Planowanie wieloletnie w budżecie jednostki samorządu terytorialnego

Wieloletnie plany finansowe to dokument, który w swej konstrukcji przypomina budżet, ale jego rola jest nieco inna. Dokument ten zawiera prognozę kształtowania się dochodów i wydatków, jak również wolnych środków, które razem dają informację o możliwościach finansowania nowych zadań.

Plan wieloletni powinien być nieodzownym dopełnieniem strategii rozwojowej jednostki samorządu terytorialnego. Z jednej strony pozwala on na weryfikację przyjętych w strategii celów z punktu widzenia możliwości sfinansowania przedsięwzięć niezbędnych do osiągnięcia tych celów. Z drugiej zaś strony - narzucając pewną dyscyplinę przy projektowaniu kolejnych budżetów, gwarantuje właściwe finansowanie tych zadań, które decydują o osiągnięciu strategicznych celów danego samorządu.

Obecnie wieloletni plan finansowy nie musi być opracowywany ani tym bardziej formalnie uchwalony przez organ stanowiący jednostki samorządowej. Wskazane jest jednak, aby zatwierdzanie planu wieloletniego następowało w drodze uchwały rady czy sejmiku województwa.

Podpisana przez prezydenta 18 września tego roku ustawa o finansach publicznych zakłada stworzenie w jednostkach wieloletniego planu finansowego. Ma on mieć postać wyodrębnionej z planowania budżetowego wieloletniej prognozy finansowej (WPF), przyjmowanej w drodze uchwały organu stanowiącego, odrębnej od uchwały budżetowej.

Nowe przepisy przewidują wydłużenie horyzontu czasowego planowania rzeczowego. Prognoza będzie sporządzana na minimalnie 4-letni okres, tj. na rok budżetowy i na kolejne trzy lata. Minimalny okres sporządzania prognozy będzie podlegał obowiązkowemu wydłużeniu na okres, na jaki przewiduje się limity wydatków wieloletnich.

Nowa ustawa o finansach publicznych przewiduje włączenie do uchwały w sprawie prognozy kwoty długu oraz limitów wydatków wieloletnich, których obecnie zakres przedmiotowy jest ograniczony do zadań: zawartych w wieloletnich programach inwestycyjnych, objętych dofinansowaniem ze środków unijnych i bezzwrotnej pomocy państwa oraz wynikających z kontraktów wojewódzkich.

Tryb opracowania i uchwalania WPF przewidziany jest według takich samych zasad, według których dotychczas realizowana jest procedura dotycząca opracowywania i uchwalania budżetu. Oznacza to wyłączność samorządowych organów wykonawczych w opracowaniu prognozy i organu stanowiącego w jej uchwaleniu. Zachowana zostaje kompetencja nadzorcza regionalnej izby obrachunkowej wobec projektu prognozy i jej zmian.

Projekty uchwały w sprawie WPF organ wykonawczy samorządu powinien przedłożyć organowi stanowiącemu jednostki samorządowej wraz z projektem uchwały budżetowej.

Trzeba wspomnieć, że WPF powinna być realistyczna i uwzględniać zdarzenia, które mają lub mogą mieć wpływ na gospodarkę finansową samorządu w perspektywie czasu wykraczającej poza rok budżetowy.

Pierwszą wieloletnią prognozę finansową organ stanowiący jednostki samorządowej będzie miał obowiązek podjąć najpóźniej do dnia uchwalenia budżetu na 2010 r., a więc nie później niż do 31 stycznia 2010 r.

Zgodnie z art. 184 ust. 1 pkt 5 ustawy o finansach publicznych, jednostka samorządu terytorialnego ma obowiązek dołączenia do uchwały budżetowej wydatków związanych z wieloletnimi programami inwestycyjnymi, z wyodrębnieniem wydatków na finansowanie poszczególnych programów.

