Nie ma nic za darmo. Nawet gdy bank tak twierdzi

W tym przypadku należy się przyjrzeć dwóm aktom prawnym. Chodzi o ustawę z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 885 z późn. zm., dalej u.f.p.) i ustawę z 29 stycznia 2004 r. - Prawo zamówień publicznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 967 ze zm., dalej p.z.p.).

Podkreślenia wymaga, że specyficzny rygor wynikający z art. 264 u.f.p., stanowiący, iż bankową obsługę budżetu jednostki samorządu terytorialnego (w tym gminy) wykonuje bank wybrany na zasadach określonych w przepisach o zamówieniach publicznych, ma znaczenie priorytetowe, wskazując jako lex specialis sposób wyboru banku prowadzącego taką obsługę. Z kolei w art. 44 ust. 4 ww. ustawy wskazano, że jednostki sektora finansów publicznych zawierają umowy, których przedmiotem są usługi, dostawy lub roboty budowlane, na zasadach określonych w przepisach o zamówieniach publicznych, o ile odrębne przepisy nie stanowią inaczej.

Istotne jest również to, że zgodnie z art. 4 pkt 8 p.z.p. ustawy tej nie stosuje się do zamówień i konkursów, których wartość nie przekracza wyrażonej w złotych równowartości kwoty 30 tys. euro.

Skoro więc ustawodawca ani w u.f.p., ani w p.z.p., ani też w innym akcie prawnym rangi nie wyłączył stosowania tego przepisu (art. 4 pkt 8 p.z.p.) w przypadku bankowej obsługi budżetu jednostki samorządu terytorialnego (w tym gminy) należy uznać, że znajdzie on zastosowanie. W związku z tym, jeśli wartość zamówienia będzie niższa od równowartości 30 tys. euro, przepis ten mówi, że nie stosuje się p.z.p.

Należy mieć jednak na względzie, że realizacja zadań o wartości poniżej 30 tys. euro nie zwalnia JST ze stosowania zasad udzielania zamówień, w szczególności zasady zachowania uczciwej konkurencji (również w odniesieniu do wyboru banku prowadzącego obsługę budżetu np. gminy). Ponadto wydatkowanie środków publicznych powinno być dokonywane zgodnie z art. 44 ust. 3 pkt 1 u.f.p., czyli w sposób celowy i oszczędny, z zachowaniem zasady uzyskiwania najlepszych efektów z danych nakładów finansowych. Istotne jest również to, że zgodnie z art. 2 pkt 13 p.z.p. pod pojęciem zamówień publicznych należy rozumieć jedynie umowy odpłatne zawierane miedzy zamawiającym a wykonawcą, których przedmiotem są usługi, dostawy lub roboty budowlane. Dokonując zaś oceny, czy umowa zawarta z bankiem (najczęściej w trybie przetargu nieograniczonego) ma charakter umowy odpłatnej bądź nieodpłatnej, należy zwrócić uwagę na kilka ważnych kwestii.

Przede wszystkim z samego faktu niepobierania przez bank opłat za prowadzenie rachunków JST nie wynika, że usługa ma charakter całkowicie nieodpłatny. Z obsługą rachunków bankowych powiązane są najczęściej usługi dokonywania na zlecenie zamawiającego rozliczeń pieniężnych. Z tytułu ich realizacji bankowi przysługują określone prowizje, stanowiące jego wynagrodzenie za dokonanie tych czynności. W konsekwencji niepobieranie opłat za prowadzenie rachunku bank może rekompensować przez pobieranie opłat za dokonywanie rozliczeń finansowych, np. opłat za przelewy. Ponadto bank może obracać czasowo wolnymi środkami pieniężnymi zgromadzonymi na rachunku, a w konsekwencji może czerpać korzyści z tytułu obracania środkami zamawiającego ulokowanymi na rachunkach.

To prowadzi do wniosku, że umowa jednostki samorządowej z bankiem w przedmiocie obsługi rachunków bankowych jest jednak zazwyczaj umową odpłatną (jest zamówieniem publicznym), a tym samym jej zawarcie powinno poprzedzać zastosowanie p.z.p., jeżeli szacunkowa wartość zamówienia przekroczy 30 tys. euro.

Jeśli z kolei teoretycznie oszacuje się przedmiot zamówienia na 0 zł, w związku z rezygnacją banku z prowizji, opłat i innych elementów wynagrodzenia, wówczas zastosowanie może mieć art. 4 pkt 8 p.z.p. Jednak nawet tak oszacowana wartość zamówienia nie uwzględnia korzyści banku np. z tytułu obracania wolnymi środkami pieniężnymi zgromadzonymi na rachunku. W takiej sytuacji odpłatność umowy determinuje przyjęcie stanowiska, że posiada ona nadal cechy zamówienia publicznego.

Tak więc nie należy stosować p.z.p., gdy wartość zamówienia na bankową obsługę budżetu jednostki samorządu terytorialnego (gminy) jest niższa od równowartości 30 tys. euro. Ale nie należy też upatrywać braku obowiązku wyłonienia podmiotu świadczącego bankową obsługę budżetu np. gminy w trybie ustawy p.z.p. jedynie w tym, że dany bank nie będzie pobierał opłat za prowadzenie rachunków bankowych od tej jednostki. W każdym przypadku przy ustalaniu zamówienia, którego przedmiotem jest obsługa rachunku bankowego gminy, konieczna jest szczegółowa analiza jego zakresu i skutków finansowych związanych z realizacją umowy.

Marcin Nagórek

 radca prawny