Za niedotrzymane obietnice grozi obcięcie dotacji. Proporcjonalne

Projekty realizowane ze wsparciem z funduszy unijnych są rozliczane pod względem finansowym w zależności od stopnia osiągnięcia założeń merytorycznych określonych we wniosku o dofinansowanie projektu. Weryfikację przeprowadza podmiot będący stroną umowy o dofinansowanie według stanu na moment zakończenia realizacji na etapie weryfikacji końcowego wniosku o płatność.

Podpisując umowę o dofinansowanie, beneficjent zobowiązuje się do realizacji projektu zgodnie z założeniami określonymi we wniosku o dofinansowanie. Jest również zobowiązany do tego, by wydatki ponoszone w ramach projektu przyczyniały się do osiągnięcia określonych założeń. Nieosiągnięcie ich powoduje negatywne konsekwencje dla beneficjenta.

W przypadku niespełnienia kryterium dostępu w ramach projektu podmiot będący stroną umowy uznaje wszystkie wydatki dotychczas rozliczone w ramach projektu za niekwalifikowalne. Ma to związek z tym, że gdyby beneficjent nie założył jego spełnienia we wniosku o dofinansowanie, to nie otrzymałby wsparcia. Kryteria dostępu są zawsze sprecyzowane w dokumentacji konkursowej. Są uzależnione od konkretnego działania czy poddziałania PO KL, jak również od regionu, w którym ma być realizowany projekt. Innymi słowy nie muszą one być identyczne dla projektów realizowanych z tego samego zakresu w poszczególnych województwach.

Jeżeli więc beneficjent założył, że np. przeszkoli 200 osób zagrożonych wykluczeniem społecznym, i otrzymał na ten cel 1 mln zł, ale udało mu się zrealizować szkolenia tylko dla 60 takich osób, straci część dotacji proporcjonalnie do nieosiągniętego wskaźnika. Obniżenie dotacji grozi również za niewywiązanie się z kryteriów strategicznych, za które otrzymuje się w konkursach dodatkowe punkty. Zdarzało się bowiem, że beneficjent, by otrzymać jak największą liczbę punktów, zobowiązywał się do objęcia szkoleniami np. 50 proc. niepełnosprawnych. Następnie zaś okazywało się, że nie udało mu się pozyskać tyle osób do projektu.

Wysokość zmniejszenia dofinansowania odpowiada procentowi, w jakim dane kryterium lub cel nie zostały zrealizowane. Zmniejszenie dofinansowania dotyczy wydatków związanych z tym zadaniem merytorycznym, którego założenia nie zostały osiągnięte oraz kosztów zarządzania projektem i kosztów pośrednich. Procent nieosiągnięcia założeń projektu określany jest przez urząd, z którym beneficjent podpisał umowę o dofinansowanie projektu.

Przy ustalaniu procentu nieosiągnięcia założeń merytorycznych projektu urząd bierze pod uwagę m.in.:

● stopień winy lub niedochowania należytej staranności przez beneficjenta skutkujące nieosiągnięciem założeń merytorycznych,

● okoliczności zewnętrzne mające na to wpływ, w szczególności opóźnienia za strony Instytucji Pośredniczącej lub Wdrażającej w zawarciu umowy bądź przekazaniu środków na finansowanie projektu.

Reguła proporcjonalności ma zastosowanie wyłącznie w przypadku winy leżącej po stronie beneficjenta i nie dotyczy ona wystąpienia siły wyższej. W pierwszym przypadku Instytucja Wdrażająca przy ustalaniu procentu nieosiągnięcia założeń merytorycznych bada stopień winy lub niedochowania należytej staranności przez beneficjenta oraz okoliczności zewnętrzne, np. opóźnienia w przekazywaniu środków na finansowanie projektu. Instytucja Wdrażająca w sposób uznaniowy może również odstąpić od rozliczenia projektu zgodnie z regułą proporcjonalności.

Odstąpienie od rozliczania projektu zgodnie z regułą proporcjonalności bądź obniżenie środków podlegających tej regule może mieć miejsce, gdy beneficjent o to zawnioskuje i należycie uzasadni przyczyny nieosiągnięcia założeń projektu, w szczególności wykaże swoje starania zmierzające do ich osiągnięcia.

Przykładem może być sytuacja, w której beneficjent realizuje projekt szkoleniowy, który zgodnie z dokumentacją konkursową ma trwać maksymalnie 24 miesiące (kryterium dostępu). Umowa o dofinansowanie realizacji projektu została podpisana ze znacznym opóźnieniem z przyczyn nieleżących po stronie beneficjenta. W konsekwencji projekt był realizowany dłużej niż 24 miesiące, czyli kryterium dostępu na zakończenie realizacji projektu nie zostało spełnione.

