Najlepsze idee i pomysły powstają w dialogu

Przed polskimi samorządami rysuje się perspektywa dynamicznych zmian, które w istotny sposób wpłyną na ich funkcjonowanie i możliwości rozwoju. Od kwestii finansowych, poprzez procesy demograficzne i geopolityczne, transformację cyfrową i energetyczną, aż po zagadnienia bezpieczeństwa – spektrum wyzwań i szans jest bardzo szerokie.

Kluczowe w tym kontekście staje się budowanie efektywnego dialogu zarówno na linii samorząd‒władza centralna, jak i pomiędzy samymi jednostkami samorządu terytorialnego.

‒ W takiej rzeczywistości dialog przestaje być dodatkiem, staje się niezbędnym narzędziem współzarządzania państwem – podkreśla Maciej Grabowski, dyrektor programowy Local Trends.

W ramach tego projektu są organizowane dwa wydarzenia: Samorządowy Kongres Finansowy, 14‒15 kwietnia w Sopocie, oraz Europejskie Forum Samorządowe, 13‒14 października w Poznaniu.

Istotne zmiany

Jednym z fundamentalnych przeobrażeń jest reforma finansowania samorządów, która weszła w życie 1 stycznia 2025 r. Nowy system opiera się na dochodach podatkowych jako głównym źródle finansowania, co w założeniu ma zapewnić JST adekwatne środki do realizacji zadań i uwzględniać sytuację finansową słabszych samorządów. Niemniej jednak samorządowcy wskazują na potrzebę dalszych korekt w ustawie o dochodach JST, zwłaszcza w zakresie szacowania potrzeb i zróżnicowania wydatków, szczególnie tych związanych z oświatą.

Ważnym wydarzeniem jest decyzja rządu o przesunięciu 30 mld zł z programu „Zielona Transformacja Miast” na Fundusz Bezpieczeństwa i Obronności. Choć jest ona motywowana potrzebą wzmocnienia zdolności obronnych i bezpieczeństwa Polski poprzez inwestycje w modernizację przemysłu obronnego, infrastrukturę strategiczną i innowacyjne technologie obronne, budzi obawy wśród samorządów. Pojawiają się bowiem pytania o przyszłość projektów związanych z zielonym ładem i transformacją energetyczną, które dla samorządów są bardzo ważne. Pozwalają bowiem nie tylko zoptymalizować koszty działania, lecz także przekładają się na jakość życia mieszkańców.

To ważne, ale tylko przykłady wydarzeń, które wpływają na przyszłość małych ojczyzn.

Dyskusje o tym, co najważniejsze

Tegoroczny Samorządowy Kongres Finansowy to już piąta edycja wydarzenia, którego program nawiązuje do aktualnych potrzeb lokalnych włodarzy i społeczności. Nad merytoryczną jakością wydarzenia czuwa Rada Programowa z udziałem przedstawicieli kluczowych organizacji samorządowych.

– Chcemy, by Sopot był miejscem, w którym nie tylko analizujemy obecne warunki i wyzwania, lecz także wspólnie wypracowujemy scenariusze, narzędzia i metody działania – zaznacza Maciej Grabowski i dodaje, że wierzy, iż tegoroczna edycja Samorządowego Kongresu Finansowego nie tylko wskaże zagrożenia, ale przede wszystkim pozwoli wypracować konkretne rozwiązania i otworzy drogę do efektywnego wykorzystania dostępnych zasobów ludzkich, finansowych, technologicznych.

– Naszym celem – jako organizatorów – jest stworzenie przestrzeni dla rozmowy, która ma realny wpływ na decyzje i nowe podejście biznesu, regulatorów, instytucji finansujących. Odpowiedzią na zmiany musi być nie tylko techniczna gotowość samorządów do podejmowania inwestycji czy lepszego dostarczania usług publicznych, lecz także wspólna, transparentna wizja rozwoju uwzględniająca potrzeby mniejszych ośrodków i mechanizmy wyrównywania szans – podsumowuje Maciej Grabowski.

