

Kluczowe znaczenie dla ustalenia efektu zachęty przy pierwszym sposobie ma prawidłowe obliczenie stanu zatrudnienia. Wytyczne w tym względzie również są zawarte w rozporządzeniu Komisji (UE) nr 651/2014. Tyle że od samego początku jego obowiązywania, czyli od 1 stycznia 2015 r., pojawił się problem, jak należy to robić w przypadku podmiotów powiązanych i partnerskich, których definicja jest zawarta w art. 3 załącznika nr 1. Zasadnicza kwestia dotyczy tego, czy przedsiębiorstwo, które z innymi firmami łączą wzajemne relacje, powinno przy wnioskowaniu o dopłaty do pensji uwzględniać tylko własną strukturę zatrudnienia, czy sumować skład personelu swojego i wszystkich podmiotów powiązanych.

BON, które było wiele razy o to pytane, często zmieniało zdanie, i to w odstępie dość krótkiego czasu. Na początku 2015 r. wyraźnie wskazywało, że w odniesieniu do pracodawców powiązanych efekt zachęty należy ustalać w oparciu o stany zatrudnienia wszystkich. Tak wynikało choćby z odpowiedzi na pytania POPON.

RAMKA 9. Stanowisko BON z 16 lutego 2015 r. (znak BON-I.52312.42.2015.PM)

Odpowiadając na pismo z 30 stycznia 2015 r. (znak POPON/73/2015) [...] w sprawie obliczania efektu zachęty w przypadku przedsiębiorstwa powiązanego, BON uprzejmie wyjaśnia, że:

Wzrost pracowników ogółem, o którym mowa w art. 26b ust. 4 u.r.o.n., ustala się w odniesieniu do przedsiębiorstwa w rozumieniu przyjmowanym dla celów związanych ze stosowaniem rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014 z 17 czerwca 2014 r. uznającego niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznymi w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu (Dz.Urz. UE z 2014 r. L 187, str. 1), a zatem z uwzględnieniem art. 3 i 5 załącznika nr 1 do rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014.

Ta dosyć lakoniczna odpowiedź BON z 16 lutego 2015 r. została rozwinięta w piśmie adresowanym do OBPON.

RAMKA 10. Stanowisko BON z 6 maja 2015 r. (znak BON-I-52312.43.2015)

BON, odpowiadając na pismo z 2 lutego 2015 r. (znak OBPON.ORG/274/04/ES/2012.02.02) w sprawie wykazywania efektu zachęty w przedsiębiorstwach powiązanych, przesłanym także do prezesa Zarządu PFRON i przekazanym do biura zgodnie z właściwością 9 lutego br., uprzejmie wyjaśnia, że w celu określenia wielkości przedsiębiorstwa stosuje się przepisy załącznika I do rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014 z 17 czerwca 2014 r. uznającego niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznymi w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu (Dz.Urz. UE L 187 z 26 czerwca 2014 r., str. 1).

W przypadku przedsiębiorstw powiązanych w rozumieniu art. 3 ust. 3 załącznika I dla ustalenia wielkości takich podmiotów należy zsumować dane dotyczące stanu zatrudnienia oraz dane finansowe (roczny obrót lub roczna suma finansowa) osiągnięte we wszystkich jednostkach powiązanych. Dane dotyczące liczby personelu określa się zgodnie z art. 5 załącznika I. Przepis ten ma zastosowanie do obliczania liczby personelu zatrudnionego zarówno w przedsiębiorstwie ubiegającym się o pomoc, jak i przez podmioty z nim powiązane. Przepis art. 6 załącznika I doprecyzowuje, w jaki sposób należy ustalać dane przedsiębiorstw, w tym również w przypadku istnienia relacji powiązania lub partnerstwa (dane przedsiębiorstw powiązanych sumuje się).

Podobnie, przy ustalaniu wielkości przedsiębiorstw pozostających ze sobą w relacji powiązania uwzględnia się liczbę personelu zatrudnionego w każdej jednostce powiązanej, a do jej obliczenia stosuje się art. 5 załącznika I.

Kolejna zmiana stanowiska nastąpiła w listopadzie 2015 r., kiedy BON przedstawiło wyjaśnienia sprzeczne z odpowiedziami z 16 lutego i 6 maja. W piśmie z 13 listopada 2015 r. biuro tłumaczy bowiem, że pracodawca będący w powiązaniu z innymi ma brać pod uwagę wyłącznie własny stan zatrudnienia.

