Poradnia samorządowa

• Kto ustala zasady wynagradzania nauczycieli za godziny ponadwymiarowe
• Czy rada gminy może ograniczyć zakres napraw samochodów poza warsztatami
• Jak prawidłowo ustalić ekwiwalent dla strażaka ratownika za udział w działaniach, akcjach, szkoleniach lub ćwiczeniach

Rada gminy nie jest upoważniona do ustalania wskazanych zasad dotyczących wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe, gdyż nie mieści się to w delegacji ustawowej w art. 30 ust. 6 Karty nauczyciela (dalej: KN). Pogląd ten potwierdza m.in. rozstrzygnięcie nadzorcze wojewody zachodniopomorskiego z 9 października 2023 r. (nr P-1.4131.340.2023.AA). Wskazał on, że organ stanowiący nie jest upoważniony do określenia okoliczności, w których pomimo niezrealizowania przez nauczyciela ponadwymiarowych godzin zajęć będą one uznane za faktycznie przepracowane, a także sytuacji, kiedy wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe przydzielone w planie organizacyjnym nie przysługuje. Wojewoda uzasadnił swoje stanowisko tym, że w myśl art. 30 ust. 6 pkt 2 KN w regulaminie wynagradzania nauczycieli unormowane powinny zostać szczegółowe warunki obliczania i wypłacania wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe i godziny doraźnych zastępstw. Sformułowanie „obliczanie” to inaczej rachunkowa operacja, ustalenie wielkości czegoś, uwzględnienie czegoś w planach, działaniach. Obliczanie zatem to działania rachunkowe wedle określonych, wcześniej ustalonych zasad i reguł. Oznacza to, że rada na podstawie ww. przepisu nie jest umocowana do ustalania zasad przyznawania czy nabywania prawa do tego rodzaju składników wynagrodzenia, a więc za godziny ponadwymiarowe i doraźnych zastępstw, lub też określania sytuacji, w których nauczyciel zostaje ich pozbawiony. Wojewoda podkreślił, że w zakresie pojęcia „warunki obliczania” nie mieści się kompetencja do określenia katalogu okoliczności, które będą stanowiły podstawę do przyznania nauczycielowi wynagrodzenia, w tym do decydowania, w jakich przypadkach zachowuje on lub traci prawo do wynagrodzenia.

Analogiczne stanowisko zaprezentował Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z 26 stycznia 2023 r. (sygn. akt III SA/Gl 811/22). Zdaniem tego sądu zgodnie z delegacją zawartą w art. 30 ust. 6 pkt 2 KN radzie przyznano kompetencję do określenia w uchwale szczegółowych warunków obliczania i wypłacania wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe i godziny doraźnych zastępstw. Gliwicki WSA podkreślił, że z delegacji ww. przepisu nie wynika natomiast uprawnienie do określenia przez radę warunków przyznania tego wynagrodzenia. Zdaniem gliwickiego WSA nie ma wątpliwości, że pojęcia zawarte w art. 30 ust. 6 pkt 1 i 2 KN, tj. warunki przyznawania oraz warunki obliczania i wypłacania, nie są tożsame. Pierwsze z nich oznacza bowiem upoważnienie do decydowania, w jakich przypadkach nauczyciel zachowa lub utraci prawo do wynagrodzenia. Drugie natomiast oznacza kompetencję związaną z wydatkowaniem należnych pieniędzy. Ustalenie zatem przez radę, w jakich przypadkach przysługuje, a w jakich nie przysługuje wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe, stanowi istotne naruszenie art. 30 ust. 6 pkt 2 KN. Gliwicki WSA podkreślił, że tylko w przypadku warunków przyznawania (tak jak to wynika z art. 30 ust. 6 pkt 1 KN) rada może określić podstawy do nabycia prawa do dodatków wchodzących w skład wynagrodzenia. W przypadku godzin ponadwymiarowych i godzin doraźnych zastępstw brak takiego uprawnienia. Prawo do wynagrodzenia w tym zakresie wynika z przepisów ustawy (np. art. 35 KN) oraz z kodeksu pracy (dalej: k.p.), np. z art. 80 k.p. w zw. art. 91c ust. 1 KN.