Uchwała budżetowa samorządu terytorialnego może jednocześnie określać limity wydatków na wieloletnie programy inwestycyjne, na programy i projekty realizowane ze środków z budżetu Unii Europejskiej oraz zadania wynikające z kontraktów wojewódzkich zawartych między Radą Ministrów a samorządem województwa, ujmowane w wykazie stanowiącym załącznik do uchwały budżetowej (art. 166 ust. 1 ustawy o finansach publicznych).

Załącznik do uchwały budżetowej zawiera w szczególności:

● nazwę i cel programu, projektu lub zadania,

● jednostkę organizacyjną odpowiedzialną za realizację lub koordynującą wykonywanie programu, projektu lub zadania,

● okres realizacji i łączne nakłady finansowe,

● wysokość wydatków w roku budżetowym oraz w dwóch kolejnych latach.

Wieloletni program inwestycyjny jest dokumentem określającym wykaz zadań inwestycyjnych planowanych do realizacji w ustalonym okresie.

Każde zadanie ujęte w WPI powinno być opisane poprzez takie dane jak:

● tytuł zadania inwestycyjnego i jego zakres rzeczowy,

● efekty inwestycji, czyli zdolność do wykonywania zadań,

● planowany termin rozpoczęcia i zakończenia inwestycji,

● przewidywany koszt realizacji zadania, z wyodrębnieniem wydatków w kolejnych latach inwestycji, a dla każdego roku - z wyodrębnieniem źródeł finansowania inwestycji,

● jednostkę odpowiedzialną za realizację inwestycji.

Zależność wieloletniego planu inwestycyjnego i wieloletniego programu finansowego jest dwustronna i przed ostatecznym ich zatwierdzeniem należy sprawdzić, jaki wpływ mają propozycje inwestycyjne na wieloletnią prognozę finansową.

Po sporządzeniu projektu WPI, czyli po dokonaniu wyboru zadań inwestycyjnych do realizacji, należy ocenić wpływ tych inwestycji na dochody i wydatki jednostki.

Najczęściej efektem oddania do użytku inwestycji samorządowych jest wzrost wydatków bieżących. Inwestycje te z reguły nie mają charakteru komercyjnego, a spełniając swoją rolę, tj. poprawiając standard życia mieszkańców, powodują wzrost kosztów. Może zdarzyć się jednak, iż niektóre inwestycje spowodują obniżkę bieżących wydatków eksploatacyjnych, np. modernizacja kotłowni obniży koszty ogrzewania, instalacja energooszczędnych lamp może zmniejszyć koszty oświetlenia ulic i budynków publicznych.

● dostępności wiarygodnych danych pochodzących ze sprawozdawczości budżetowej i finansowej (należy wziąć pod uwagę następujące dane: o dochodach, wydatkach, przychodach i rozchodach, nadwyżce/deficycie wraz ze sposobem jego sfinansowania oraz dane: o stanie należności: podatkowych, z tytułu nieprzekazanych dotacji, subwencji i zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów, pożyczek, udzielonych poręczeń, jak również z tytułu dostaw i usług, niewypłaconych wynagrodzeń, świadczeń społecznych itp.);

● dostępności zweryfikowanych informacji o potrzebach finansowania bieżących zadań samorządu (należy uwzględnić informacje o bieżących potrzebach finansowych jednostki, które są wykorzystywane do oceny minimalnego poziomu środków, jakie w kolejnych latach będą musiały zostać przeznaczone na dostarczenie mieszkańcom niezbędnych usług w poszczególnych sferach działalności samorządu);

● umiejętności przygotowania i weryfikacji założeń, które stanowią podstawę prognozy dochodów i wydatków w okresach przyszłych (należy uwzględnić wskaźniki makroekonomiczne, takie jak: PKB, wskaźnik inflacji, stopa bezrobocia).

Barbara Kołodziej

gp@infor.pl

Ustawa z 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych (Dz.U. nr 249, poz. 2104 ze zm.).