Dyskusje podczas Samorządowego Kongresu Finansowego Local Trends w Sopocie skupią się na tematyce gospodarczo-finansowej i zarządzaniu finansami miast oraz regionów. Mowa będzie m.in. o kluczowych wyzwaniach inwestycyjnych, konsekwencjach finansowych rozmaitych trendów i zmian, mechanizmach finansowania inwestycji oraz o działaniach ważnych dla stabilności budżetów samorządowych. Debaty w dużej mierze będą odpowiadać na wyzwania związane z otoczeniem makroekonomicznym, uwzględniając perspektywę samorządową, rządową i europejską. Szczególna uwaga zostanie poświęcona inwestycjom w obszarze klimatu, energetyki, mieszkalnictwa, a także infrastruktury gmin wiejskich.

Transformacja i sprawy międzynarodowe

W kongresie wezmą udział samorządowcy, przedstawiciele biznesu, administracji publicznej oraz eksperci z różnych dziedzin. Otworzą go trzy wystąpienia.

Mieczysław Struk, marszałek województwa pomorskiego, opowie o transformacji energetycznej z perspektywy regionu. Region, dotąd energetycznie zależny od innych części kraju, wkrótce stanie się jednym z kluczowych producentów energii, dzięki farmom wiatrowym (lądowym i morskim), planowanej elektrowni jądrowej oraz energetyce rozproszonej.

Moc zainstalowana w OZE w województwie pomorskim wzrosła w latach 2016‒2023 z 754 MW do ponad 2200 MW. Według planów rządu do 2030 r. moc morskiej energetyki wiatrowej może wynieść 5‒6 GW. To oznacza nie tylko nowe źródła energii, lecz także bodziec rozwoju dla portów i przemysłu morskiego.

Pomorskie wspiera rozwój OZE, m.in. przez fundusze dla gmin i przedsiębiorstw, inicjatywy edukacyjne i platformy współpracy. Przykładem jest Pomorska Platforma Morskiej Energetyki Wiatrowej, integrująca biznes, naukę i samorządy. Region rozwija też koncepcję wysp energetycznych – lokalnych systemów bilansujących energię – oraz Pomorską Dolinę Wodorową.

Wśród głównych wyzwań są natomiast: modernizacja sieci przesyłowych, rozwój infrastruktury logistycznej, kształcenie kadr i współpraca z lokalnymi społecznościami. Samorząd regionu postuluje też udział lokalnych władz w strategicznych projektach.

Transformacja energetyczna będzie jednym z kluczowych tematów kongresu.

Magdalena Czarzyńska-Jachim, prezydentka Sopotu, przedstawi wystąpienie „Samorządy w sercu Europy. Polska Prezydencja w UE i rola samorządów w kształtowaniu przyszłości wspólnoty”. Natomiast Jacek Jaśkowiak, prezydent Poznania, opowie o „budowaniu odporności miast i ich roli w kształtowaniu strategii politycznej kraju wobec zwrotu w polityce zagranicznej USA”.

Pierwsze wystąpienie inaugurujące kongres wygłosi Mirosław Czekaj, prezes Banku Gospodarstwa Krajowego, który wskaże natomiast trendy rozwoju miast i regionów oraz możliwości finansowania inwestycji samorządowych. W drugim, Raffaele Fitto, wiceprzewodniczący Komisji Europejskiej ds. spójności i reform, omówi politykę spójności w następnej perspektywie finansowej.