Należy podkreślić, że według MRR jednym z celów wprowadzenia reguły proporcjonalności było zdyscyplinowanie przyszłych beneficjentów do racjonalnego, przemyślanego i ostrożnego konstruowania projektów i planowania przyszłych efektów tych projektów. Z uwagi na publiczny charakter środków przekazywanych na realizację projektów PO KL wszystkie wydatki w projektach powinny być ponoszone w sposób racjonalny i efektywny. Podczas wydatkowania środków publicznych nie ma miejsca na całkowitą dowolność jak w przypadku środków prywatnych, a beneficjenci PO KL muszą się liczyć z określonymi wymogami i obowiązkami. Niedopuszczalna jest sytuacja, w której środki w ramach dofinansowania nie przekładają się na konkretne osiągnięcia, zmianę stanu zdiagnozowanego lub ograniczenie określonych problemów społecznych.

● Niespełnienie kryterium dostępu

W przypadku niespełnienia kryterium dostępu wszystkie wydatki dotychczas rozliczone są niekwalifikowalne. Przyjęcie takiej interpretacji to efekt założenia, że gdyby wnioskodawca nie planował, że spełni to kryterium, projekt nie otrzymałby wsparcia.

● Niespełnienie kryterium strategicznego

Przykład: Beneficjent w poddziałaniu 6.1.1 PO KL "Wsparcie osób pozostających bez zatrudnienia na regionalnym rynku pracy" zobowiązał się do spełnienia we wniosku o dofinansowanie cztery kryteria strategiczne:

- Grupę docelową w 70 proc. stanowią osoby powyżej 50. roku życia.

- Grupę docelową w 10 proc. stanowią osoby niepełnosprawne.

- Grupę docelową w 20 proc. stanowią osoby długotrwale bezrobotne.

- Grupę docelową w 50 proc. stanowią osoby, które mają co najwyżej wykształcenie średnie.

Po zakończeniu projektu okazało się, że kryterium nr 1 nie zostało zrealizowane w pełni, ponieważ grupę docelową stanowiły w 60 proc. osoby powyżej 50. roku życia.

Aby obliczyć wysokość zmniejszenia dofinansowania, należy:

● określić stopień niezrealizowania danego kryterium strategicznego = docelowy wskaźnik - wskaźnik faktycznie zrealizowany = 70% - 60% = 10% = (w1)

● obliczyć współczynnik stopnia niezrealizowanych kryteriów strategicznych w kontekście wszystkich kryteriów strategicznych zakładanych w projekcie = [kryterium nr 1/(kryterium nr 1 + kryterium nr 2 + kryterium nr 3 + kryterium nr 4)] x 100% = 1/4 x 100% = 25% = (w2)

Wysokość zmniejszonego dofinansowania = (w2 x "zarządzanie projektem" + w2 x "koszty pośrednie" + w2 x "zadanie merytoryczne, w ramach którego nie zrealizowano kryterium") x w1.

Reguła proporcjonalności nie jest jedyną nowością w zasadach kwalifikowania wydatków w PO KL, która obowiązuje od 1 stycznia 2011 roku. Do innych ważnych z punktu widzenia beneficjentów zmian należą m.in.:

● Przejrzystość i konkurencyjność wydatków

Wprowadzono wyraźny obowiązek przygotowania i przeprowadzenia postępowania o udzielenie zamówienia w sposób zapewniający zachowanie uczciwej konkurencji i równe traktowanie wykonawców. Doprecyzowano zapisy dotyczące zasady konkurencyjności, która obecnie ma zastosowanie do personelu projektu, oraz wprowadzono taryfikator korekt finansowych dla przypadków naruszenia zasady konkurencyjności.

● Zasada efektywnego zarządzania finansami

Wprowadzono obowiązek dokonywania przez beneficjenta rozeznania rynku w przypadku zakupu usługi lub towaru o wartości powyżej 20 tys. zł netto, chyba że zakup jest dokonywany w myśl zasady konkurencyjności lub ustawy Prawo zamówień publicznych.

● Koszty związane z zatrudnianiem personelu

Wprowadzono szereg szczegółowych postanowień w zakresie zatrudniania personelu projektu, zarówno na podstawie stosunku pracy, jak i stosunku cywilnoprawnego. Z uwagi na powszechność zjawiska angażowania personelu projektu na podstawie umów cywilnoprawnych do wykonywanych zadań, podczas gdy personel ten jest jednocześnie zatrudniony (w ramach stosunku pracy) przez beneficjenta, podkreślono konieczność zapewnienia zgodności takiego postępowania z przepisami odrębnymi, w szczególności przepisami kodeksu pracy.

● Koszty zarządzania projektem

Wprowadzono procentowe limity kosztów zarządzania dla projektów o określonej wartości.

Mariusz Gawrychowski

mariusz.gawrychowski@infor.pl