RAMKA 11. Stanowisko BON z 13 listopada 2015 r. (znak BON-I.52312.269.2015.PM)

Odpowiadając na pismo z 31 sierpnia 2015 r. (POPON/309/2015) w sprawie wykazywania efektu zachęty i oceny sytuacji ekonomicznej przedsiębiorców powiązanych, BON uprzejmie wyjaśnia, że pracodawca wnioskujący o pomoc w formie dofinansowania do wynagrodzenia pracowników niepełnosprawnych wykazuje wyłącznie własny stan zatrudnienia.

Ustawodawca w art. 26a u.r.o.n. posłużył się pojęciem pracodawcy, a nie przedsiębiorcy.

Jednak ocena sytuacji ekonomicznej odnosi się do pojęcia przedsiębiorcy, w związku z czym zasadne jest dokonanie tej oceny na gruncie wszystkich przedsiębiorstw powiązanych. Podobnie wielkość przedsiębiorstwa, ze względu na badania dopuszczalności udzielenia pomocy publicznej, powinna być ustalona w oparciu o przedsiębiorstwa powiązane. [...]

Dwa miesiące później identyczną interpretację przepisów przedstawił BON w piśmie do OBPON.

RAMKA 12. Stanowisko BON z 18 stycznia 2016 r. (znak BON-I.52312.305.2015.PM)

Odpowiadając na pisma:

1 [...]

2. z 4 listopada 2015 r. (OBPON.ORG/298/28.2015.11.04) w sprawie badania sytuacji ekonomicznej i wykazywania efektu zachęty w przypadku przedsiębiorstw powiązanych

3 [...]

BON uprzejmie wyjaśnia, że [...]

2. Przy wykazywaniu efektu zachęty pracodawca wnioskujący o pomoc w formie dofinansowania do wynagrodzenia pracowników niepełnosprawnych przedstawia wyłącznie własny stan zatrudnienia, nawet jeśli znajduje się w relacji powiązania z innymi przedsiębiorstwami.

Ustawodawca w art. 26a u.r.o.n. posłużył się pojęciem pracodawcy, a nie przedsiębiorcy.

Jednak ocena sytuacji ekonomicznej odnosi się do pojęcia przedsiębiorcy, w związku z czym zasadne jest dokonanie oceny na gruncie wszystkich przedsiębiorstw powiązanych. Podobnie wielkość przedsiębiorstwa, ze względu na badanie dopuszczalności udzielenia pomocy publicznej. powinna być ustalona w oparciu o przedsiębiorstwa powiązane. [...]

I kiedy wydawało się, że zgodnie z stanowiskami z 13 listopada 2015 r. i 18 stycznia 2016 r. firmy powiązane powinny wykazywać efekt zachęty wyłącznie na podstawie swojego personelu, BON zmieniło zdanie i wróciło do wcześniejszej interpretacji przepisów wskazującej, że trzeba jednak uwzględniać stany zatrudnienia wszystkich firm.

RAMKA 13. Stanowisko BON z 26 lutego 2016 r. (znak BON-I52312.33.2016.PM)

Odpowiadając na pisma z 12 stycznia 2016 r. (OBPON.ORG/304/01/ES/2016.01.12) oraz z 10 lutego 2016 r. (OBPON.ORG/307/04/ES/2016.02.10) przesłane także przez PFRON przy piśmie z 12 lutego br. (znak: WDR.411.IW.2016, L.dz.8075.IW) w sprawie efektu zachęty przy przedsiębiorstwach powiązanych i udzielaniu ulg we wpłatach na PFRON, BON, uprzejmie wyjaśnia, że:

1 [...]

2 W sprawie określenia czasu obowiązywania stanowiska Biura zawartego w piśmie z 13 listopada 2015 r. (znak: BON-I.52312.269.2015.PM) oraz z 18 stycznia 2016 r. (znak: BON-I.52312.305.2015.PM) Biuro informuje, że zostało ono sformułowane na bazie pisma UOKiK (pismo z 12 maja 2015 r., znak: DDO-52-77(2)/15/RR). W piśmie tym UOKiK poinformował, że możliwe jest, aby w prawie krajowym wprowadzić obowiązek wykazywania efektu zachęty bezpośrednio przez podmiot będący wnioskodawcą - a zatem pracodawcę faktycznie zatrudniającego pracownika niepełnosprawnego.

