Nie ma silnej Polski bez samorządu terytorialnego

W okresie ostatnich 35 lat nie brakowało ważnych spraw do załatwienia na linii samorząd–władza centralna. Nawiasem mówiąc, warto pamiętać, że choć trójstopniowy podział samorządu obowiązuje od 1999 r. i niedawno było obchodzone 25-lecie reformy, to ustawę o samorządzie gminnym uchwalono 8 marca 1990 r., a wybory na jej podstawie odbyły się 27 maja 1990 r.

Te trzy i pół dekady przyniosło rewolucję w małych ojczyznach. Polska nie rozwinęłaby się w takim stopniu, a jakość życia Polaków nie wzrosłaby tak bez samorządu.

Szczególny rok

Tegoroczna edycja kongresu Perły Samorządu odbywa się pod hasłem „Sprawny samorząd – silna Polska”.

Lista spraw, które pozostają do załatwienia, aby lokalni włodarze mogli działać sprawnie i tak jak oczekują mieszkańcy, nie jest krótka, począwszy od kwestii finansowych, poprzez prawne, a skończywszy na ustrojowych. Rozmowy o najważniejszych i najaktualniejszych sprawach od lat toczą się na kongresach Pereł Samorządu. Nie inaczej będzie w tym roku. Kongres jest miejscem, w którym można podyskutować, poszukać odpowiedzi na kluczowe pytania, wspólnie się zastanowić nad najlepszymi rozwiązaniami oraz czerpać inspiracje. Reforma finansów, fundusze europejskie, inwestycje, transformacja energetyczna, zarządzanie kryzysowe, gospodarka odpadami, wykorzystanie nowych technologii na czele ze sztuczną inteligencją – to niektóre tematy, jakie zostaną poruszone w Toruniu.

Ten rok jest jednak szczególny. O ile bowiem temat bezpieczeństwa Polski jest żywy już od pewnego czasu, o tyle brzemienną w skutki decyzją rządu jest utworzenie Funduszu Bezpieczeństwa i Obronności. Jego wdrożeniem zajmuje się Komitet Sterujący, w którego skład wchodzą Krzysztof Gawkowski, wicepremier i minister cyfryzacji, Władysław Kosiniak-Kamysz, wicepremier i minister obrony narodowej, Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz, minister funduszy i polityki regionalnej, Tomasz Siemoniak, minister spraw wewnętrznych, oraz Dariusz Klimczak, minister infrastruktury. Jak poinformowano podczas spotkania na początku kwietnia, plan jest taki: negocjacje z Komisją Europejską w sprawie przesunięcia środków na fundusz powinny się zakończyć 27 maja. Następnie 20 czerwca, a więc jeszcze podczas polskiej prezydencji, Rada UE ma przyjąć zmiany wprowadzone w KPO. Ustawa powołująca fundusz ma wejść w życie najpóźniej we wrześniu, a pierwsze konkursy mają zostać ogłoszone w I połowie 2026 r.

Pieniądze z funduszu mają finansować projekty związane z ochroną ludności, takie jak: budowa schronów i obiektów ochronnych, modernizacja i budowa infrastruktury niezbędnej dla zabezpieczenia potrzeb społecznych (ujęcia wody, magazyny żywności, systemy komunikacyjne, infrastruktura drogowa), a także modernizację przemysłu i ochronę infrastruktury krytycznej, w tym cyberbezpieczeństwo.

– Zebraliśmy wstępne informacje ze wszystkich resortów i wiemy, że te potrzeby są ogromne. Szacujemy je wstępnie na ok. 90 mld zł – powiedziała podczas spotkania Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz.

Nie ulega wątpliwości, jak ważną rolę w podniesieniu bezpieczeństwa Polaków będą miały do odegrania samorządy terytorialne. Bez nich to się po prostu nie uda. A wyjątkowość sytuacji polega na tym, że tym razem nie chodzi w istocie o sprawne rozdysponowanie pieniędzy ani nawet o rozwój naszego kraju, ale o bezpieczeństwo Polski. Takiej sytuacji nie mieliśmy od prawie 100 lat.

O tym również będzie mowa w Toruniu.

Najlepsze gminy i najlepsi włodarze

Tradycyjnie podczas kongresu zostaną wręczone nagrody dla najlepszych w rankingu Perły Samorządu. Partnerem merytorycznym zestawienia została Szkoła Główna Handlowa w Warszawie. W ramach czterech kategorii zostaną ocenieni osobno: najlepsza gmina i najlepszy włodarz. Podział jest następujący: gmina wiejska, gmina miejsko-wiejska, gmina miejska do 100 tys. mieszkańców oraz gmina miejska powyżej 100 tys. mieszkańców.

Badanie ankietowe, będące podstawą zestawienia, zostało opracowane przez zespół pracujący pod kierunkiem dr hab. Jacka Sieraka, prof. SGH, kierownika Katedry Ekonomiki i Finansów Samorządu Terytorialnego.

Które polskie gminy są najlepiej zarządzane, najbardziej przyjazne mieszkańcom? Kto najlepiej się rozwija, poprawia jakość usług publicznych, buduje sprawne, efektywne i przyjazne otoczenie? Zwycięzcy zostaną uhonorowani podczas gali pierwszego dnia kongresu. W przedsięwzięciu chodzi również o to, aby samorządowcy mogli zaprezentować swoje dokonania i podzielili się doświadczeniami.

„Dziennik Gazeta Prawna” i Szkoła Główna Handlowa w Warszawie zapraszają jednostki samorządu terytorialnego do udziały w rankingu. Jest on bezpłatny, można się zgłaszać do 29 kwietnia 2025 r.

Jacek Pochłopień