Wójt kieruje bieżącymi sprawami, korzystając z pomocy urzędu gminy

Wójt (burmistrz, prezydent miasta) jest organem wykonawczym gminy. Zarówno w gminach wiejskich, jak i w miastach na prawach powiatu organ ten jest jednoosobowy. Kadencja wójta rozpoczyna się w dniu rozpoczęcia kadencji rady gminy (miasta) lub wyboru go przez radę i upływa z dniem jej wygaśnięcia. Objęcie przez niego obowiązków następuje z chwilą złożenia ślubowania wobec rady gminy (miasta).

Działalność wójta podlega kontroli rady gminy działającej bezpośrednio na sesji (np. absolutorium, interpelacje, referendum w sprawie odwołania wójta), a także pośrednictwem komisji rewizyjnej i innych komisji stałych i doraźnych.

Kompetencje organu wykonawczego reguluje w sposób generalny art. 30 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (u.s.g.). Wynika z niego, iż wójt wykonuje uchwały rady gminy i jej zadania określone przepisami prawa. W trakcie realizacji zadań własnych gminy podlega on wyłącznie radzie gminy (art. 30 ust. 3 u.s.g.).

Istotne znaczenie dla pozycji prawnej wójta ma kierowanie bieżącymi sprawami odpowiednich jednostek samorządu terytorialnego. Termin "bieżące sprawy" gminy nie został zdefiniowany w ustawie. W literaturze przyjmuje się, że chodzi o sprawy wymagające niezwłocznego i szybkiego załatwienia. Do takich spraw zaliczyć można np. gospodarowanie mieniem komunalnym, wykonywanie budżetu. W wyroku z 18 listopada 2003 r. (II SA/Kr 2208/2003, LexPolonica nr 2277715) WSA w Krakowie uznał, że ustalenie wysokości ewentualnych, dobrowolnych wpłat mieszkańców, mających wspomóc budowę miejskiej sieci sanitarnej z podaniem stawek za metr instalacji, należy do problematyki bieżącego zarządu mieniem w zakresie nieprzekraczającym bieżącego zarządu, czyli do kompetencji organu wykonawczego gminy. W wyroku z 28 września 2005 r. (II SA/Sz 57/2005, LexPolonica nr 2129225) WSA w Szczecinie wskazał natomiast, że do bieżącego kierowania sprawami gminy należy wniesienie skargi w imieniu gminy.

Wójt reprezentuje jednostkę samorządu terytorialnego. Jest to reprezentacja jednoosobowa, co oznacza, że w procesie wyrażania woli przez osobę prawną decydujące znaczenie ma oświadczenie woli złożone przez wójta. Jest on jednak związany w tym zakresie uchwałami rady. Przepisy ustaw ustrojowych, stanowiąc o reprezentacji, określając zakres działań organu wykonawczego, używają tego pojęcia w znaczeniu odmiennym od składania oświadczeń woli w stosunkach cywilnoprawnych. W rozumieniu tych ustaw reprezentacja to dokonywanie określonych czynności publicznych, ale nie cywilnych.

Jako organ reprezentujący gminę w stosunkach publicznoprawnych wójt m.in. obowiązany jest do przedstawiania aktów organów gminy, a także przyjmowania oświadczeń woli i pism we wszystkich tych przypadkach, w których ustawa nakłada na gminę obowiązek przedstawiania właściwym instytucjom aktów organów gminy lub przyjmowania oświadczeń i pism w stosunkach zewnętrznych. Zgodnie z art. 46 ust. 1 u.s.g. oświadczenie woli w imieniu gminy w zakresie zarządu mieniem składa jednoosobowo wójt albo działający na podstawie jego upoważnienia zastępca wójta samodzielnie lub wraz z inną upoważnioną przez niego osobą (art. 46 ust.1 u.s.g.).