Należy wskazać, że stanowisko dotyczące wykazywania efektu zachęty przez pracodawcę składającego wniosek o wypłatę dofinansowania do wynagrodzenia osób niepełnosprawnych jest zgodne z objaśnieniami do obowiązującego wzoru formularza wniosku Wn-D, który stanowi załącznik nr 2 do rozporządzenia ministra pracy i polityki społecznej z 23 grudnia 2014 r. w sprawie miesięcznego dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych (Dz.U. z 2014 r. poz. 1988). Należy bowiem wskazać, że w poz. 37 i 38 wykazuje się dane indywidualne pracodawcy wnioskującego o dofinansowanie, zaś w poz. 39-42 wykazuje się dane uwzględniające - zgodnie z art. 3 załącznika nr 1 do rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014 - dane przedsiębiorcy uwzględniające dane, np. podmiotów powiązanych.

Wobec tak częstej zmiany zdania do BON trafiło pytanie od POPON. Organizacja zwraca się w nim o zajęcie jednoznacznego stanowiska w tej sprawie i wskazanie prawidłowego sposobu wypełniania wniosku Wn-D przez pracodawcę będącego przedsiębiorstwem powiązanym lub partnerskim w zakresie obliczania bieżącego i średniego stanu zatrudnienia z ostatnich 12 miesięcy. Biuro ponownie zmienia opinię w tej sprawie, bo tłumaczy, że do spełnienia efektu zachęty trzeba przedstawić własną liczbę pracowników.

RAMKA 14. Stanowisko BON z 18 lipca 2016 r. (znak BON-I.52312.145.2016.PM)

Stanowisko

Odpowiadając na pisma:

- [...]

- z 1 czerwca 2016 r. (znak: POPON/87/2016) w sprawie wypłacania miesięcznego dofinansowania pracodawcy pozostającego w relacji powiązania

- [...]

BON uprzejmie wyjaśnia, że:

1. [...]

2. Pracodawcy pozostający w relacji powiązania wykazują spełnianie efektu zachęty, przedstawiając wyłącznie własny stan zatrudnienia.

Ustawodawca w art. 26a u.r.o.n posłużył się pojęciem pracodawcy.

Natomiast ocena sytuacji ekonomicznej odnosi się do przedsiębiorcy, w związku z czym zasadne jest dokonanie tej oceny na gruncie wszystkich przedsiębiorstw powiązanych.

3. [...]

Po odpowiedzi z 18 lipca 2016 r. wydawało się, że sposób osiągania efektu zachęty został już przesądzony. Jednak ku zdziwieniu pracodawców kwestia wróciła w 2017 r., tym razem w komunikacie, który 6 lutego br. został opublikowany na stronie internetowej PFRON. Fundusz poinformował w nim, że efekt zachęty ustalany metodą ilościową w związku z ubieganiem się o dofinansowanie do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego należy badać w odniesieniu do stanów zatrudnienia tego pracodawcy oraz wszystkich podmiotów z nim powiązanych. Natomiast efekt zachęty ustalany metodą jakościową powinien być wykazywany w obrębie personelu przedsiębiorstwa wnioskującego o subsydia płacowe.

Jednocześnie fundusz wskazał, że pracodawcy, którzy nie podawali stanów zatrudnienia w poz. 39 i 41 we wniosku Wn-D z uwzględnieniem podmiotów powiązanych, są zobowiązani do sporządzenia korekt pod tym kątem za miesiące od stycznia 2015 r. Powinno to dotyczyć zwłaszcza tych miesięcy, w których zatrudniali nowe osoby niepełnosprawne. Gdyby okazało się, że biorąc pod uwagę te wytyczne, efekt zachęty nie został osiągnięty metodą ilościową (nie udało się to też za pomocą jakościowej), powinni zaprzestać składania bieżących wniosków o dofinansowanie za te osoby od stycznia 2017 r.

