rada gminy

Kiedy gmina może nałożyć opłaty za odprowadzanie wód deszczowych, czy nowa uchwała określająca stawki opłat domyślnie dereguluje starą, czy uchwała rady gminy podjęta bez wymaganych uzgodnień jest zgodna z prawem? – na te między innymi pytania odpowiadały w ostatnich miesiącach sądy administracyjne, rozstrzygające spory dotyczące uchwał podejmowanych przez gminy. Przybliżamy wybrane orzeczenia i wyjaśniamy, co z nich wynika dla praktyki jednostek samorządu terytorialnego.

Czy rada gminy może wskazać wójtowi konkretny sposób załatwienia sprawy, czy sejmik województwa może ingerować w realizację jej zadań własnych, czy komisja rewizyjna ma prawo żądać wyjaśnienia na piśmie przyczyn niewykonania swojego polecenia? M.in. na te pytania odpowiadał w ostatnich miesiącach Naczelny Sąd Administracyjny. Przedstawiamy jego orzeczenia.

Do 31 marca br. radni muszą zdecydować, czy wyrażają zgodę na jego wyodrębnienie w 2026 r. w budżecie gminy. Jeśli się spóźnią z uchwałą w tej sprawie choćby o dzień – będzie ona nieważna

Kiedy i w jaki sposób rada gminy może obronić radnego przed zwolnieniem z pracy? – na to pytanie odpowiedzieliśmy w tygodniku Samorząd i Administracja z 27 listopada 2024 r. (DGP nr 230). Uwagę skupiliśmy na zagadnieniach, które wyjaśniały istotę mechanizmu ochronnego, m.in. wskazaliśmy przesłanki udzielenia odpowiedzi odmownej przez radę na wniosek złożony przez pracodawcę. Dziś wyjaśniamy, jakie możliwości obrony ma radny, który został zwolniony – zarówno w sytuacji, gdy rada się na to nie zgodziła, jak i wtedy, gdy taką zgodę wyraziła, ale radny uważa, że zrobiła to np. z powodów politycznych.

Organy gminy muszą współdziałać przy wykonywaniu zadań. W praktyce współpraca ta różnie się układa, zwłaszcza gdy wyłoniony w wyborach bezpośrednich wójt, burmistrz lub prezydent i rada reprezentują przeciwne opcje polityczne. Wówczas często dochodzi do sytuacji, gdy organy wykonawczy i stanowiący wzajemnie się „blokują”: ten pierwszy, przygotowując uchwały, nie bierze pod uwagę propozycji radnych, z kolei rada nie przyjmuje uchwał, na których zależy burmistrzowi. W skrajnych przypadkach konflikt może doprowadzić do decyzyjnego pata, jak w Sanoku, gdzie we wrześniu okazało się, że brakuje pieniędzy na wypłaty dla urzędników. Tymczasem niezależnie od tego, czy organy władzy samorządowej reprezentują tę samą opcję polityczną, czy pochodzą z przeciwstawnych obozów, to cel powinien być zawsze jeden: realizacja zadań samorządowych z jak najlepszym ich efektem dla lokalnej społeczności. Czy zatem obecne rozwiązania prawne pozwalają skutecznie mobilizować obie strony 
do współpracy na rzecz dobra wspólnego? Opisujemy regulacje, a także pytamy ekspertów, czy potrzebne są zmiany, które pozwolą lepiej 
zapobiegać takim niekorzystnym sytuacjom. Oprac. JP

W ostatnich latach sądy administracyjne nieco bardziej liberalnie podchodzą do możliwości wprowadzania zmian w projekcie uchwały budżetowej zaproponowanej przez włodarza. O ile kilka lat temu w orzeczeniach dominowało dość zachowawcze stanowisko, że rada gminy może tylko zmniejszyć dochody i zwiększyć wydatki, ale tak, żeby nie zwiększać deficytu, to w ostatnich latach zapada coraz więcej wyroków, w których sądy potwierdzają, 
że można dokonywać korekt również w innych obszarach. Jest jednak warunek – musi się na nie zgodzić włodarz.

Nowa kadencja rady gminy to okazja do weryfikacji zasad postępowania przyjętych w danej gminie. Praktyka pokazuje, że nie zawsze są one zgodne z obowiązującymi przepisami. Dziś odpowiadamy na kolejne pytania, które stawiają nam świeżo upieczeni wójtowie i radni, uwzględniamy przy tym najnowsze orzecznictwo.

Już za kilka dni odbędą się pierwsze sesje nowo wybranych rad gmin, powiatów i sejmików województw. W tym roku będą to sesje odbywające się po nietypowo długiej kadencji, bo trwającej od 2018 r. do 30 kwietnia 2024 r. Formalnie kadencje rad nowych organów stanowiących JST już trwają. Jak bowiem wynika z art. 16 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 40; ost.zm. Dz.U. z 2023 r. poz. 1688; dalej: u.s.g.), kadencja rady gminy trwa pięć lat, „licząc od dnia wyboru”. Podobnie początek kadencji określono w art. 9 ust. 2 ustawy z 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 107; dalej: u.s.p.) oraz w art. 16 ust. 2 ustawy z 5 czerwca 1998 r. o samorządzie wojewódzkim (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 566; dalej: u.s.w.). Pierwsza tura wyborów samorządowych odbyła się 7 kwietnia br. Obecnie w każdej JST trwają zatem równoległe kadencje dwóch tych samych organów: kadencja nowych rad rozpoczęła się 7 kwietnia, kadencja starych trwa do 30 kwietnia. Nie oznacza to jednak, że każdy z tych organów jest władny podejmować skuteczne prawnie działania. Rozpoczęcie kadencji i trwanie mandatu nie oznacza bowiem podjęcia się wykonywania mandatu i możliwości podejmowania na tej podstawie działań władczych. Nowa kadencja rady czy sejmiku to okazja do przypomnienia reguł wykonywania mandatu radnego wynikających z przepisów samorządowych. Przedstawiamy krótkie vademecum dla radnego o tym, jak się poruszać po meandrach prawa. Nie sposób w tak krótkim poradniku omówić w przewidzianej formie opracowania wszystkich istotnych zagadnień. Dlatego skupiliśmy się na podstawowych zasadach funkcjonowania, które są istotne w pierwszych miesiącach działalności. Sięgamy przy tym do najnowszego orzecznictwa.W kolejnych tygodniach na łamach DGP będą się pojawiać kolejne publikacje pomocne radnym w wykonywaniu ich funkcji. Zapraszamy także do zadawania szczegółowych pytań na tematy ważne z perspektywy wykonywania obowiązków przez radnych i organy wykonawcze JST.