Po roku dobrym dla firm utrzymanie koniunktury nie jest pewne

Polskie firmy jeszcze nigdy w historii nie miały tyle gotówki na swoich kontach. Według danych NBP z IV kwartału 2011 r. to aż 183 mld zł. Obrosły w gotówkę, bo nie inwestowały. Zdaniem wielu ekonomistów szykują się na kryzys. Nie brakuje bowiem poważnych analiz, które mówią, że w bieżącym roku dojdzie do spowolnienia w gospodarce. Inwestycyjną tamę może uda się przełamać, pod warunkiem, że dojdzie uspokojenia kryzysu zadłużeniowego w strefie euro. Wtedy ogromny zasób kapitału zadziałałby jak impuls do wzrostu firm i gospodarki.

- Duże polskie przedsiębiorstwa są bardzo dobrymi partnerami biznesowymi dla banków. W 2011 r. średnie i duże przedsiębiorstwa zarobiły na czysto ponad 100 mld zł. Dysponują więc aktywami o dużej wartości, co jest ważne dla banków, bowiem aktywa te mogą stanowić dobre zabezpieczenia zaciąganych przez firmy kredytów. I nawet jeżeli w 2012 r. wyniki finansowe dużych firm byłyby nieco słabsze, a nie sądzę by tak się stało, to na tyle są silne finansowo, że ciągle będą dobrymi klientami instytucji finansowych - twierdzi Małgorzata Starczewska-Krzysztoszek, główna ekonomistka PKPP Lewiatan.

Zyski i obawy

Publikowane na początku kwietnia informacje o wysokich zyskach polskich firm, banków i przychodach w rolnictwie w 2011 r. powinny nastrajać do optymizmu. Wynik finansowy netto działających w Polsce podmiotów niefinansowych sięgnął 104 mld zł i był o ponad 16 proc. wyższy niż w 2010 r. Na plusie było ponad 78 proc. polskich firm. Według danych Komisji Nadzoru Finansowego (KNF) działające w naszym kraju banki wypracowały 15,7 mld zł zysku, o 37 proc. więcej niż w 2010 r. Dochody sektora rolniczego wyniosły 36,5 mld zł, co oznacza wzrost o 15 proc. w porównaniu do 2010 r. W zyskach firm istotny udział mają spółki giełdowe. W 2011 r. zyski byków z indeksu WIG20 sięgnęły prawie 39 mld zł, czyli o około 43 proc. więcej niż w 2010 r. Jednak w kwietniu 2011 r., czyli rok temu WIG20 zakończył tendencję wzrostową. Po silnych spadkach w sierpniu i wrześniu 2011 r., które były spowodowane czynnikami zewnętrznymi, czyli nie związanymi z kondycją polskich firm, wciąż nie może odzyskać wigoru i okazuje słabość w porównaniu do głównych indeksów europejskich.

Oznaki recesji w gospodarce strefy euro, szczególnie w Niemczech, też nie są dobrym prognostykiem dla polskich firm, zwłaszcza dla małych i średnich, które jako pierwsze odczuwają załamującą się koniunkturę.

- Badania, które prowadzi Narodowy Bank Polski (sytuacja na rynku kredytowym) wskazują, że w dwóch ostatnich kwartałach 2011 r. banki dość silnie zaostrzyły politykę kredytową wobec małych i średnich firm. Jest to sygnał wskazujący na krytyczną ocenę ich kondycji finansowej - wskazuje Małgorzata Starczewska-Krzysztoszek.

Dostatek kapitału

Jednak dotowane z funduszy unijnych badania kondycji sektora MSP (2011) prowadzone przez PKPP Lewiatan wskazują, że podobny odsetek mikro, małych i średnich firm uznaje współpracę z bankami za utrudnienie i za ułatwienie (odpowiednio 26,2 proc. i 25,6 proc.). Podobnie jest z oceną warunków dostępu do kredytów - 24,1 proc. respondentów uznaje je za utrudnienie, ale 26,8 proc. za ułatwienie w działalności. A firmy pytane o to, co jest ich priorytetem biznesowym w najbliższych latach - oparcie działalności bieżącej i rozwojowej na środkach własnych, czy na środkach obcych - jednoznacznie (95 proc.) wskazują na środki własne. Tylko 1,9 proc. MSP mówi o tym, że nie ma możliwości zaciągnięcia kredytu lub zwiększenia zadłużenia, bo banki nie chcą udzielać kredytów małym i średnim firmom. A 57,5 proc. MSP mówi o tym, że ma możliwość zaciągnięcia kredytu lub zwiększenia zadłużenia. Zatem obraz współpracy MSP z bankami, widziany oczami mikro, małych i średnich firm, jest pozytywny.