Tyle tylko, że zaledwie po kilku dniach komunikat zniknął ze strony PFRON. Fundusz wyjaśniał, że jest przygotowywana nowa informacja na ten temat, która rozstrzygnie wszystkie wątpliwości zgłaszane przez pracodawców. Ostatecznie nowa interpretacja przepisów została opublikowana 22 lutego i zawiera potwierdzenie wykładni zaprezentowanej 6 lutego br. Ponadto w związku z tym, że ten sam komunikat został umieszczony na stronie BON, można uznać, iż biuro podziela interpretację przedstawioną przez PFRON (choć jest sprzeczna z częścią stanowisk, w tym z ostatnim z lipca 2016 r.). Co istotne, w przeciwieństwie do wcześniejszych informacji nie ma w nim już mowy o korekcie składanych od stycznia 2015 r. wniosków Wn-D. PFRON wskazał natomiast, że przedstawiona w komunikacie wykładnia zobowiązująca do wykazywania stanu zatrudnienia ze wszystkich podmiotów powiązanych ma zastosowanie od stycznia 2017 r.

4. Efekt zachęty - wyłączenia ze stanu zatrudnienia

O ile ustalaniu efektu zachęty w przedsiębiorstwach powiązanych od samego początku towarzyszyły sprzeczne interpretacje przepisów (aż do lutego br.), o tyle w połowie 2016 r. pojawiła się jeszcze jedna istotna zmiana stanowiska z nim związana. Tym razem dotyczyła tego, których grup pracowników nie należy wliczać do stanu zatrudnienia. Co zaskakujące, pracodawcy dowiedzieli się o tym, gdy PFRON zmienił objaśnienia dotyczące wypełniania wniosku o dofinansowanie do wynagrodzenia. Znajdują się one na stronie internetowej PFRON w zakładce: "Pytania i odpowiedzi z zakresu wypełniania wniosku Wn-D i załącznika INF-D-P". Ku zdziwieniu firm 17 sierpnia 2016 r. zmodyfikowano treść objaśnień dotyczących wypełniania pozycji 39-42 na druku Wn-D. W nich właśnie pracodawca wpisuje bieżący stan zatrudnienia w okresie sprawozdawczym (ogółem i osób niepełnosprawnych). Jeszcze do 16 sierpnia ubiegłego roku PFRON wskazywał, że zgodnie z zapisami rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014 w stanie zatrudnienia nie uwzględnia się:

●praktykantów lub studentów odbywających szkolenie zawodowe na podstawie umowy o praktyce lub szkoleniu zawodowym,

●osób przebywających na urlopach związanych z rodzicielstwem, tj. macierzyńskich, ojcowskich, wychowawczych, rodzicielskich i innych podobnych przewidzianych w prawie państwa, któremu podlega pracownik pracodawcy wnioskującego o dofinansowanie.

Natomiast od 18 sierpnia ub.r. nowe brzmienie wspomnianych objaśnień zawiera informację, że do osób wchodzących w skład personelu nie należy zaliczać również pracowników przebywających na:

●urlopach bezpłatnych, oraz

●świadczeniu rehabilitacyjnym.

Pracodawcy byli o tyle zdziwieni nową interpretacją unijnego rozporządzenia, że nie wiadomo było, z czego wynikała ta modyfikacja akurat w sierpniu 2016 r., skoro jego przepisy obowiązują od stycznia 2015 r. i nie były zmieniane. Ponadto nie towarzyszył temu komunikat ze strony PFRON i część pracodawców przez pewien czas od zmiany objaśnień nie wiedziała o nowych wytycznych w zakresie ustalania stanu zatrudnienia. To zaś spowodowało wiele pytań, np. o to, od kiedy powinny być stosowane, oraz o konsekwencje, jakie będzie miała modyfikacja dla firm. Nie wiadomo było, czy muszą ponownie przeliczać liczbę pracowników i ustalać efekt zachęty oraz czy będą musiały zwracać dofinansowania do wynagrodzeń. PFRON odniósł się do nich w odpowiedzi na pismo POPON.

