Pomoc finansowa jednostek samorządowych

Pomoc może być udzielona na sfinansowanie konkretnego celu czy zadania bieżącego wynikającego ze zobowiązań ustawowych jednostki samorządowej albo przedsięwzięcia inwestycyjnego. Zasady wydatkowania pomocy finansowej muszą być określony w umowie pisemnej zawieranej pomiędzy darczyńcą lub pożyczkodawcą a beneficjentem pomocy. Umowa musi określać zasady i warunki udzielania pomocy, cel jej przeznaczenia oraz zasady rozliczania się.

Każda umowa o udzieleniu pomocy zawierana pomiędzy jednostkami samorządu terytorialnego musi spełniać wymagania określone w art. 130 ustawy o finansach publicznych. Tak więc pomoc taka może być udzielona na zadania bieżące lub zadania inwestycyjne. Dotacja taka może być udzielana gminie, powiatowi oraz województwu.

Dotacja, pożyczka albo pomoc rzeczowa mogą być udzielone na inwestycje i zakupy inwestycyjne realizowane na podstawie umów i porozumień zawieranych pomiędzy jednostkami samorządowymi na realizację zadań zleconych.

Każda część dotacji celowej lub pożyczki niewykorzystana zgodnie z umową musi być zwrócona do darczyńcy lub pożyczkodawcy. To samo odnosi się do pomocy rzeczowej.

Dotacja, pożyczka lub pomoc rzeczowa może być udzielona tylko i wyłącznie, jeżeli rada gminy, powiatu albo sejmiku województwa (darczyńcy) wyrazi na to zgodę w drodze uchwały. W takim dokumencie musi być określona wysokość i cel dofinansowania. Celem dotacji lub pożyczki może być dofinansowanie zadań własnych, które jednostka samorządu terytorialnego powinna realizować, zobligowana przepisami prawa. Może to być dofinansowanie np.: modernizacji lub budowy szkoły, ośrodka zdrowia, drogi gminnej, utrzymanie lub remont domu pomocy społecznej, pomocy podczas klęski żywiołowej, unieszkodliwiania zanieczyszczeń zagrażających środowisku naturalnemu. Beneficjent pomocy ma obowiązek skrupulatnego rozliczania się z każdej otrzymanej i wydanej złotówki dotacji. Obdarowana jednostka samorządowa nie może wydać żadnej części dotacji na inne cele niż określone w umowie. Dotacja nie może być przeznaczona na cele podobne. Przeznaczenie na inny cel dotacji może skutkować koniecznością zwrotu dotacji. Obie strony umowy zobowiązane są do przestrzegania zasady jawności gospodarowania środkami publicznymi. Dotacje celowe powinny być wykorzystane w takim terminie, jaki został określony w umowie. Nie powinien to być jednak okres dłuższy niż do 31 grudnia konkretnego roku budżetowego (art. 130 pkt 2 ustawy o finansach publicznych).

Jednostki samorządowe mają także uprawnienia udzielania pożyczek ze swoich budżetów innym samorządom. Podstawą prawną takiej pomocy jest art. 5 ust. 1 pkt 4 lit. c) ustawy o finansach publicznych. Dopuszczalność udzielania pożyczek jest unormowana również w ustawie o dochodach jednostek samorządowych. Odsetki, jakie są naliczane od pożyczonego kapitału, stanowią dochód własny pożyczkodawcy, czyli w tym przypadku jednostki samorządu terytorialnego.

Pożyczkodawca może udzielić pożyczki nieoprocentowanej. W takiej sytuacji pożyczkobiorca zwraca w określonym w umowie czasie tylko pożyczony kapitał.

Pomoc finansowa otrzymana w drodze oprocentowanej pożyczki musi służyć realizacji określonego celu. Tym celem może być zadanie bieżące lub inwestycyjne, np. realizowane w ramach unijnych operacyjnych programów pomocowych.

O maksymalnej wysokości pożyczki albo poręczenia w konkretnym roku budżetowym decyduje rada gminy, powiatu albo sejmiku województwa. Stosowny dokument rady lub sejmiku określa pełne personalia osób upoważnionych do dokonywania czynności prawnych, związanych z realizacją umowy pożyczki innej jednostce samorządu terytorialnego.

W przypadku samorządu powiatu i województwa do tego typu czynności prawnych są dopuszczeni członkowie zarządu. Muszą oni być wymienieni w stosownej uchwale. W przypadku gminy osobą upoważnioną może być zgodnie z prawem tylko wójt lub odpowiednio burmistrz albo prezydent miasta.

Inny rodzaj pomocy finansowej lub rzeczowej stanowią dotacje celowe udzielane na podstawie porozumień zawieranych pomiędzy różnymi jednostki samorządu terytorialnego. W takim porozumieniu muszą być ściśle określone zadania publiczne zlecone przez jedną jednostkę samorządową innej jednostce, czyli przez dawcę pomocy dla jej beneficjenta. Przykładem takiego porozumienia może być zlecenie gminie przez województwo odśnieżania dróg wojewódzkich na terenie tejże gminy. Samorząd korzystający z tej dotacji zadaniowej musi także skrupulatnie rozliczać się z każdej złotówki. Dotacje zadaniowe mają służyć głównie do realizacji zadania lub obowiązku ustawowego należącego do kompetencji darczyńcy.