- Bank nie może zakładać stabilności i przewidywalności sytuacji finansowej małych przedsiębiorców, bo to oznaczałoby w praktyce godzenie się na większe ryzyko współpracy z MSP. Dlatego wprowadza narzędzia, które je minimalizują - tłumaczy Starczewska-Krzysztoszek.

Zmienne nastroje

W marcu wskaźnik koniunktury w przemyśle przetwórczym wzrósł o 4,7 pkt do 1,7 pkt - wynika z badań Instytutu Rozwoju Gospodarczego SGH (IRG SGH). Jednak w skali minionego roku wartość wskaźnika spadła aż o 6,8 pkt. Rośnie produkcja i zatrudnienie, natomiast spadają zamówienia eksportowe. Od zakończenia I kwartału 2011 r. poziom produkcji zwiększył się w firmach prywatnych. Jednak w tym samym czasie przedsiębiorstwa publiczne odnotowały spadek produkcji. Zamówienia krajowe rosną w obu sektorach. Portfel zamówień eksportowych zwiększył się tylko w firmach publicznych. W zgodnej opinii przedsiębiorstw z obu sektorów ceny spadają - podał IRG SGH w ostatnim komunikacie. Rośnie zatrudnienie zarówno w firmach publicznych, jak i prywatnych. Poprawiła się kondycja finansowa przedsiębiorstw. Ich nastroje są zmienne, wskazują na niepewność i obawy dotyczące ogólnej kondycji gospodarki polskiej. Przewidywania przedsiębiorstw prywatnych na najbliższe miesiące są bardziej optymistyczne niż publicznych.

- Na polskim rynku nie mamy do czynienia z kryzysem. Firmy i banki są w dobrej, a nawet bardzo dobrej kondycji - ocenia Małgorzata Starczewska-Krzysztoszek.

Jednak z badań IRG SGH wynika, że w przekroju przeprowadzonego według wielkości przedsiębiorstw pogorszyła się tylko sytuacja przedsiębiorstw największych, zatrudniających ponad 2 tys. pracowników. To dla takich podmiotów wskaźnik koniunktury przyjął w badaniu instytutu warszawskiej uczelni wartość najniższą. Dużych firm, które zatrudniają od 250 pracowników jest w Polsce nieco ponad 3 tys. Z kolei dwa indeksy odzwierciedlające kondycję polskiego biznesu, tworzone przez PKPP Lewiatan, pozostały w marcu bez zmian względem lutego 2012 r. Tylko jeden wskaźnik obniżył się o 1 pkt procentowy - podają pracodawcy prywatni skupieni w Lewiatanie.

Hamowanie wzrostu

Mimo dobrej kondycji i rekordowych zysków sektora przedsiębiorstw oraz banków znowu dochodzi do pogorszenia parametrów stabilności makroekonomicznej. Wpływ na to ma rosnące bezrobocie i inflacja oraz szybki przyrost deficytu budżetowego w pierwszych miesiącach bieżącego. "Po półrocznej tendencji spadkowej poziom indeksu wydaje się stabilizować wyraźnie poniżej połowy skali, z notowaniami w zasadzie wyrównanymi w skali roku. Dane za ostatni kwartał 2011 r. pokazały utrzymującą się dobrą koniunkturę, z widocznym jednak malejącym trendem spożycia indywidualnego. Chociaż dynamika produkcji sprzedanej przemysłu i sprzedaży detalicznej jeszcze w styczniu były imponujące, to już luty pokazał silne wyhamowanie wzrostu produkcji przemysłowej oraz dynamiki płacy realnej i zatrudnienia, a zatem także funduszu płac. Są to sygnały kurczącego się popytu zagranicznego i pogarszających się perspektyw wzrostu konsumpcji krajowej z uwagi na malejący fundusz płac i rosnące bezrobocie" - podał PKPP Lewiatan.

