Jak wybrać produkt najlepiej odpowiadający naszym potrzebom

Pierwsze i najważniejsze pytanie, na jakie powinien sobie odpowiedzieć każdy planujący oszczędzanie z funduszem: na jak długo planuje swoją inwestycję.

Ogólna zasada mówi o tym, iż im dłużej będziemy inwestować, tym wybrany fundusz może prezentować bardziej agresywną politykę. Chodzi o to, że strategia agresywna wiąże się z czasowymi spadkami wartości jednostek uczestnictwa. Długi okres inwestycji jest właśnie po to, by owe straty odrobić.

Za najbardziej agresywne fundusze uznawane są podmioty grające na rynku akcji. W polskich warunkach z kolei za najbardziej agresywne spośród funduszy akcyjnych uznaje się te, które lokują większość środków w akcje małych i średnich firm oraz fundusze sektorowe, np. rynku energii czy biotechnologiczne, charakteryzujące się koncentracją na akcjach spółek jednej branży.

Wśród ekspertów nie ma zgody co do tego, jaki okres inwestycji można uznać za wystarczający do wyboru podmiotów akcyjnych. Jednak na pewno nie ma co wchodzić w nie, gdy chcemy oszczędzać krócej niż pięć lat, a dla bezpieczeństwa powinniśmy przyjąć, że jest to 10 lat. Fundusze akcyjne wydają się więc idealnym rozwiązaniem dla osób pragnących oszczędzać długoterminowo, np. z zamiarem odkładania pieniędzy na dodatkową emeryturę.

Jeżeli zaś nasze plany nie wybiegają w przyszłość aż tak bardzo, od funduszy akcyjnych lepiej trzymać się z daleka. Należy przyjrzeć się bezpieczniejszym rozwiązaniom, do których zaliczamy fundusze obligacyjne i gotówkowe. Te drugie charakteryzują się najniższym ryzykiem oraz wynikami przewyższającymi jedynie oprocentowanie lokat bankowych i obligacji. Podmioty pieniężne powinny więc być wybierane przez klientów o horyzoncie inwestycyjnym wynoszącym do dwóch lat. W takim układzie oczywiście na megazyski liczyć raczej się nie powinno, ale i nie odnotujemy też strat, na których odrobienie nie byłoby już czasu. Te cechy funduszy pieniężnych są szczególnie cenione przez firmy, które w funduszach pieniężnych lokują swoje nadwyżki finansowe. Stały dostęp do gotówki bez utraty części zysków i rentowność wyższa niż lokat i depozytów stanowi o przewadze funduszy pieniężnych nad produktami bankowymi.

Osoby szukające możliwości inwestycyjnych na okres pośredni, między opisanymi wyżej, mają do dyspozycji fundusze obligacji. Strategie inwestycyjne tych podmiotów dopuszczają możliwość utraty części kapitału w trakcie inwestycji, jednak nie są one zwykle dotkliwe i długotrwałe. Z tego typu sytuacją mamy do czynienia na przykład teraz, gdy RPP podnosi stopy - ceny obligacji spadają, a fundusze notują słabsze wyniki. Sezon podwyżek stóp skończy się najprawdopodobniej na przełomie obecnego i przyszłego roku, a wówczas podmioty obligacyjne szybko będą poprawiać rezultaty inwestycyjne. Do wyboru są też fundusze o mieszanym składzie portfela, stąd ogólna nazwa tej grupy - fundusze mieszane. Do niej zaliczamy między innymi fundusze stabilnego wzrostu, zrównoważone, ochrony kapitału itd.

Większość funduszy pieniężnych pobiera bardzo podobne prowizje dystrybucyjne i za zarządzanie. Ponadto osiągane wyniki inwestycyjne są wysoce powtarzalne. Analizując rezultaty osiągane w przeszłości, można z dużym prawdopodobieństwem wytypować liderów w przyszłości.

Jeżeli zaś chodzi o produkty z innych kategorii, wybór nie jest już taki oczywisty. Warto zwrócić uwagę na pobierane przez fundusz opłaty. Informację o nich znajdziemy w prospektach poszczególnych podmiotów. Z tym, że o wiele ważniejsza niż opłata dystrybucyjna jest prowizja za zarządzanie. Zwłaszcza że opłaty dystrybucyjnej można uniknąć, kupując jednostki na jednej z internetowych platform funduszy inwestycyjnych, gdzie prowizja nie jest pobierana.

Również w przypadku funduszy obligacji, akcji czy mieszanych wyniki historyczne mogą być pewnym kryterium wyboru. Pamiętajmy jednak, że historyczne dane w żaden sposób nie gwarantują nam, że dany podmiot osiągnie podobne wyniki w przyszłości. Jeżeli już jednak będziemy posiłkować się wynikami historycznymi, bierzmy pod uwagę jak najdłuższy okres w przeszłości. Jeżeli na przestrzeni minionych 10 czy 15 lat jakiś fundusz zawsze osiągał wyniki lepsze od konkurencji albo przynajmniej od średniej rynkowej, może to sugerować, iż strategia inwestycyjna tego podmiotu sprawdza się w praktyce. I ewentualne zmiany zarządzających nie wpływają znacznie na osiągane przez niego stopy zwrotu.

Pod uwagę na pewno warto za to wziąć kwestie podatkowe. Pamiętajmy, że umarzając jednostki funduszy, od razu jesteśmy zmuszeni do uiszczenia podatku dochodowego od ewentualnego zysku. Możemy jednak nie płacić daniny państwu, jeżeli dokonujemy konwersji jednostek w ramach funduszu parasolowego. Jeśli więc przewidujemy możliwość zmiany swojej strategii w trakcie inwestycji, wybierzmy fundusz parasolowy. Brak podatku pozwoli zwiększyć opłacalność inwestycji, a jednocześnie zaoszczędzimy na opłatach, które w przypadku zmiany funduszu w ramach parasola są niższe.

Im dalej do emerytury, tym w naszym portfelu fundusze akcyjne powinny mieć większy udział. To generalna zasada, której warto się trzymać. Natomiast gdy będziemy zbliżać się do przejścia na emeryturę, powinniśmy stopniowo wyzbywać się podmiotów akcyjnych i zastępować je bezpieczniejszymi instrumentami. Mam tu na myśli na przykład fundusze obligacyjne czy mieszane. W idealnym układzie na pięć lat przed emeryturą nie powinniśmy mieć już w portfelu żadnych funduszy akcyjnych. Zwykle bowiem po dobrych latach dla gospodarki przychodzą gorsze, a akcje na pogorszenie koniunktury reagują z większą mocą niż PKB. Może się więc okazać, że w momencie przechodzenia na emeryturę wypadnie dołek koniunktury i nasze inwestycje nie zdążą odrobić strat. W ostatnich latach wyniki funduszy akcyjnych są słabsze właśnie ze względu na kryzys finansowy, z jakim mieliśmy do czynienia. Te straty fundusze na pewno jednak odrobią i dłuższym okresie będą osiągały wyniki lepsze niż stopy zwrotu, jakie może zagwarantować ZUS.