Wójt pełni funkcję kierownika urzędu gminy. Swoje zadania wykonuje przy pomocy urzędu gminy. Organizację i zasady funkcjonowania urzędu określa regulamin organizacyjny nadany przez wójta w drodze zarządzenia. Może on jednak powierzyć prowadzenie określonych spraw gminy w swoim imieniu zastępcy lub sekretarzowi gminy. Wykonuje on też uprawnienia zwierzchnika służbowego w stosunku do pracowników urzędu oraz kierowników gminnych jednostek organizacyjnych (art. 33 ust. 5 u.s.g.). Jednym z wyznaczników pozycji prawnej wójta jest wydawanie decyzji administracyjnych zwanych w ustawach ustrojowych decyzjami w indywidualnych sprawach z zakresu administracji publicznej. Kompetencja ta pozwala na zaliczenie go do organów administracji publicznej. Rada gminy nie ma uprawnień do rozstrzygania w drodze uchwał spraw indywidualnych bez wyraźnej podstawy ustawowej (wyrok NSA z 27 marca 1991 r., I SA 138/91, ONSA 1991/3-4/55). Uchwały rady gminy nie są decyzjami administracyjnymi. Rada gminy nie jest także upoważniona do ustalania wytycznych bądź innych przepisów, które określałyby warunki wydawania przez wójta decyzji administracyjnych w sprawach zleconych gminie (wyrok NSA z 8 grudnia 1992 r., SA/Wr 1314/92, ONSA 1994/2/48).

Przepis art. 169 ust. 3 Konstytucji RP stanowi wyraźnie o organie wykonawczym jednostki samorządu terytorialnego, a nie o organie wykonawczym rady.

Powyższe regulacje konstytucji a także wprowadzenie bezpośrednich wyborów wójtów (burmistrzów i prezydentów miast) wpłynęło na umocnienie roli organu wykonawczego względem organu uchwałodawczego. W literaturze podkreśla się jednak, że nie oznacza to autonomii tych organów. Należy bowiem podkreślić, że we wszystkich sprawach własnych gminy jej rada ma prawo ustalać kierunki działania organów gminy i rozliczać wójta z realizacji tych ustaleń. Zgodnie z art. 18 ust. 2 pkt 2 u.s.g. rada gminy może wydawać wytyczne co do kierunku jego działania. Nie mogą one jednak przybierać charakteru poleceń takiego, a nie innego konkretnego sposobu załatwienia danej sprawy.

Określanie kierunków działania obejmuje wskazywanie hierarchii priorytetów w zakresie realizacji celów i zadań wójta. Może też wskazywać konieczność zajęcia się przez wójta pewnymi sprawami, które mieszczą się w zadaniach gminy, ale nie zostały bezpośrednio wymienione w zakresie działania poszczególnych organów gminy (por. np. wyrok WSA w Olsztynie z 2 lipca 2009 r., II SA/Ol 547/2009, Lex-Polonica nr 2080214). Zdaniem WSA w Szczecinie stanowienie o kierunkach działania burmistrza oznacza kompetencję rady gminy do określania jedynie kierunków działania, a więc nie wskazywania konkretnych rozwiązań, jakie w konkretnej sprawie mają być zastosowane, ale ogólnych celów, do których osiągnięcia burmistrz winien dążyć (wyrok z 27 października 2005 r., II SA/Sz 258/2005, LexPolonica nr 2225318).

W literaturze podkreśla się, że wytyczne nie mogą dotyczyć sposobu załatwiania indywidualnych spraw z zakresu administracji publicznej w drodze decyzji administracyjnych przez wójta, gdyż byłoby to sprzeczne z zasadami ogólnymi kodeksu postępowania administracyjnego i prowadziłoby do rozstrzygnięć podejmowanych bez udziału strony.

● przygotowuje projekty uchwał rady, w tym na zasadzie wyłączności projekt uchwały budżetowej oraz propozycje zmian w budżecie gminy,

● określa sposoby wykonywania uchwał,

● gospodaruje mieniem komunalnym,

● wykonuje budżet, w tym na zasadzie wyłączności m.in. dokonuje wydatków budżetowych oraz dysponuje rezerwami budżetu gminy,

● opracowuje plan operacyjny ochrony przed powodzią oraz ogłasza i odwołuje pogotowie przeciwpowodziowe i alarm przeciwpowodziowy,

● zatrudnia i zwalnia kierowników gminnych jednostek organizacyjnych,

● kieruje bieżącymi sprawami gminy oraz reprezentuje ją na zewnątrz,

● wnioskuje o powołanie i odwołanie przez radę sekretarza gminy i skarbnika gminy,

● wydaje decyzje administracyjne w indywidualnych sprawach z zakresu administracji publicznej,

● w przypadku niecierpiącym zwłoki może wydać w zastępstwie rady przepisy porządkowe w formie zarządzenia.

Leszek Jaworski

leszek.jaworski@infor.pl

Art. 11a ust. 1 pkt 2, art. 18 ust. 2 pkt 2, art. 18a ust. 1, art. 26, art. 29a, art. 30, art. 31, art. 33, art. 39 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2001 r. nr 142, poz. 1591 z późn. zm.).