Kryzys na rynkach finansowych prowadzi do wzrostu kosztów finansowania przedsiębiorstw. Kłopoty w pozyskiwaniu kapitału są najbardziej dotkliwe dla małych i średnich przedsiębiorstw. Słabnąca kondycja takich firm znajduje odzwierciedlenie we wzroście liczby zleceń windykacyjnych. W przypadku podmiotów z sektora MŚP nawet kilka tysięcy zaległości może wpłynąć na pogorszenie zdolności płatniczej i zaburzyć zdolność do terminowego regulowania zobowiązań. W ciągu ostatnich miesięcy tendencja ta stała się bardziej wyraźna. W I kwartale 2012 r. sądy ogłosiły upadłość 181 polskich przedsiębiorstw. Jest to liczba porównywalna do tej sprzed roku, w którym w ciągu pierwszych trzech miesięcy upadło 179 firm. Jednak Coface Poland przewiduje, że tegoroczne wyniki nie są jeszcze pełne i należy się spodziewać większej liczby upadłości nawet o 10-20 przypadków.

Wzrost upadłości

Niewypłacalność dotyczy w tym roku w większości firm małych i średnich. Z przedsiębiorstw analizowanych przez Coface Poland, 37 proc. odnotowało w 2011 r. obroty na poziomie do 5 mln złotych, a 54 proc. pomiędzy 5 a 50 mln złotych. Duże przedsiębiorstwa, z obrotami ponad 100 mln zł, stanowiły tylko 4 proc. bankrutów. Szczególnie dużo postanowień o upadłości zanotowano w lutym (87). Luty 2012 r. negatywnie wyróżnia się na tle statystyk z kilku minionych lat. Zdaniem analityków Coface Poland może to być wynikać ze specyfiki pracy sądów. Dane za styczeń i marzec, wskazują na nieznaczny tylko trend wzrostowy.

Coface prognozuje, że w tym roku utrzyma się wzrost liczby upadłości, ze względu na przewidywane słabsze tempo wzrostu gospodarczego i rosnący poziom ryzyka handlowego. Z kolei zdaniem Tomasza Starusa, dyrektora biura oceny ryzyka i głównego analityka w Euler Hermes dotychczasowe tendencje w zakresie upadłości przedsiębiorstw wskazują, że skutkiem problemów doświadczanych przez wykonawców robót budowlanych i sklepów detalicznych będą kłopoty producentów materiałów budowlanych, branży stalowej i dystrybutorów artykułów szybkorotujących. Nie od razu musi to się przekładać na wzrost upadłości firm powiązanych z bankrutami, ale z pewnością je osłabi i zmniejszy ich wyniki finansowe.

@RY1@i02/2012/083/i02.2012.083.214000100.802.jpg@RY2@

Upadłości firm w Polsce

Wskaźnik płynności finansowej

W roku 2011 wskaźnik płynności finansowej I stopnia wyniósł 38,1 proc. (39,7 proc. rok wcześniej oraz płynności finansowej II stopnia - 102,7 proc. (105,5 proc.). Wskaźnik płynności I stopnia powyżej 20 proc. uzyskało 44,5 proc. przedsiębiorstw wobec 46,7 proc. rok wcześniej, wskaźnik płynności II stopnia w przedziale od 100 proc. do 130 proc. odnotowało podobnie jak rok wcześniej 12,0 proc. badanych przedsiębiorstw.

I stopień płynności: wskaźnik ten pokazuje w jakim stopniu firma jest w stanie regulować bieżące zobowiązania finansowe aktywami o największej płynności, do których zalicza się środki pieniężne.

II stopień płynności: wskaźnik ten pokazuje w jakim stopniu firma jest w stanie regulować zobowiązania krótkoterminowe, aktywami o wysokiej płynności. Uwzględnia się jedynie inwestycje krótkoterminowe oraz należności krótkoterminowe czyli te aktywa, które można w szybkim terminie spieniężyć.

Krzysztof Polak