RAMKA 15. Stanowisko PFRON z 10 października 2016 r. (znak WDR.411.2016 L.dz.57703MJA)

PFRON uprzejmie informuje, iż zmiana objaśnień dotyczących wypełniania poz. 39-42 zaistniała po otrzymaniu stanowiska UOKiK w kwestii ustalania stanu zatrudnienia dla celów stosowania rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014 z 17 czerwca 2014 r. uznającego niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu. Zgodnie z wyjaśnieniami UOKiK do personelu przedsiębiorstwa, o którym mowa w art. 5 załącznika 1 do ww. rozporządzenia, nie wlicza się również osób przebywających na urlopach bezpłatnych oraz osób przebywających na świadczeniu rehabilitacyjnym.

Ustawodawca nie przewidział dat granicznych dokonywania korekt wniosków o dofinansowanie do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego i nie ma podstawy prawnej do ich wyznaczania w drodze interpretacji. Jednakże w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości w dotychczas składanych wnioskach, mających wpływ na fakt ustalania efektu zachęty w miesiącu zatrudnienia pracowników niepełnosprawnych, pracodawca jest zobowiązany do złożenia stosownych korekt. Szczególną uwagę należy zwrócić na okresy sprawozdawcze, w których zatrudniane były nowe osoby niepełnosprawne, gdyż stany zatrudnienia wykazane w tych okresach będą miały kluczowe znaczenie w kontekście badania efektu zachęty. Od czasu zmiany stanowiska w przedmiotowej sprawie pracodawca jest zobowiązany stosować nowe wytyczne we wnioskach, niezależnie od tego, czy są to wnioski zwykłe, czy też korygujące.

Należy jednak pamiętać, że zmiana wykładni przepisów przez organ nie jest podstawą do żądania zwrotu kwot już wypłaconych pracodawcy stosującemu się do dotychczasowej interpretacji przyjmowanej przez organ, nawet wtedy, gdy była ona błędna. [...]

Odpowiedź PFRON z 10 października 2016 r. wyjaśniła część wątpliwości zgłaszanych przez pracodawców. Fundusz tłumaczy w niej, że bezpośrednim powodem zmiany wykładni przepisów było nowe stanowisko wydane przez UOKiK, ale nie będzie domagał się zwrotu wypłaconych dofinansowań, gdyby okazało się, iż efekt zachęty nie został jednak osiągnięty. Dalej nie wiadomo było jednak, za jakie okresy trzeba ponownie ustalić stany zatrudnienia, a więc od kiedy nowe wytyczne są wiążące oraz od kiedy nie można starać się o bieżące dofinansowania na takie osoby. Dopiero 30 grudnia 2016 r. - tym razem na głównej stronie PFRON - ukazał się szczegółowy komunikat, który w sposób wyczerpujący objaśnił, w jaki sposób powinni postępować pracodawcy.

Ważne

Pracodawca nie musi zwracać dopłat do pensji za okresy do lipca 2016 r. włącznie, jeśli ustalił efekt zachęty, uwzględniając w składzie personelu osoby na urlopach bezpłatnych i świadczeniu rehabilitacyjnym.

Fundusz tłumaczy w nim, że pracodawca powinien przeanalizować złożone wnioski Wn-D, w których wykazywał nowo zatrudnionych pracowników, i w związku z tym badał, czy w ich przypadku osiągnął efekt zachęty, nie tylko za okres od stycznia 2015 r. - od kiedy weszło w życie rozporządzenie Komisji (UE) nr 651/2014 - ale od stycznia 2009 r., a więc za cały okres obowiązywania poprzednich unijnych przepisów w sprawie pomocy publicznej. Jeśli okaże się, że po ustaleniu stanu zatrudnienia już bez pracowników na urlopach bezpłatnych oraz świadczeniu rehabilitacyjnym, efekt zachęty metodą ilościową nie został osiągnięty i nie jest to możliwe metodą jakościową, firma musi złożyć korekty wniosków Wn-D.

Fundusz potwierdził też, że pracodawca nie będzie musiał zwracać dopłat do pensji, ale za okresy do lipca 2016 r. włącznie. Natomiast od sierpnia ubiegłego roku, czyli od momentu, gdy fundusz zmodyfikował objaśnienia na swojej stronie, powinien już zaprzestać składania bieżących wniosków o dofinansowanie na pracownika bez efektu zachęty. Jeśli mimo to otrzymywał subsydia płacowe, będzie musiał je oddać. ⒸⓅ

@RY1@i02/2017/043/i02.2017.043.050000100.803.jpg@RY2@

Michalina Topolewska

michalina.topolewska@infor.pl