Recepty na wyzwania

Program Local Trends obejmuje prawie 40 dyskusji. Wśród kluczowych debat będzie panel dyskusyjny „Rozwój europejskich regionów w kontekście nowej polityki spójności”, który odbędzie się pierwszego dnia wydarzenia. Paneliści, w składzie Antje Grotheer, przewodnicząca Parlamentu Bremeńskiego, Janusz Lewandowski, poseł do Parlamentu Europejskiego, oraz Marta Postuła, pierwsza wiceprezes zarządu, Bank Gospodarstwa Krajowego, będą dyskutować o znaczeniu polityki spójności Unii Europejskiej dla rozwoju regionalnego, uwzględniając aktualne wyzwania. Prelegenci skupią się na roli regionów w kształtowaniu polityki rozwoju oraz możliwościach finansowania innowacyjnych projektów miejskich i regionalnych. Omówione zostaną także doświadczenia innych krajów oraz przyszłość współpracy międzynarodowej w zakresie rozwoju terytorialnego. Eksperci będą poszukiwać odpowiedzi na pytania dotyczące zmian w modelu finansowania w nowej perspektywie unijnej, kluczowych priorytetów UE w zakresie rozwoju regionalnego, sposobów przygotowania polskich i europejskich regionów do wykorzystania nowych funduszy oraz płaszczyzn i korzyści płynących ze współpracy między europejskimi regionami.

Innym panelem, który również odbędzie się pierwszego dnia kongresu, będzie dyskusja „Finanse samorządowe w perspektywie: inflacja, dług i polityka fiskalna”. Doświadczeni eksperci: Marta Petka-Zagajewska, dyrektorka Biura Analiz Makroekonomicznych PKO Banku Polskiego, dr Sławomir Dudek, prezes i główny ekonomista Instytutu Finansów Publicznych, Piotr Husejko, skarbnik Poznania, Zygmunt Frankiewicz, senator RP, Tomasz Robaczyński, radca w Ministerstwie Finansów, oraz Artur Soboń, członek zarządu Narodowego Banku Polski, omówią skutki niskiego wzrostu gospodarczego, recesji oraz inflacji, która podnosi koszty realizacji zadań publicznych i ogranicza realną wartość dochodów własnych samorządów. Poruszony zostanie także problem zadłużenia samorządów w kontekście finansowania inwestycji i ograniczeń polityki fiskalnej państwa. Celem dyskusji jest pogłębiona analiza sytuacji ekonomicznej jednostek samorządu terytorialnego oraz wypracowanie praktycznych rekomendacji dla przedstawicieli samorządów.

Drugiego dnia kongresu odbędzie się m.in. debata „Przepis na sprawne inwestycje w samorządach, czyli jak kreować i organizować współpracę przy zamówieniach publicznych?”. Uczestnicy przyjrzą się wyzwaniom związanym z procesem zamówień publicznych oraz sposobom na ich usprawnienie. W dyskusji zostaną poruszone bariery i ryzyka w realizacji zamówień, narzędzia zwiększające efektywność inwestycji, kwestie poprawy współpracy między sektorami, wpływ regulacji prawnych oraz rola rozwiązań cyfrowych. Eksperci z bankowości, obszaru prawa i zamówień publicznych podzielą się swoimi doświadczeniami i najlepszymi praktykami.

Ważnym elementem programu będą również debaty koncentrujące się na inwestycjach samorządowych, takie jak „Jak zwiększyć tempo inwestycji samorządowych?”, „Możliwości rozwoju infrastruktury w gminach wiejskich i rzadko zaludnionych” oraz „Inwestycje samorządów, a strategie klimatyczne”. Dyskusje te mają na celu znalezienie odpowiedzi na pytania dotyczące długoterminowych strategii, efektywnego zarządzania zasobami oraz wykorzystania nowoczesnych technologii i wymiany wiedzy.

Z obszaru energetyki zaplanowano m.in. debatę „Jak dekarbonizować aktywa ciepłownicze i finansować rozwój sieci ciepłowniczej w miastach?”. Włodarze miast i prezesi wiodących spółek energetycznych będą wspólnie debatować o zmianach klimatycznych i rosnących wymaganiach regulacyjnych.

PAO

jest partnerem medialnym Local Trends